嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - I : 09


TRK HMAN襤ZM襤 - I

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


Ancak toplumsal ortam o derece ilgisiz, anlayamad覺klar覺 fikirler kar覺s覺nda 癟覺karlar覺n覺 ve inan癟lar覺n覺 tehlikede g繹renlerin d羹manca tepkisi o kadar iddetlidir ki, ulusun geleceinin b羹y羹k 繹l癟羹de 繹retim ve k羹lt羹r sorunlar覺n覺n 癟繹z羹mlenmesine bal覺 olduu konusunda 癟ok derin, sars覺lmaz bir inanca sahip olmad覺k癟a, kii bu davas覺n覺 savunamaz ve bunda direnemez.
Zihinlerde ve g繹n羹llerde b繹ylesine sars覺lmaz bir inanc覺n yer edebilmesi i癟in, somut ger癟eklerin g繹zlenmesi ve incelenmesi, tarihsel olaylar覺n yarg覺lanmas覺 ve sorunlar覺n kuramsal d羹zeyde deerlendirilmesi zorunludur.
2- Atat羹rk devrimi: yeni bir h羹manizm kayna覺
Yak覺n tarihimizin bizzat devrim ilkelerinin tehlikeye d羹t羹羹 izlenimi uyand覺ran karanl覺k bir d繹neminde, b繹yle bir inan癟 beni Atat羹rk devrimini inceleyip yorumlamaya itti. H羹manist deerler sistemi tarih bilincinin 覺覺覺nda deerlendirilirse ya da baka bir deyile, yeni kuaklara Bat覺l覺 d羹nyan覺n y羹zy覺llar boyunca edindii deneyimin dorudan doruya tan覺nmas覺na dayanan bir eitim verilirse, 羹lkenin t羹m羹yle Bat覺l覺lamas覺n覺n salanabileceini g繹rd羹m; buna T羹rk ulusunun insanl覺覺n manevi gelimesine kat覺lmas覺 demek daha doru olurdu; ger癟ekten, yeni T羹rk toplumu klasik d羹nya ile modern d羹nya aras覺ndaki ilikiler sorununu kendi a癟覺s覺ndan ele alacak olursa -ancak b繹yle bir inceleme ona Bat覺 uygarl覺覺n覺n 繹z羹n羹 kavrama olana覺n覺 verebilirdi-, Bat覺l覺 d羹nyan覺n k繹r羹 k繹r羹ne taklidinden kurtulmakla kalmaz, yeni sonu癟lara ulaabilir, sorunlar覺 yeni a癟覺lardan g繹rebilirdi; 癟羹nk羹 T羹rk toplumunun yaad覺覺 tarihsel d繹nem t羹m羹yle 繹zg羹n ve olaan d覺覺 繹nem ta覺yan bir d繹nemdi.
Toplumumuzun Avrupa 繹rneklerince kurduu kurumlar覺n ruhunu esas alarak, Atat羹rk'羹n eserini fikir d羹zeyinde anlamaya 癟al覺覺rken, arat覺rmam ilerledik癟e, bu eserin 繹nceleri hi癟 tahmin etmediim 繹l癟羹de bir 繹nem ve deer kazand覺覺n覺n fark覺na vard覺m. Ger癟i T羹rk devrimi gelmi ge癟mi ihtilallerin en b羹y羹羹, en radikali olma onurunu h羹manist ruha bor癟luydu; 癟羹nk羹 ancak h羹manist 繹l癟羹tlerle deerlendirildiinde bu sonuca var覺l覺yordu; ama T羹rk devrimi h羹manist d羹羹nceye olan borcunu, ona yapt覺覺 癟ok daha b羹y羹k bir hizmetle kat kat 繹demek durumundayd覺.
Nitekim T羹rkiye'de b羹y羹k 繹l癟羹de h羹manist ruhlu yeni bir temel eitim uygulanacak olursa, Anadolu'da T羹rk h羹manizmi ad覺n覺 ta覺maya lay覺k bir fikir ak覺m覺n覺n olumas覺 olanak buluyordu; bu b羹y羹k fikir ak覺m覺 insanl覺覺n manevi tarihinde yeni ve daha ileri bir aama oluturabilirdi; bu aama (insanc覺l deerler sisteminin douu, Bat覺'ya yay覺lmas覺, Orta癟a uykusundan sonra yeniden bulgulanmas覺, Latin evreninde dal budak salmas覺 ve son olarak, Avrupa'n覺n t羹m羹n羹 kapsamas覺 d繹nemlerine kar覺l覺k olan) Yunanl覺l覺k, Romal覺l覺k, 襤talyan h羹manizmi, Frans覺z- 襤talyan uyan覺覺 ve Alman neo-h羹manizmi aamalar覺na yeni bir aama olarak kat覺labilirdi.
T羹rk h羹manizmi insanc覺l deerler sisteminin yepyeni bir alana -ulu bir 覺rmak gibi ak覺p giden insanl覺k evriminin (Bat覺'n覺n balatt覺覺 d羹羹nsel, ahlaksal ve estetik geliim s羹recinin) k覺y覺lar覺na itilip ak覺nt覺 d覺覺nda kald覺klar覺 i癟in, bu ilerleyie dorudan doruya bir katk覺da bulunmam覺 olan Bat覺l覺 olmayan toplumlara- yay覺lmas覺n覺 salayabilirdi.
Ne var ki bu sorunlar daha baka sorunlara yol a癟覺yordu; en 繹nemlisi, T羹rkiye'de Bat覺'n覺n h羹manist eitimine yer verilecekse, bu sav覺 kuramsal d羹zeyde dorulamak gerekiyordu; h羹manist eitimin zorunluluu kan覺tlanmal覺yd覺. Avrupal覺lar覺n Klasik 癟a覺n arat覺r覺lmas覺n覺 tarihsel, dinsel ya da ulusal nedenlere balamak, bazen de 繹z deerini ileri s羹rmek suretiyle oluturduklar覺 gerek癟eler (asl覺nda bu deerlerin ne olduunu a癟覺k ve inand覺r覺c覺 bi癟imde dile getirmeyi hi癟bir zaman baaramam覺lard覺r) Bat覺l覺 olmayan d羹nya i癟in kesinlikle yeterli deildi.
Bu durum beni, klasik d羹nyan覺n deerini modern d羹nya ile ilikileri a癟覺s覺ndan arat覺rmaya vakit ay覺rm覺 olan bir dizi h羹manist, edebiyat癟覺, filolog ve filozofun eserlerini incelemeye itti. Y羹zeysel bir inceleme bile Bat覺 uygarl覺覺n覺n ana 癟izgilerinin bu yazarlarda bulunaca覺n覺 ortaya koymaya yetmektedir.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   ...    67   »