嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺Kemalizmde ve Kemalizm Sonras覺nda T羹rk Kad覺n覺 - II : 05


KEMAL襤ZMDE VE KEMAL襤ZM SONRASINDA TRK KADINI - II

DR. BERNARD CAPORAL


Sivasl覺 kad覺nlara gelince onlar da kongre s覺ras覺nda, T羹rklerin anl覺 ge癟mii eski b羹y羹kl羹羹 ile yeniden kuruluncaya dek sava覺ma kat覺lacaklar覺n覺 ilan ettiler (22).
1919 Eyl羹l羹'nde, Sivas Valisi Reit Paa'n覺n kar覺s覺 Melek Han覺m, bir grup kad覺nla birlikte bu kentte Anadolu Kad覺nlar覺 M羹dafaa-i Vatan Cemiyeti'ni kurdu. Se癟ilmi on alt覺 羹yeden oluan bir komitenin y繹netimindeki dernek, t羹m g羹癟lerini yurt hizmetinde bir araya toplamak, gerektiinde her yerde sesini ve etkisini duyurmak, b繹ylece T羹rke kar覺 ilenen cinayetlere bir son verilmesini istiyordu (23). Dernek bakan覺 Melek Han覺m'la genel yazman覺 Sadiye Han覺m'覺n 24 Nisan 1920 tarihli 癟ar覺lar覺 羹zerine Kangal'da Ulviye Han覺m, Kayseri'de Seyyide Han覺m, Nide'de Aye Feride Han覺m, P覺narhisar'da Refia Han覺m bakanl覺覺nda olmak 羹zere, Amasya, Bolu, Burdur, Erzincan, Erzurum gibi daha baka illerde ve giderek t羹m Anadolu'da, Anadolu Kad覺nlar覺 M羹dafaa-i Vatan Cemiyeti'nin ubeleri a癟覺ld覺 (24). Dernein ger癟ekletirdii 癟al覺man覺n kapsam覺 ve 繹nemi tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte, kamuoyunu -繹ncelikle kad覺n kamuoyunu- ulus癟u eyleme kazanmak i癟in urat覺覺, maddi ba覺 kampanyalar覺 d羹zenledii; ordu ve y覺k覺ma uram覺 halk i癟in dikimevleri, ilikler kurarak giyecek vb. 羹rettii bilinmektedir (25). Mustafa Kemal'in 9 Mart 1920'de, Anadolu ve Rumeli M羹dafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi ad覺na g繹nderdii telgraf, onun bu dernee verdii deeri, duyduu sayg覺y覺 belirtmeye yeter (26).
Ayr覺ca belirtelim ki Halide Edip, 10 Austos 1919'da, kongrenin hemen ertesinde Erzurum'da bulunan Mustafa Kemal'e g繹nderdii bir mektupta, duruma ilikin d羹羹ncelerini, yurdun kurtar覺lmas覺 i癟in benimsenecek 癟繹z羹mle ilgili g繹r羹lerini dile getiriyor ve mektubunu 繹yle bitiriyordu:
Milli davada can覺yla ve ba覺yla 癟al覺anlar aras覺nda sade bir T羹rk askeri tevazuu ile sizinle beraber olduumu beyan ederim. (27).
Sivas Kongresi'nden sonra, Anadolu ve Rumeli M羹dafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi'nin merkezi, Mustafa Kemal'in 27 Aral覺k 1919'da yerletii Ankara'ya ta覺nd覺. Ulusal Parti'ye geni bir 癟ounluk salayan genel se癟imlerle de g羹癟lenen bu dou halindeki iktidar, sultan覺n politikas覺n覺 alabildiine zor duruma sokuyordu. Bu eyleme kar覺 koyabilecek g羹ce sahip bulunmad覺覺ndan, Sultan VI. Mehmet, Mustafa Kemal'i yaln覺z b覺rakarak onu g羹癟 ve destekten yoksun b覺rakmaya karar verdi. Yeni Mebusan'覺n nerede toplanaca覺 sorunu g羹ndeme geldiinde, mebuslar, oybirliiyle 襤stanbul'u se癟tiler. B繹ylece onlar, Sivas Kongresi kararlar覺na ve Ankara'y覺 yeleyen Mustafa Kemal'in isteine kar覺, sultan覺n arzusuna boyun emi oldular. Padiah Mehmet Vahdettin, kiiliini, bu kat覺lmalar覺 (iltihaklar覺) salamakla g羹癟lendirmi oluyordu. Mustafa Kemal bu yenilgiyi, yaam覺n覺n en ac覺 yenilgilerinden biri olarak duydu. Kimi mebuslar覺n i癟ine, sultan覺n hizmetindeki becerikli politikac覺lar覺n manevralar覺na kurban edilecekleri korkusu d羹t羹. Bakent 襤stanbul'un ulus癟u 癟evreleri, bu t羹r korkunun yersiz ve temelsiz 癟覺kmas覺n覺 salamaya 癟al覺覺yordu. Kad覺nlar覺n da kat覺ld覺覺 yeni a癟覺k hava toplant覺lar覺 d羹zenlendi. Bunlardan birinde -Meclis-i Mebusan'覺n 癟al覺malar覺na balad覺覺 g羹n羹n ertesinde-, Sultanahmet Alan覺'nda Muallimler Cemiyeti Bakan覺 Nakiye Han覺m (Elg羹n) s繹z ald覺. T羹rkleri, yurdun bir kar覺 topra覺n覺 d羹mana b覺rakmamaya 癟a覺rd覺 (28).
Parlamento, 28 Ocak 1920'de Misak-覺 Milli h羹k羹mlerini onaylayarak sultan覺n planlar覺n覺 baar覺s覺zl覺a uratt覺. 16 Mart 1920'de Bala覺klar asker g繹ndererek 襤stanbul'u igal ettiler; 繹nde gelen ulus癟u mebuslar覺 tutuklay覺p Malta'ya s羹rg羹ne g繹nderdiler. 癟 g羹n sonra Mustafa Kemal, se癟ilecek yeni 羹yeler yan覺nda 襤stanbul Meclis-i Mebusan覺'n覺n tutuklanmaktan kurtulmu 羹yelerinden oluacak bir meclisin toplanaca覺n覺 a癟覺klad覺. Meclis, olaan羹st羹 yetkilerle donat覺lacak, t羹m 羹lkenin y繹netimi onun erki alan覺 i癟ine girecekti. 23 Nisan 1920'de T羹rkiye B羹y羹k Millet Meclisi Ankara'da 癟al覺malar覺na balad覺. Birka癟 g羹n sonra Meclis, bir bakanlar kurulu oluturdu. Meclis Bakan覺 ayn覺 zamanda Heyet-i Vekile'nin de bakan覺yd覺. Bakanl覺a Mustafa Kemal se癟ildi (29). Ayaklanan T羹rkiye, art覺k kendi efine, kendi parlamentosuna, kendi h羹k羹metine sahipti. Mustafa Kemal, 27 Nisan'da, Anadolu Kad覺nlar覺 M羹dafaa-i
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    53   »