嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺Kemalizmde ve Kemalizm Sonras覺nda T羹rk Kad覺n覺 - II : 03


KEMAL襤ZMDE VE KEMAL襤ZM SONRASINDA TRK KADINI - II

DR. BERNARD CAPORAL


kar覺, yak覺n bir gelecekte t羹m羹yle ortadan kalkmas覺n覺 g繹ze almaya kadar varan ac覺mas覺z bir kampanya s羹rd羹r羹yordu. Ulusal varl覺覺n b繹ylesine tehdit edildii bir ortamda, 2 Temmuz 1918'de, kardei Sultan V. Mehmet'in yerine ge癟en Sultan VI. Mehmet Vahdettin ise, yaln覺zca kendi taht覺n覺 kurtarman覺n tela覺na d羹m羹t羹 (5).
襤te bu noktada T羹rkler, s覺k覺nt覺 ve ac覺lar覺n覺n derinliklerinden son bir s覺癟rama yapt覺lar. Anadolu'da ve Trakya'da ulusal savunma dernekleri kuruldu, 襤ttihat ve Terakki'nin yerel komiteleri, 襤stanbul'da elden ka癟覺rd覺klar覺 etkiyi, uzak tarada yeniden ele ge癟irmeye giriti. te yandan, B覺rak覺ma'n覺n h羹k羹mlerini kabul etmeyen Dou'daki askeri birlikler silahlar覺n覺 b覺rakmay覺 reddediyor ve hemen he tarafta sava gruplar覺 ve 癟eteler oluuyordu (6). Aralar覺nda balant覺 bulunmayan bu deiik eylemciler, yerel durumlar覺n gereklerine g繹re davran覺yorlard覺. Bunlar覺 ortak bir 繹rg羹tte birletirme, direni g羹癟lerini belli bir hedef dorultusunda y繹nlendirmek gerekiyordu. Bu, Mustafa Kemal'in eseri olacakt覺r.
Bu kar覺kl覺klar覺 sona erdirmesi i癟in s覺k覺t覺r覺lan imparatorluk h羹k羹meti -tarihin bir cilvesi olarak- Mustafa Kemal'i geniletilmi askeri ve sivil yetkilerle Dou Anadolu'da durumu ele almakla g繹revlendirmiti (7).
Mustafa Kemal, T羹rk devriminin kalk覺 noktas覺 olan 19 May覺s 1919'da Samsun'a 癟覺kt覺. Kendisine verilen g繹revi yerine getirmeye koyulmaktan 癟ok Mustafa Kemal, padiah ad覺n覺n arkas覺nda direnii birletirmek ve younlat覺rmak i癟in 癟al覺maya balad覺. K覺sa s羹rede Anadolu'da 繹rg羹tlenmi t羹m g羹癟lere 癟ar覺da bulundu, halk覺 ayaklanmaya 癟a覺rd覺. Terhis olmu subaylarla toplant覺lar, memurlarla konumalar yaparak; halkla konumalar覺nda gerekli ve uygun kan覺tlar覺 bularak, 羹lkeyi bir u癟tan bir uca dolat覺. Halife-sultan覺n 羹z羹nt羹lerini onlara anlat覺rken ona duyduklar覺 dinsel sayg覺y覺 da harekete ge癟irmeyi hedef al覺yordu. Bu d羹zmece bal覺l覺k nakarat覺na o, bala覺klar覺n desteiyle 羹lkeyi igal edip halk覺 k覺l覺癟tan ge癟iren, T羹rklerin ve 襤slaml覺覺n geleneksel d羹man覺 Ermeni ve Yunanl覺lara kar覺 dinsel kar覺 koyma duygular覺n覺 da kat覺yordu. Ayaklanma i癟inde birlii ger癟ekletirmek i癟in, bundan da fazlas覺, gerekmiyordu. Erkekler gibi kad覺nlar da m羹cadele i癟in onun bayra覺 alt覺nda toplanmak 羹zere kouyorlard覺. Bala覺klar覺n denetimindeki silah depolar覺na sald覺r覺l覺yordu. Anadolu silahlan覺yordu.
Anadolu'nun, bala覺k birliklerince igaline kar覺 bir癟ok il ve kasabada da, kad覺nlar覺n da kat覺ld覺覺 buna benzer protesto mitingleri d羹zenlendi.
Bu balamda 襤zmir'in Yunanl覺larca igalinden hemen sonra, 19 May覺s 1919'da, Fatih Alan覺'nda Halide Ebip (8) ve 癟ok gen癟 bir han覺m olan Meliha Han覺m (9), 50.000 kiinin kat覺ld覺覺 bir a癟覺k hava toplant覺s覺nda s繹z ald覺lar. 襤ki konumac覺 da T羹rk halk覺n覺 kendine g羹venmeye 癟a覺rd覺. Tanr覺 ve hukuk onlardan yanayd覺.
Ertesi g羹n sk羹dar'da, Asri Kad覺nlar Cemiyeti ad覺na Sabahat Han覺m, halka (10) sesleniyor, ondan sonra s繹z alan Naciye Han覺m da sava癟覺lara cesaret vermek i癟in onlar覺n yaln覺z olmad覺klar覺n覺, kar覺lar覺n覺n, analar覺n覺n, karde ve bac覺lar覺yla 癟ocuklar覺n覺n haz覺r beklediklerini hayk覺r覺yordu (11).
22 May覺s'ta, Kad覺k繹y'de konuan 羹niversite 繹rencisi M羹nevver Saime Han覺m, bir ayaklanma 癟ar覺s覺 yapt覺. Davranmak zaman覺 gelmitir diyordu, Oysa biz, h璽l璽 alamakla vakit ge癟iriyoruz. H覺癟k覺r覺klar覺m覺zla d羹man覺n kalbini yumuatamay覺z, yumuatamayaca覺z. rg羹tlenmeye balayal覺m ve harekete ge癟elim (12). Polis g羹癟leri bu 癟ar覺ya kar覺 sert tepki g繹sterdi. M羹nevver Saime Han覺m覺 tutuklamak istediler. O ise Anadolu'ya ge癟ip yava yava 繹rg羹tlenmekte olan ulus癟u birliklere kat覺ld覺. Daha sonra, istihbarat hizmetlerinde g繹revlendirildi, sol kal癟as覺ndan yaraland覺, 襤stiklal madalyas覺 ile onurland覺r覺ld覺 (13).
Bu mitingler i癟inde en 羹nl羹lerden biri, 23 May覺s 1919'da 襤stanbul'da, Sultanahmet Alan覺'nda d羹zenlenenidir. Yan覺nda k羹癟羹k k覺z yeeni ile gelen Halide Edip, bu mitingte de s繹z alarak b羹y羹k kalabal覺a seslenir. O, bu b羹y羹k kalabal覺覺 Ateten G繹mlek adl覺 roman覺nda betimler.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    53   »