´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ T├╝rk H├╝manizmi - I : 03


T├ťRK H├ťMAN─░ZM─░ - I

PROF. DR. SUAT S─░NANO─×LU


1961 Anayasas─▒'n─▒n yerle┼čtirdi─či daha geni┼č ├Âzg├╝rl├╝k rejimi yeni d├╝┼č├╝ncelerin geli┼čip yay─▒lmas─▒na olanak tan─▒d─▒. 1960 y─▒llar─▒nda ├Ânce ayd─▒nlar─▒n, sonra kamuoyunun ilgisinin ekonomik sorunlar ├╝zerinde odaklanmas─▒ olumlu bir olgudur; ancak ilgilerin yaln─▒z bir alana ├ževrilmesi, T├╝rk toplumunun ger├žeklerini t├╝m├╝yle kucaklayan Atat├╝rk d├╝┼č├╝ncesinin anla┼č─▒lmas─▒n─▒ daha da g├╝├žle┼čtirmi┼č oldu.
Ekonomik etken ├Âylesine bir ├Ânem kazand─▒ ki bir yandan var olan siyasal partiler durumlar─▒n─▒ ve tutumlar─▒n─▒ ona g├Âre belirlemek zorunda kald─▒lar, bir yandan da yeni partilerin kuruldu─čuna tan─▒k olundu.
Ekonomik etkenin bug├╝nk├╝ toplumlar─▒n ya┼čam─▒nda ├Ân plan─▒ i┼čgal etti─či herkes├že bilinmektedir; i┼čgal etmesi de, kitlelerin kendi haklar─▒na sahip ├ž─▒kt─▒klar─▒ bir ├ža─čda, do─čald─▒r. Ancak ekonomik etkenin hi├žbir toplumun ya┼čam─▒nda tek etken oldu─ču kesinlikle ileri s├╝r├╝lemez. ├ľzellikle T├╝rk toplumu gibi evrimini ve geli┼čimini ger├žekle┼čtirmek i├žin ├Ânce d├╝┼č├╝nsel ve toplumsal yap─▒s─▒n─▒ yenilemek zorunda olan, yani ekonomik olanaklardan ├žok fikir ve irade g├╝c├╝ ile disiplinli bir ├Âzveriye dayanmak zorunda olan toplumlar, ekonomik sorunlar─▒n─▒ genel durum i├žinde de─čerlendirmedik├že onlar─▒ e─čitim, toplum ve k├╝lt├╝r sorunlar─▒ ile birlikte ele almad─▒k├ža, bir ├ž├Âz├╝me varamazlar.
├ťlkemizi 27 May─▒s 1960 m├╝dahalesinden on bir y─▒l sonra yeni bir bunal─▒ma d├╝┼č├╝ren ve yeni bir askeri m├╝dahaleyi ka├ž─▒n─▒lmaz k─▒lan ba┼čl─▒ca neden bu oldu.
Sonu├ž olarak diyebiliriz ki 27 May─▒s m├╝dahalesi olaylar─▒n do─čal ak─▒┼č─▒na yeni bir y├Ân veremedi, ├ž├╝nk├╝ d├╝┼č├╝nce daha y├╝ksek bir bilin├ž d├╝zeyine y├╝kselemedi ve tarih perspektifinin yoklu─ču bug├╝n dahi genel durumun irdelenip de─čerlendirilmesine olanak vermemektedir. Ger├žekten, 1960 askeri m├╝dahalesi k─▒sa bir s├╝re i├žin Atat├╝rk ruhunun yeniden canlanaca─č─▒ izlenimini uyand─▒rd─▒ysa da, ├Ânce koalisyon h├╝k├╝metlerinin, sonra iktidara gelen Adalet Partisi'nin tutumlar─▒, toplumumuzun kendini 1960'tan ├Ânceki gidi┼čten kurtaramad─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlad─▒.
12 Mart 1971 m├╝dahalesinden sonra, 70'li y─▒llarda siyasal partilerin ve kamuoyunun Atat├╝rk'├╝n bize g├Âsterdi─či do─črultunun tam tersi bir do─črultuya y├Âneldiklerine tan─▒k olduk. Sa─č ve sol Atat├╝rk'├╝n milliyet├žilik anlay─▒┼č─▒n─▒ reddetmekte birle┼čtiler; milliyet├žilik Atat├╝rk ilkelerinden biri de─čilmi┼č gibi de─či┼čik bir milliyet├žilik anlay─▒┼č─▒n─▒ vurgulamak amac─▒ ile ÔÇťAtat├╝rk ilkeleri ve T├╝rk milliyet├žili─čiÔÇŁ deyimi yay─▒ld─▒. Atat├╝rk'├╝n halk├ž─▒l─▒─č─▒ndan ku┼čku duyuldu, devrimcili─činden s├Âz edilmez oldu; ama ├Âzellikle laiklik ve devlet├žilik ilkeleri amans─▒z sald─▒r─▒larla b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de h─▒rpaland─▒. Sonu├žta ┼čehir ile k─▒rsal kesim aras─▒nda ve toplumsal tabakalar aras─▒nda g├Âr├╝len fark derinle┼čti. Demokratik kurulu┼člar─▒n i┼člevlerini yapmalar─▒na engel olunmakla, demokrasi b├╝sb├╝t├╝n yozla┼čt─▒r─▒ld─▒ ve her ┼čeyden daha korkutucu ve ├╝z├╝c├╝ olmak ├╝zere gen├žlik sa─č ve sol olarak ikiye b├Âl├╝nd├╝, sonra her biri bir├žok b├Âl├╝mlere ayr─▒ld─▒; ├žok kan d├Âk├╝ld├╝. 70'li y─▒llar─▒n tarihe Cumhuriyet ├ža─č─▒n─▒n en karanl─▒k d├Ânemi olarak ge├žece─činden ku┼čku duyulamaz. Bu ak─▒l d─▒┼č─▒, mant─▒k d─▒┼č─▒, sa─čduyudan uzak gidi┼č 12 Eyl├╝l 1980 m├╝dahalesinde d├╝─č├╝mlendi.
Atat├╝rk'├╝n ├Â─čretisinden uzakla┼čma hemen onun ├Âl├╝m├╝nden sonra ba┼člad─▒ysa da, 1938-1960 y─▒llar─▒ aras─▒nda, ister devrim yolunda olsun, ister gerici y├Ânde olsun, her tutum ve her davran─▒┼č Atat├╝rk'├╝n ilkelerini hesaba katmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Bu y─▒llarda Atat├╝rk hen├╝z duygular ├╝zerinde, toplumun g├╝nl├╝k ya┼čam─▒ ├╝zerinde varl─▒─č─▒n─▒ b├╝t├╝n g├╝c├╝yle duyurmu┼č, her eylem Atat├╝rk ilkeleri ├Âl├ž├╝t al─▒narak de─čerlendirilmi┼čtir. Ancak 60'l─▒ y─▒llarda Atat├╝rk'├╝n g├Ân├╝llerden ve zihinlerden silindi─čine tan─▒k olundu. Bu y─▒llarda ÔÇťBat─▒ tekni─či, Do─ču k├╝lt├╝r├╝ÔÇŁ form├╝l├╝ne uyularak, Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒ Terc├╝me B├╝rosu'nun ├žal─▒┼čmas─▒ durduruldu; liselerde vaktiyle kurulan klasik koldan artakalan ÔÇťk├╝├ž├╝k LatinceÔÇŁ kald─▒r─▒ld─▒; Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi'nde kuruldu─ču g├╝nden beri Bat─▒ dillerinin zorunlu yard─▒mc─▒s─▒ olan Latince dersleri, 1968'de bir ├Â─črenci eylemi bahane edilerek, se├žmeli ilan edildi.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    67   »   


´╗┐