嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - I : 07


TRK HMAN襤ZM襤 - I

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


Ama ger癟ein b繹yle olmad覺覺n覺 gen癟 neden sonra anlayacakt覺r: bir toplumun zihin yap覺s覺n覺 ve yaam normlar覺n覺 oluturan eski inan癟lar覺, k繹klemi al覺kanl覺klar覺 s繹k羹p atman覺n ilerin en zoru olduundan kimse haberli deildir.
Bu gen癟lerden bir癟ounun kar覺lat覺klar覺 sorunun terimlerini ger癟ekten kavrayacak durumda olmad覺klar覺 ayr覺ca belirtilmelidir: pek 癟ou o iki evreni kar覺lat覺rmal覺 olarak inceleyecek ve bu inceleme sonunda aralar覺ndaki temas noktalar覺n覺 saptay覺p, bu noktalardan hareketle modern Bat覺 d羹羹ncesinin geleneksel zihniyete n羹fuz etmesini ve bu suretle onun deiip yenilenmesini salayacak yetenekte deildir. Tam tersine, hemen hepsi bu konulara yabanc覺d覺r. 襤ki ayr覺 evreni tan覺mak ve bilmek 癟etin itir; o iki zihniyeti kavrayabilmek, irdeleyecek g羹癟te olmak gerekir; bu iki d羹nyada yaln覺zca d羹羹nceler ve duygular farkl覺 deildir: iki deer sistemi 癟at覺ma halindedir. Ayr覺l覺k iki d羹nyan覺n deerler sistemindedir; iki ayr覺 insanl覺k anlay覺覺 s繹z konusudur.
B繹yle bir bilin癟lenme bir dizi soyut kavrama n羹fuz edilmesini gerektirir: zihin yap覺s覺, yaam normu, deerler sistemi, hatta kavram kavram覺 ve soyutlama kavram覺 bunlardan birka癟覺d覺r. On sekiz ya覺na kadar zihin bi癟imlenmesi doa ve matematik bilimlerine dayand覺r覺lm覺 olan bir gen癟ten bu kadar覺 beklenemez.
襤ki yanl覺 bir yetersizlik s繹z konusudur: bir yandan idealist gen癟 ayr覺nt覺larla ilgili g繹zlemlerini ve t羹m 羹zerine izlenimlerini fikre d繹n羹t羹rmekte yetersizdir; 繹te yandan, yetkin ve hareketsiz bir toplum 繹rneine sad覺k kal覺p evrim s羹recine girmeyi arzulayan, duraan yaam geleneklerine s覺ms覺k覺 bal覺 kal覺p Bat覺'n覺n dinamizmine 繹zenen bir toplumun yetersizlii s繹z konusudur.
Kukusuz Dou ile Bat覺 aras覺nda kalm覺 olan bu toplumun zihin yap覺s覺na n羹fuz edebilmek ve onun -geri kal覺nm覺l覺覺n belli bir noktas覺ndan hareketle, uygarl覺覺n manevi ve maddi en ileri aamas覺na erimek 癟abas覺nda olan her toplum gibi- kendi ayd覺n s覺n覺f覺ndan 癟ok daha g羹癟l羹 bir ayd覺n s覺n覺f覺na sahip olan 羹lkeler i癟in bile a覺lmas覺 癟ok zor olan sorunlarla kar覺lat覺覺n覺 anlayabilmek i癟in, y覺llarca s羹ren bir yaam deneyimine ve bundan da 繹nemli olmak 羹zere, modernist 繹retim kurumlar覺n覺n tarih-d覺覺 ak覺lc覺l覺覺n覺 deil, filoloji, tarih ve felsefe d羹zeyinde y羹r羹t羹len incelemelerle 繹z羹msenen h羹manist deerleri temel edinen bir d羹羹nsel bi癟imlenime gereksinim vard覺r.
Bug羹nk羹 durumda k繹y ve kasaba halk覺 yeniliklere kolay a癟覺lamay覺p ak覺l-d覺覺 ya da empirik inan癟lar覺na ve geleneksel ahlak anlay覺覺na i癟tenlikle bal覺d覺r (5): buna kar覺l覺k b羹y羹k kentlerin halk覺 derin bir ahlak bunal覺m覺 i癟indedir, 癟羹nk羹 eski eitimin etkisinden kurtulduu halde yeni bir ahlak anlay覺覺 edinme f覺rsat覺 bulamam覺t覺r. Toplumumuzun yeni bir d羹zen mutucusunu asla beklemediini, kendince kurduu d羹zen i癟inde kimsenin d羹羹nemeyecei kadar mutlu yaad覺覺n覺 anlamak i癟in d羹 k覺r覺kl覺klar覺 ve yan覺lman覺n verdii 羹z羹nt羹lerle dolu uzun y覺llar覺n ge癟mesi gerekecektir. Neden sonra insan son derece karma覺k, t羹m羹yle karanl覺k ve mant覺k d覺覺 bir zihniyetin s覺k ve salam a覺na d羹t羹羹n羹 anlayacakt覺r. Bu zihniyet, her toplumsal d羹zenin temeli olduu san覺lan -zihin 繹zg羹rl羹羹 ya da insan onuru gibi- kavramlara kesinlikle yabanc覺d覺r.
Bu toplum kendine 繹zg羹 ve 癟ok salam bir bi癟imde 繹rg羹tlenmitir; kendine 繹zg羹 bir d羹nya g繹r羹羹 ve bir yaant覺s覺 vard覺r: bu d羹nya g繹r羹羹 ve bu yaant覺 Atat羹rk'羹n devrimci 癟abas覺n覺n sonucunda kurulan d羹zenden ancak bir 繹l癟羹de etkilenmitir; ger癟ekte yaam anlay覺覺 h璽l璽 ge癟miin, yazg覺c覺 zihniyetin egemenlii alt覺ndad覺r.
Ger癟i, 癟etin sava覺mlar覺 gerektiren durumlarda, T羹rk toplumu yaam覺n ger癟ekleri ile temas sonucunda edindii eski erdemlerini yeniden bulabilen bir toplumdur; ancak belirli bir deerler sistemine dayal覺 bir yaamdan yoksun olan ve deerler sistemi kavram覺na erimedik癟e yoksun kalmaya mahk羶m olan bir toplumdur. Her t羹rl羹 dinsel 繹nyarg覺lardan ar覺nd覺rd覺覺 ve b繹ylece ahlaksal kayg覺lardan da uzak olduunu sand覺覺 g羹nl羹k yaam覺nda son derece karma覺k ve son derece sefil bir kar覺l覺kl覺 癟覺karlar sistemine;
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   ...    67   »