嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - I : 10


TRK HMAN襤ZM襤 - I

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


Bu bak覺mdan Bat覺'n覺n 癟ada uygarl覺覺n覺n 繹z羹 ve ruhu H覺ristiyan dinidir sav覺n覺 durmadan, 癟ou zaman 癟ocuk癟a kan覺tlarla yineleyen yazarlar 羹zerinde durmaya demeyecekti. Ger癟ekten, 繹nyarg覺lardan s覺yr覺lm覺 olmak koulu ile Avrupa ve Kuzey Amerika'n覺n toplumsal, siyasal, eitimsel ve k羹lt羹rel kurumlar覺na bir g繹z atmak bile onlar覺n temelinde H覺ristiyan d羹羹ncesinden deil, Yunan d羹nyas覺ndan kaynaklanan hemen hemen s覺n覺rs覺z bir zihin 繹zg羹rl羹羹n羹n bulunduunu g繹rmeye yetecektir.
Bu nedenle, 癟ounluu h羹manist, filolog, filozof olan ve Bat覺 d羹nyas覺n覺n yaam ve evrim kayna覺n覺 klasik 癟a覺n incelenmesinde, daha dorusu Klasik 癟aa i癟tenlikle balanmakta g繹ren bir dizi d羹羹n羹r 羹zerinde 繹zellikle durmak gereini duydum. Bu konuda Alman alt覺n 癟a覺n覺n b羹y羹k ayd覺nlar覺n覺n 繹zel bir yer igal etmeleri doald覺r; 癟羹nk羹 onlar覺n d羹羹ncesinde daha g羹癟l羹 bir sistemli 癟aba vard覺r; bunun da nedeni, onlar覺n modern Bat覺'n覺n evrim tarihinde 襤talyanlardan, Frans覺zlardan ve 襤ngilizlerden sonra boy g繹stermeleri ve Klasik 癟aa balanmalar覺n覺 al覺覺lagelen leng羹istik, geleneksel ve tarihsel gerek癟elere dayand覺rma olana覺ndan yoksun olmalar覺d覺r.
Fakat Bat覺 d羹nyas覺n覺n Klasik 癟a d羹羹ncesini b繹ylesine bir sebat ve inan癟la incelemesinin nedenlerini kuramsal d羹zeyde dorulamay覺; hatta bu giriimlerinde Yunan ve Roma uygarl覺klar覺n覺n tan覺nmas覺nda bata gelen bilim olarak g繹r羹nen filolojinin s覺n覺rlar覺n覺 bile a癟覺k ve kesin bi癟imde saptamay覺 baaramad覺klar覺na hayretle tan覺k oldum. 襤癟lerinden bir癟ou, filolojiye 繹zg羹 bildikleri g繹revle bu bilimin uygulama alan覺 aras覺nda bir uyumsuzluk g繹rerek, onun ilgi alan覺n覺 tarih ve felsefenin alanlar覺na taacak bi癟imde geniletme eiliminde idiler. B繹ylece son derece 繹nemli yeni bir sorun: Filoloji, tarih ve felsefe aras覺ndaki ilikiler sorunu ortaya 癟覺km覺 oluyordu. Kuramsal d羹zeyde g繹sterilen bunca 癟aban覺n bir sonuca varmad覺覺, 癟a覺m覺z覺n en parlak zek璽lar覺ndan biri olan idealist filozof Croce'nin filolojinin deerini k羹癟羹msemesiyle, zihnin bu 羹癟 etkinlik bi癟imini tarihsel yarg覺da toplay覺p filolojiyi belgeleri arat覺ran, saklayan ve s覺n覺fland覺ran bilim olarak g繹rmesiyle kan覺tlanmaktad覺r.
ada uygarl覺覺n 繹z羹n羹 saptamak i癟in giritiim arat覺rmalarda Bat覺 d羹羹ncesi bana yard覺mc覺 olmay覺nca, 繹b羹r yandan topluma bu 繹z羹n ne olduunu a癟覺klamak, bununla da kalmay覺p onun mutlak bir insanc覺l deer ta覺d覺覺n覺, b繹ylece her insan toplumu i癟in ge癟erli olduunu g繹stermek durumunda olduuma g繹re -ger癟ekten Bat覺'n覺n d羹羹nsel, ahlaksal ve estetik deerlerinin 羹lkemizde yerlemesinin salanmas覺nda en 繹nde gelen iki kurulu olan klasik lise 繹rneince kurulacak bir orta繹retim okulu ile h羹manist d羹羹nceyi ve k羹lt羹r sorunlar覺m覺z覺 inceleyecek bir enstit羹n羹n kurulmas覺 i癟in bu dorulamay覺 yapmak zorunluluu vard覺- ite bu durumda -Bat覺 d羹nyas覺n覺n uygarl覺klar topluluu ad覺 ile anmay覺 yelediim- Bat覺 uygarl覺覺 羹zerine kendi ba覺ma bir arat覺rma yapmak zorunda kald覺m; 癟羹nk羹 bu uygarl覺k ya da uygarl覺klar topluluu, b羹t羹n 繹b羹r uygarl覺klardan farkl覺 olarak, 襤 9. yyden bu yana -sapmalar ve duraklamalarla da olsa- d羹z ve s羹rekli bir 癟izgi oluturduu izlenimini veriyordu.
Ger癟ekten, Bat覺 uygarl覺覺n覺 繹b羹r uygarl覺klar覺n yap覺s覺ndan ay覺ran 繹zellik, onun temelinde bulunan tam bir ruh 繹zg羹rl羹羹 idi; bu 繹zg羹rl羹k sayesinde Bat覺 d羹nyas覺 (繹b羹r k羹lt羹r d羹nyalar覺ndan burada da farkl覺 olarak) ereklerini kendi d覺覺nda aram覺yor, kendi 繹z羹 i癟inde bulunan ve hi癟 deimeyen bir ama癟, insan覺n doal yeteneklerini 繹zg羹rce gelitirme amac覺n覺 g羹d羹yordu.
襤nsan yarat覺l覺覺n覺 ve onun zihin 羹r羹nlerini incelerken u kan覺ya vard覺m: Tarihsel ger癟ek bir kez olutu mu, ne ise o olmas覺 nedeniyle doal ger癟eklerin zorunluluundan (繹rnein olduu ey olan ve olduu ey olduu i癟in, 繹yle olmamas覺 ya da baka t羹rl羹 bir ey olmas覺 olanaks覺zlaan bir kimya elementinin zorunluluundan) hi癟 farkl覺 olmayan bir zorunluluk nitelii kazan覺yordu.
B繹ylece, insan akl覺 otuz y羹zy覺l boyunca bilin癟li olarak olumu olduu gibi olumu bulunduundan ve art覺k yery羹z羹nde deiik bir gelime evresi olamayaca覺ndan -癟羹nk羹 insan zek璽s覺n覺n bulgulad覺覺 en b羹y羹k temel hakikatlerin yeniden ilk kez bulgulanamayaca覺 apa癟覺kt覺-, bu durumda insanl覺覺n manevi evrimine etkin bir bi癟imde kat覺lmak isteyen her toplumun, Bat覺'n覺n uzun s羹ren ve karma覺k bir yap覺
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   ...    67   »