嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - I : 08


TRK HMAN襤ZM襤 - I

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


ahlaksal deerleri, duygular覺, hatta aile balar覺n覺 hi癟e sayan ac覺mas覺z bir do ut des'e boyun een bir toplumdur.
Bundan sonra, bilerek ya da fark覺nda olmadan, durumu olduu gibi kabul etmediyseniz ve oyunun kurallar覺na ayak uydurmad覺ysan覺z, sizin i癟in infial ve isyan duygular覺n覺n i癟inizde kaynat覺覺 bir d繹nem balayacakt覺r. ayet, olaan durumun d覺覺nda, Bat覺'da, s羹rd羹rd羹羹n羹z 繹reniminiz s覺ras覺nda Yunan ve Roma toplumlar覺n覺n ahlak ilkelerini ve d羹羹nsel bi癟imlenimini tan覺mak f覺rsat覺n覺, h羹manist zihniyeti benimseme olana覺n覺 bulduysan覺z, ite o zaman okulda 繹rendiklerinizle ger癟ek yaam aras覺ndaki iddetli kar覺tl覺k sizi bir an i癟in olsun tedirgin etmekten geri kalmayacakt覺r. Bu durumda, insan覺n Sokrates 羹zerine d羹羹ncesi ne olabilir? Ona Ankara sokaklar覺nda rastlasa, h璽l璽 hakl覺 olduunu ileri s羹rebilir mi? 襤nsan yarat覺l覺覺 羹zerine verdii yarg覺lar覺n doru olduunu savunabilir mi? 襤nsan覺n onu -k繹t羹 bir adam olduu i癟in deil, tam tersine d羹nyaya a覺r覺 idealci bir a癟覺dan, bu nedenle de t羹m羹yle yanl覺 bir a癟覺dan bakt覺覺 i癟in- gen癟leri doru yoldan ay覺rmakla, onlar覺 aldatmakla su癟lamaya kalk覺mas覺 daha olas覺 deil mi? Ger癟ek yaam覺n kazand覺rd覺覺 deneyim, Sokrates'in insan yarat覺l覺覺 羹zerine g繹r羹lerini a癟覺klarken g繹z 繹n羹nde yaln覺zca 癟a覺n覺n toplumunu, 5. y羹zy覺l Atinal覺lar覺n覺 g繹z 繹n羹nde tuttuunu d羹羹nd羹rmektedir. Ne var ki 5. y羹zy覺l Atinal覺lar覺 insanl覺覺n t羹m羹 deildir. Onlar kendine 繹zg羹 k羹癟羹c羹k bir toplum idiler: kendine 繹zg羹 bir zihin habitus'una sahiptiler; bu sayede de i癟lerinden biri, Sokrates, genel kavramlar覺 bulgulamay覺 baarm覺 ve insan yarat覺l覺覺 羹zerine d羹nyaca bilinen yarg覺lar覺n覺 a癟覺klam覺t覺r (6). Bu yarg覺lar Bat覺l覺 olmayan bir toplumda yaayan ve dolay覺s覺yla 5. y羹zy覺l Atinal覺lar覺na 繹zg羹 olan eitim ve k羹lt羹re b羹sb羹t羹n yabanc覺 olanlar i癟in temelsiz ve dayanaks覺zd覺rlar. 羹nk羹 onlar kendi ortamlar覺nda durumun bambaka olduunu -繹rnein erdem yolunun d覺覺nda mutluluun pek璽l璽 olanakl覺 olduunu- g繹zleri ile g繹rmektedirler. Ger癟ekten, 癟evrelerinde bir癟ok insan覺n -ortada hi癟bir inand覺r覺c覺 neden yok iken, tam tersine kendilerine sayg覺y覺 yitirmeleri i癟in pek 癟ok neden varken- kayg覺s覺z ve mutlu yaad覺klar覺na, yaamlar覺ndan memnun olduklar覺na tan覺k olmaktad覺rlar.
Bu durumda, insanlar覺n temel ahlak anlay覺覺na duyduklar覺 inanc覺n sars覺lmas覺; onun yerini y覺lg覺nl覺k ve usan癟 yaratan bir g繹relik duygusunun almas覺 doald覺r.
Bu koullar alt覺nda bavurulabilecek tek manevi destek insanl覺覺n b羹y羹k eiticileridir. Onlar覺 tan覺mak i癟in s羹rd羹r羹len 癟al覺malar bu umutsuz kukuculuk d繹neminin a覺lmas覺n覺 kolaylat覺r覺r. Sonra yeni bir bilin癟, vaktiyle k羹癟羹msenilen insan tiplerinin k羹癟羹msenmeye deil, anlay覺la kar覺lanmaya lay覺k olduklar覺 bilinci, bu uzun deneyim s羹resinde yeni bir d繹nem balat覺r.
Davran覺lar覺 ile perian d羹羹nceleri ile kiilik, onur duygusu, hatta karakter yoksunluu ile sizi d羹 k覺r覺kl覺覺na uratm覺 olan bir癟ok insan覺n ruh癟a k繹t羹 kiiler olmad覺klar覺, tersine 繹zellikle kiisel 癟覺karlar覺 s繹z konusu olmad覺覺 durumlarda, d羹nyan覺n en d羹r羹st ve a覺rbal覺 insan覺n覺n bile esiz bir incelik 繹rnei sayabilecei davran覺larda bulunabilecekleri bu d繹nemde g繹ze 癟arpmaktad覺r. 襤nsan bunu ak覺nl覺k ve k覺zg覺nl覺kla saptamaktad覺r. Sonunda d羹羹nsel, ahlaksal ve estetik a癟覺dan bi癟imlenim bulmam覺 insanlar覺n -hi癟 olmazsa bu terimlerin Bat覺l覺 anlam覺nda- karakter, mant覺k, saduyu sahibi olamayacaklar覺 anla覺labilmektedir. Bu insanlar ahlaks覺z deildir, ahlak d覺覺d覺rlar. G羹nl羹k yaamda, ahlak duygusundan yoksun g繹r羹nmelerinin nedeni, eski ahlak覺n ahrete d繹n羹k asketik bir yaam i癟in ge癟erli olup, yaam覺n nimetlerinden yararlanmay覺 isteyen ya da hi癟 olmazsa, yararlanmakta 繹zg羹r olan 癟ada bir toplumu y繹netme konusunda kesinlikle yetersiz kalmas覺d覺r.
Bu aamada art覺k, b繹yle bir toplumun kendisine yeni bilgiler ve yeni deneyimler, yeni kavramlar, yepyeni bir i癟 evren sunabilecek, Atat羹rk'羹n a癟t覺覺 癟覺覺rdan y羹r羹mesine yard覺mc覺 olabilecek kimselere kendiliinden kulak vermesi beklenemeyecei anla覺lmaktad覺r. Bir yakla覺m 癟abas覺 zorunludur: bu topluma daha 繹nce manevi sorunlar覺n nitelii ve 繹nemi 繹retilmek, b繹ylesine konulara dikkati ve ilgisi 癟ekilmek gerekir; bundan sonra bu sorunlar ortaya at覺labilir ve toplumun bu sorunlar覺 baar覺ya ulaabilecek bir yetenekle incelemesi umut edilebilir.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   ...    67   »