´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ T├╝rk H├╝manizmi - I : 02


T├ťRK H├ťMAN─░ZM─░ - I

PROF. DR. SUAT S─░NANO─×LU


├ľNS├ľZ

Atat├╝rk'├╝n ├Âl├╝m├╝nden hemen sonra ├╝lkenin manevi ve maddi geli┼čmesinin vazge├žilmez ko┼čulu olan devrim ilkelerinden -halktan gelen ya da geldi─či san─▒lan bask─▒ kar┼č─▒s─▒nda- ├Âd├╝n verilmeye ba┼čland─▒. Kan─▒mca o ilkeler ger├ži devlet├že kabul edilmi┼č ve onlara en uygun d├╝┼čen kurumlar kurulmu┼čtu; ancak o ilkeleri ger├žekten benimseyebilecek, o modern kurulu┼člarda kurulu┼č ama├žlar─▒na uygun ruhu ya┼čatabilecek, zihniyet hen├╝z olu┼čmam─▒┼čt─▒. Devrimin bug├╝n b├╝sb├╝t├╝n ├ž├Âken ideolojik cephesi o g├╝nlerde de son derece ├želimsizdi. 1945 y─▒l─▒nda ├žok partili rejime ge├ži┼čle ├Âd├╝nler artt─▒. Kitlelerin devrimin belli ba┼čl─▒ ilkelerine yabanc─▒ kalm─▒┼č olmas─▒, y├Âneticileri ├Âd├╝n vermeye zorluyordu. Y├Âneticilerin kendileri verilen ├Âd├╝nlerle devrimin ne ├Âl├ž├╝de sars─▒ld─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda de─čillerdi. Devrimin muhasebesi d├Ânemine girildi─čini ilan eden muhalefetin 1950'de iktidara gelmesi ile T├╝rk toplumu, tuttu─ču yolun bilincine ermek ├žabas─▒ ile -olu┼čamayan laik ahlak─▒n eksikli─činde- eski ├Âl├ž├╝tlere ba┼čvurmu┼č ve yeni bir y├Ân saptamas─▒ yapt─▒─č─▒n─▒, yapmak zorunda kald─▒─č─▒n─▒ anlam─▒┼čt─▒r.
Eksik olan yaln─▒z laik ahlak─▒n olu┼čmas─▒ de─čildi; devrim h├ól├ó heyecan ve duygular d├╝zeyinde ya┼č─▒yordu. Atat├╝rk'├╝n eseri tarihsel ve fikirsel d├╝zeylerde sistemli bir bi├žimde de─čerlendirilmemi┼čti. ├ľ─čretisi belli direktifler ┼čeklinde, devrim kurulu┼člar─▒nda kopuk par├žalar halinde ya┼č─▒yordu.
Bu eser T├╝rk toplumunun manevi sorunlar─▒n─▒n dinsel ilkelere d├Ân├╝lmekle ├ž├Âz├╝mlenebilece─či, Atat├╝rk'├╝n g├Âsterdi─či ├ža─čda┼č uygarl─▒k d├╝zeyine eri┼čme amac─▒n─▒n ise ekonomik etkenin ├Ân plana al─▒nmas─▒ ile ger├žekle┼čece─či inanc─▒n─▒n kamuoyunda yayg─▒nla┼čt─▒─č─▒ y─▒llarda kaleme al─▒nd─▒. 1938'den beri ├╝lkenin i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ bunal─▒mlar─▒n hep bu hayalci ve demagojik politikan─▒n sonucu oldu─čunu hi├ž kimse d├╝┼č├╝nemedi. Nitekim d─▒┼č evrenin, yani bir toplumun siyasal, toplumsal ve ekonomik kurumlar─▒n─▒n ve bu toplumun maddi olarak ortaya koyduklar─▒n─▒n, -insan d├╝┼č├╝ncesinin birer ├╝r├╝n├╝ olmalar─▒ dolay─▒s─▒yla- onun d├╝┼č├╝nsel ve ahlaksal bi├žimleniminden kaynakland─▒─č─▒ ger├žek ise, T├╝rk toplumundan manevi evrenini oldu─ču gibi korumas─▒n─▒ ve ayn─▒ zamanda ├ža─čda┼č uygarl─▒k d├╝zeyine eri┼čmesini istemek, ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča mahk├╗m bir politika izlemek demektir; toplumdan ilgilerine ve eylemine, sahip oldu─ču ya┼čam felsefesinin reddetti─či bir y├Ân vermesini talep etmektir. Zihin yap─▒s─▒na ili┼čmeden, hi├žbir toplumda hi├žbir ├Ânemli yenilik beklenemez. Atat├╝rk bu hakikati biliyordu. Onun i├žin devrimin insan akl─▒na g├╝venen yeni bir toplum yaratmay─▒ ama├žlad─▒─č─▒n─▒ kesinlikle ileri s├╝rebiliriz.
Eserin amac─▒, devrimi s├Ânmekte olan heyecanlar─▒n d├╝zeyinden fikir d├╝zeyine aktar─▒p de─čerlendirmek ve T├╝rk insan─▒na ele┼čtiri ruhunu ve yaratma g├╝c├╝n├╝ sa─člayacak yeni bir e─čitim sisteminin ilkelerini saptamakt─▒r.
Kitap, ├╝lkemizin sorunlar─▒n─▒n ger├žek nedenlerine inemeyen, son bir iki ony─▒lda cereyan eden olaylar─▒ de─čerlendirecek ve kuramsal ara┼čt─▒rmalara giri┼čecek d├╝┼č├╝nsel yetenekten yoksun bir ortamda yaz─▒ld─▒.
O g├╝nden bug├╝ne bir├žok y─▒l ge├žti; bu y─▒llar i├žinde bir dizi de─či┼čiklikler oldu. ─░nsan iradesinin egemen olamad─▒─č─▒ olaylar─▒n do─čal ak─▒┼č─▒ ile ortaya ├ž─▒kan d├╝zen, belli i┼č alanlar─▒n─▒n, belli z├╝mrelerin, belli fikir ak─▒mlar─▒n─▒n olu┼čmas─▒na yol a├žt─▒. ├ťlkenin dinamik g├╝├žleri belli ├ž─▒karlar etraf─▒nda topland─▒; bu ├ž─▒karlar ├╝lkenin toplumsal, ekonomik ve siyasal ya┼čam─▒n─▒ etkilemekten geri kalmad─▒. Bunun sonucu olarak bug├╝nk├╝ ku┼čak kayna─č─▒n─▒ ve kayna─č─▒ndaki sorunlar─▒ unuttu, dikkatini g├╝n├╝n ve ├ž─▒karlar─▒n─▒n ├Ân plana itti─či sorunlara ├ževirdi. Atat├╝rk devrimini ya┼čatmas─▒, onun evrensel de─čerini kabul ettirmesi gereken bu ku┼čak kitab─▒m─▒zda ele al─▒nan sorunlar─▒ b├╝sb├╝t├╝n bir kenara itti ve her ilgisini, her yarg─▒s─▒n─▒ -estetik olmayan ve ahlak d─▒┼č─▒ kalan e─čitimi gere─čince- ekonomik temellere oturttu.
Bunun sonucunda Bat─▒'n─▒n etkisi ile fikirsel gerek├žesinden yoksun, hatta b├Âyle bir gerek├žeden habersiz, kaba bir kapitalizm anlay─▒┼č─▒ egemen oldu; bu anlay─▒┼č─▒n savunucular─▒ -bizdeki ko┼čullar─▒n ne kadar farkl─▒ oldu─čuna bakmadan ya da ald─▒rmadan- Bat─▒'daki ├Ârneklere uyarak, dini i┼č ├ževrelerine destek olarak kullanmaktan ├žekinmediler. Her hareket bir kar┼č─▒ hareketi davet eder kural─▒na uygun olarak, k─▒sa zamanda kar┼č─▒ ak─▒mlar belirdi.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    67   »   


´╗┐