´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ K├Ây Enstit├╝leri ├ťzerine : 09


K├ľY ENST─░T├ťLER─░ ├ťZER─░NE

SABAHATT─░N EY├ťBO─×LU


Bu fikir yanl─▒┼č anla┼č─▒lmaya, yar─▒m yamalak bir k├╝lt├╝r verme yolu, y├╝ksek k├╝lt├╝rl├╝ teklerin k├╝├ž├╝msenmesi, bir ayd─▒n ki┼či ucuzla┼čt─▒rmas─▒ diye k├Ât├╝lemeye elveri┼čliydi. Sanki k├Ây okullar─▒na bir dahi yollamak m├╝mk├╝nm├╝┼č de K├Ây Enstit├╝leri bunu istemiyormu┼č gibi. Dahiler, ayd─▒nlar─▒ hem az, hem de y─▒llar y─▒l─▒ devlet yard─▒m─▒ ile okunmu┼č yerlerde ├ž─▒ksayd─▒ Do─ču memleketlerinde dahiden ge├žilmezdi bug├╝ne kadar. K├Ây Enstit├╝leri turfanda b├╝y├╝k ayd─▒n yeti┼čtirme i┼č├žilerini ba┼čka okullara b─▒rak─▒p g├Ârece─či i┼čin ehli k├╝lt├╝r i┼č├žilerini, k─▒rk bin k├Ây├╝n bekledi─či cumhuriyet ├Ânc├╝lerini yeti┼čtirme amac─▒n─▒ se├žmi┼člerdi. As─▒l mesele bu ├Ânc├╝lere kendi kendini a┼čma, karanl─▒k d├╝nyalar─▒n─▒ ayd─▒nlatma kayg─▒s─▒n─▒ vermekti. Bu kayg─▒ysa K├Ây Enstit├╝s├╝ ├Â─črencilerinin ilk g├Âze ├žarpan ortak vas─▒flar─▒yd─▒. ├ťstelik, on binlerce gen├ž aras─▒ndan her y─▒l k─▒rk ki┼či se├žecek olan Y├╝ksek K├Ây Enstit├╝s├╝yle de en se├žkin ayd─▒nl─▒─ča bir kap─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒. ÔÇťAz adam okusun, ama ├žok iyi okusunÔÇŁ diyenler hakl─▒ olsalar bile bu ├žok iyi okuyacak az─▒nl─▒─č─▒n ancak ├žokluk i├žinden se├žilebilece─čini kabul etmeleri gerekir. Kald─▒ ki ilk├Â─čretim her yurtta┼č─▒n devlet kar┼č─▒s─▒nda hem hakk─▒, hem borcudur, cumhuriyet de zaten b├╝y├╝k de─čerleri ├žo─čunluktan bekleyen rejimdir.
B├╝t├╝n bu fikirlerin ortak ├Âzelli─či kitaptan ├ž─▒kma, yenili─če ├Âzenme olmaktan ├žok yerli ┼čartlar ve denemeler i├žinden, kendi ger├že─čimizden do─čmalar─▒yd─▒. Hepsinin kayna─č─▒ olan ├žetin mesele, ilkokul ├Â─čretmenini bir ink─▒lap ├Ânc├╝s├╝ olarak k├Âye yerle┼čtirmek, hi├ž de─čilse imam kadar k├Ây hayat─▒na etkisi olan bir kuvvet olarak ya┼čamas─▒n─▒ sa─člamakt─▒. K├Ây Enstit├╝s├╝ kurucular─▒ eski sistemle ilk├Â─čretim davas─▒n─▒n y├╝z y─▒l daha yerinde sayaca─č─▒n─▒, en iyi yeti┼čmi┼č ├Â─čretmenlerin bile k├Âyde aciz ve verimsiz kald─▒klar─▒n─▒, en c├Âmert emeklerin bo┼ča gitti─čini g├Ârm├╝┼člerdi. K├Âye yenilik getiremeyen ├Â─čretmen k├Ây├╝n eskili─čine uyup kal─▒yor yahut da k├Âyden ka├ž─▒yordu. K├Âyde k├Âkl├╝ ve verimli bir ilk├Â─čretimi ancak k├Ây├╝n b├╝nyesini ve hayat ┼čartlar─▒n─▒ bilenler, geni┼č, devaml─▒ bir devlet korumas─▒yla sa─člayabilirdi.
K├Ây Enstit├╝leri T├╝rk e─čitimcilerinin ilk orijinal b├╝y├╝k eseri ve k├Ây ├žocuklar─▒n─▒n yarat─▒c─▒l─▒k destan─▒ olmu┼čtu. Hi├žbir eski modele uymayan yeni tip ├Â─čretmenin k├Âyde kentte yad─▒rganaca─č─▒, eski toplum b├╝nyesinin ve e─čitim anlay─▒┼č─▒n─▒n tepkisiyle kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ pek tabii idi. Bu yad─▒rgama ve tepki birtak─▒m d─▒┼č sebepler, anla┼čmazl─▒klar ve ilk mezunlar─▒n ister istemez ┼ča┼čk─▒n, toyca davran─▒┼člar─▒yla beklendi─činden ├žok daha ┼čiddetli oldu. Devlet de enstit├╝leri kurtarmak i├žin yad─▒rganan, tepki g├Âren taraflar─▒n─▒ t├Ârp├╝lemek zorunda kald─▒. Bu arada kendi davalar─▒n─▒ baltalayan, kendi dostlar─▒n─▒ satan k├Âyl├╝ kentli yurtta┼člar─▒m─▒z─▒ ibretle g├Ârd├╝k. Kendi ├žocuklar─▒n─▒n nice kusurlar─▒na g├Âz yuman ayd─▒nlar aras─▒nda bile enstit├╝ gen├žlerinin en ola─čan a┼č─▒r─▒l─▒klar─▒n─▒, g├Ârg├╝s├╝zl├╝klerini, acemiliklerini zifiri karanl─▒k bir ├Âfkeyle kar┼č─▒layanlar oldu. ─░nsan ┼čeftali a─čac─▒na d├╝┼čman olur mu? Enstit├╝lerin dikti─či ┼čeftali a─čac─▒na d├╝┼čman ayd─▒n ki┼čiler ├ž─▒kt─▒. Sa─čl─▒k olsun. Meyveli a─čaca ta┼č atmak eski ├ódetidir insanlar─▒n. Hele bu a─ča├ž bir pir a┼čk─▒na dikilmi┼č olursa. D├╝nyada hi├žbir yenili─čin hi├žbir yere rahat yerle┼čti─či g├Âr├╝lmemi┼čtir. Olur b├Âyle ┼čeyler, ola dursun. Ama mesele yine bizim meselemiz: ├žo─čunlu─čumuzun karanl─▒ktan kurtulmas─▒ meselesi: b├╝t├╝n meselelerimizin ba┼č─▒ ve sonu. Bu yolda ne yapt─▒k, nas─▒l, ni├žin yapt─▒k, daha neler yapaca─č─▒z, bunlar─▒ daha y─▒llarca yeni ba┼čtan konu┼čaca─č─▒z ve konu┼čmalar─▒m─▒zda ister istemez en ├žok K├Ây Enstit├╝lerimizin ad─▒ ge├žecek.
1956

─░MECE

─░mece b├╝t├╝n ocak y─▒kanlara, umut k─▒ranlara, ├žamur atanlara, bindikleri dal─▒ baltalayanlara, k├╝f ve k├╝l birikintilerine, vurdumduymazl─▒klara inat s├Ânmemi┼č bir co┼čkunlu─čun, k├╝smemi┼č bir sevginin iyimser bir belirtisi, a─ča├ž kesmekten ├žok a─ča├ž dikmesini sevenlere dost├ža bir sesleni┼či olarak ├ž─▒k─▒yor.
K├Ây Enstit├╝leri e─čitim ve ├Â─čretim ilkelerini bir yandan i┼če, bir yandan da memleket ger├žeklerine, bu arada Anadolu'da Hititler'den beri ya┼čaya gelmi┼č verimli bir gelene─če, imeceye day─▒yordu. O kadar ki, ┼čimdi d├╝┼č├╝n├╝yoruz da, K├Ây Enstit├╝lerine e─čitim imeceleri denseymi┼č, belki bu kurumlar─▒n ├Âzelli─či halka daha iyi anlat─▒l─▒rm─▒┼č diyoruz. ─░nsanlar─▒n, hele yoksullar─▒n da─č─▒lmaya bereketli topraklarda bile k─▒s─▒rla┼čmaya mahk├╗m i┼č g├╝├žlerini birle┼čtirmek, teklerin uzun zamanda, kayg─▒lar ku┼čkular i├žinde, as─▒k y├╝z ve a├ž g├Âzle yapaca─č─▒n─▒, ├žoklu─čun birbirini h─▒zland─▒r─▒p co┼čturan y├╝zlerce kolu, kafas─▒yla en k─▒sa zamanda, g├╝venle t├╝rk├╝ s├Âyler gibi yapmak, K├Ây Enstit├╝lerinin ger├žekle┼čtirmek istedi─či, yer yer, zaman zaman ger├žekle┼čtirdi─či buydu; ba┼čard─▒klar─▒n─▒ bununla ba┼čard─▒lar; bozk─▒rlar─▒n kaderini de─či┼čtirebilecek duruma bununla geldiler; kurulu┼č y─▒llar─▒n─▒n o g├Âr├╝lmedik h─▒z─▒, dirilten, ye┼čerten solu─ču, da─č delen Ferhatl─▒─č─▒, ya┼čama ve ├žal─▒┼čma sevinci bundan geliyordu.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   ...    48   »   


´╗┐