´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ K├Ây Enstit├╝leri ├ťzerine : 36


K├ľY ENST─░T├ťLER─░ ├ťZER─░NE

SABAHATT─░N EY├ťBO─×LU


Y─░T─░KLER ├ťZER─░NE

TONGUÇ

Devletimiz halka hizmet etmek zorunda m─▒d─▒r? Evet. Halk─▒m─▒z─▒n ├žo─čunlu─ču k├Âyl├╝ m├╝d├╝r? Evet. K├Âyl├╝m├╝z├╝n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču kara cahil midir? Evet. Anayasam─▒zda ilk├Â─čretim mecburi oldu─čuna g├Âre, devlet├že, millet├že ilk├Â─čretimi b├╝t├╝n k├Âyl├╝lere ula┼čt─▒rmak zorunda m─▒y─▒z? Evet. Ne duruyoruz ├Âyleyse? Kafa, y├╝rek, para g├╝c├╝m├╝z├╝ bu i┼če y├Âneltmek, bir ilk├Â─čretim seferberli─či yapmak i├žin ne bekliyoruz?
Tongu├ž Baba'n─▒n sesi, 23 Haziran sabah─▒ kaybetti─čimiz g├╝rb├╝z ses, 1936'larda bu ├ža─čr─▒yla y├╝kl├╝yd├╝. Ayn─▒ ses, bu su g├Ât├╝rmez mant─▒k ├Ârg├╝s├╝ne ┼ču ger├že─či ekliyordu:
T├╝rk k├Ây├╝n├╝n ┼čartlar─▒ bilinmeden, Ankara'n─▒n yan─▒ ba┼č─▒ndaki k├Âylere g├Ânderdi─čimiz ├Â─čretmenler bile g├Ârevlerini gere─čince ba┼čaramamakta, Cumhuriyet'in el├žisi olamamakta, ├Â─črettikleri okuma yazma da birka├ž y─▒l sonra silinip gitmektedir. Buna kar┼č─▒l─▒k Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun, kendi d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝, isteklerini benimsetmek ├╝zere k├Âylere yerle┼čtirmi┼č oldu─ču medreseli kal─▒nt─▒lar─▒ bile k├Ây├╝n ┼čartlar─▒na uyduklar─▒, k├Âyl├╝n├╝n dertlerine kendilerince deva arad─▒klar─▒ i├žin h├ól├ó etkin olmaktad─▒rlar. K├Âyde yerle┼čecek, devlet├že desteklenecek, i┼čini sevecek, k├Âyde s├Âz├╝ ge├žecek bir yeni k├Ây ├Â─čretmeni tipi yaratmak zorunday─▒z. Bu tipi yeti┼čtirecek okul, ┼čehir ┼čartlar─▒na g├Âre kurulmu┼č eski ├Â─čretmen okulu olamaz. S├Âzden ├žok i┼če bakan k├Âyl├╝ler i├žin i┼čle e─čitimi uzla┼čt─▒ran bir yeni okul kurmak gerekir. Kald─▒ ki ta Pestalozzi'den beri Bat─▒'da kendini kabul ettirmeye ├žal─▒┼čan ve son y─▒llarda de─čerlenen bir i┼č okulu vard─▒r. Kurabilece─čimiz bu yeni okulun ipucunu bir ├žavu┼č verdi bize. Atat├╝rk'├╝n istedi─či ilk├Â─čretim raporunu haz─▒rlamak ├╝zere ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒z bir k├Ây gezisinde hi├ž ├Â─čretmen girmemi┼č bir k├Âyde okuryazar ├žocuklar bulduk. Birka├ž y─▒l ├Ânce ordudan d├Ânen bu ├žavu┼č ├žocuklara kendili─činden tarlada, de─čirmende okuma yazma ├Â─čretmi┼č. ÔÇťCumhuriyetin padi┼čahl─▒k olmad─▒─č─▒n─▒, Atat├╝rk'├╝n neler yapt─▒─č─▒n─▒, hastal─▒klar─▒n mikroptan geldi─čini, trenin su buhar─▒yla i┼čledi─čini anlatm─▒┼čÔÇŽÔÇŁ
Bu s├Âzlerde de Tongu├ž'un idealist sesinin ger├žek├ži yan─▒ beliriyordu. ─░dealizm de, ger├žek├žilik de Atat├╝rk - ─░n├Ân├╝ T├╝rkiyesi'nde eksik de─čildi: Ama e─čitim ve hele ilk├Â─čretim i┼člerinde bu iki de─čeri en verimli ┼čekilde birle┼čtiren ilk e─čitimcimiz Tongu├ž oldu. K├Ây Enstit├╝lerinin yurt ve d├╝nya ├Âl├ž├╝s├╝nde bir ba┼čar─▒ olmas─▒n─▒n, b├╝t├╝n budanmalara kar┼č─▒ h├ól├ó ayakta kalmas─▒n─▒n s─▒rr─▒n─▒ bu mutlu birle┼čmede, bu ├╝lk├╝c├╝ ger├žek├žilikte aramak gerekir. Tongu├ž okudu─ču kadar gezen, sevdi─či kadar bilen, yeni d├╝nyaya a├ž─▒k oldu─ču kadar eski kalm─▒┼č Anadolu'ya ├ževrik, co┼čkun oldu─ču kadar so─čukkanl─▒yd─▒. D├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ hemen kurmak, ya┼čamak, i┼čler hale getirmek ister, yap─▒c─▒ olmayan, ┼čartlar─▒ hesaba katmayan, ger├žekle┼čmesi ba┼čkalar─▒na b─▒rak─▒lan d├╝┼č├╝nceleri ho┼č g├Ârse bile benimsemez, ├ževresinde bar─▒nd─▒rmazd─▒. D├╝┼č├╝nceden i┼če, ya da i┼čten d├╝┼č├╝nceye: K├Ây Enstit├╝lerinin programlar─▒n─▒ haz─▒rlarken de, g├╝ndelik hayat─▒n─▒ ya┼čarken de Tongu├ž'un desturu buydu. 1936-1946 y─▒llar─▒nda Tongu├ž'un pazar─▒, bayram─▒, gecesi, g├╝nd├╝z├╝, ekme─či, sigaras─▒, sevgisi, r├╝yalar─▒ - r├╝ya g├Ârecek kadar uyuyabildiyse - teker teker her birinin kurulu┼čunu i┼č edindi─či K├Ây Enstit├╝leriyle doludur. Hasano─član K├Ây Enstit├╝s├╝'n├╝n kurulu┼č g├╝nlerinde onunla ayn─▒ odada yatt─▒─č─▒m─▒z bir geceyi hat─▒rl─▒yorum. Nedense birden uyanm─▒┼č, karanl─▒kta parlay─▒p s├Ânen ufac─▒k bir k─▒z─▒l ─▒┼č─▒k g├Ârm├╝┼čt├╝m. Y─▒ld─▒z m─▒, uzaklarda bir ├žoban ate┼či mi, bir acayip ate┼čb├Âce─či mi derken uyku sersemli─čim da─č─▒l─▒nca, Tongu├ž'un sigara i├žti─čini anlad─▒m. Sessizce seyrettim. Bu s├Ân├╝p parlayan ─▒┼č─▒lt─▒da ne kayg─▒lar, ne ├Âzlemler, ne ├Âfkeler sezinliyordum. O gece belki de bir ba┼čka bozk─▒rda bir ba┼čka enstit├╝ kuruluyordu. Birbirini yakan birka├ž sigaray─▒ nerdeyse s├Âz gibi dinledikten sonra uyuya kalm─▒┼č, g├╝n do─čarken uyan─▒nca Tongu├ž'un ciple Ankara'ya d├Ând├╝─č├╝n├╝ ├Â─črenmi┼čtim.
K├Ây Enstit├╝lerinin do─čmas─▒, kanunla┼čmas─▒, kurulmas─▒, ya┼čamas─▒ ┼č├╝phesiz, ba┼čta ─░n├Ân├╝ olmak ├╝zere devlet adamlar─▒m─▒zdan, Saffet Ar─▒kan, Hasan ├éli Y├╝cel gibi bakanlar─▒m─▒z─▒n ├Ânderli─či, say─▒s─▒z ├Â─čretmen ve ├Â─črencilerin destan─▒ yaz─▒lmaya de─čer ├žal─▒┼čmalar─▒yla m├╝mk├╝n olmu┼čtur; ama en a─č─▒r y├╝k├╝ Tongu├ž seve seve kendi geni┼č omuzlar─▒na y├╝klenmi┼čti. Bu okullar─▒n bize g├Âreli─čini, k├Âye g├Âreli─čini, yeni pedagoji ilkelerine g├Âreli─čini i┼č ├╝st├╝nde, masa ba┼č─▒nda, ┼č├╗ralarda, k├Ây kahvelerinde, ┼čof├Âr uyumad─▒k├ža durmayan ciplerde sa─člayan oydu.
«   01   ...    26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   ...    48   »   


´╗┐