嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - I : 12


TRK HMAN襤ZM襤 - I

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


g繹steren insanc覺l deneyimini ge癟irilen aamalar boyunca izlemekle ve onu somut tarihsel ger癟eklii i癟inde incelemekle y羹k羹ml羹 olduu ortaya 癟覺k覺yordu.
T羹rkiye'de bu d羹羹ncelerin sonucunu g繹z 繹n羹nde tutan bir eitim sistemi kurulabilirse, Atat羹rk devriminin insanl覺k i癟in s羹rekli bir kazan癟 oluturaca覺, Atat羹rk'羹n de tarihin g繹羹nde birden g繹r羹nen ve hi癟 iz b覺rakmadan kay覺p giden y覺ld覺zlardan biri olmayaca覺 b繹ylece anla覺lm覺 oluyordu; ayn覺 zamanda 羹lkenin gelecei inanca alt覺na al覺nacak; 羹stelik T羹rk ihtilali insanl覺覺n fikir tarihinde yeni bir aamay覺 balatacakt覺: T羹rk h羹manizminin Bat覺l覺 olmayan toplumlara -癟ada teknolojiye sahip 癟覺kma ve Bat覺l覺 kurumlar覺 taklit etme sayesinde- ba覺ms覺zl覺klar覺n覺 koruyabilmenin 繹tesinde, uygar evrenin insanl覺k i癟in daha iyi bir yaam salama 癟abas覺na nas覺l kat覺laca覺n覺 繹retme durumunda olduu, insanl覺覺n manevi tarihinde yeni bir at覺l覺m d繹nemine ge癟i oluturduu ortadayd覺.
Ama bu at覺l覺ma g繹t羹ren fikir ak覺m覺na evrensel h羹manizm de denebilirdi; 癟羹nk羹 Bat覺l覺 olmayan uluslar, Atat羹rk devrimini 繹rnek alan ve hi癟 olmazsa bi癟imsel olarak, anayasal yoldan, zihin 繹zg羹rl羹羹n羹 ama癟layan bir temel ihtilali ger癟ekletirdikten sonra, insanc覺l deerler sistemini 繹z羹mseyebilirler ve -evrensel 繹l癟羹te d繹n羹en- bu sistemi elde ettikten sonra, t羹m edebiyatlar覺n覺, t羹m tarihlerini, t羹m zihniyetlerini yeniden deerlendirebilirlerdi; b繹ylece yery羹z羹ndeki b羹t羹n uluslar h羹manist bi癟imlenimin ortak paydas覺na indirgenmi olurdu.
襤nsanc覺ll覺覺 ideal edinen yery羹z羹ndeki b羹t羹n uluslar覺n kendilerine 繹zg羹 bi癟imde insanl覺覺n ilerlemesine katk覺da bulunabilecekleri de s繹ylenebilirdi; 癟羹nk羹 her biri baka bir tarihsel deneyim ge癟irdii ve deiik bir toplumsal varl覺a sahip olduu, bu y羹zden de deiik sorunlarla kar覺lat覺覺 i癟in, bu temel sorunlara zihin yap覺s覺ndaki birliin salad覺覺 ayn覺 ruhla, ancak deiik bak覺 a癟覺lar覺ndan bakmalar覺 ve doal olarak, her birinin kendine 繹zg羹 sonu癟lar 癟覺karmas覺 beklenebilirdi. lkemizde, 繹rnein klasik evrenle modern evren aras覺ndaki ilikiler sorunu konusunda beliren durum da bundan farkl覺 deildi: ada d羹nyada klasik k羹lt羹r ve klasik filolojinin rol羹 konusunda bizim, Frans覺z, Alman, 襤ngiliz ya da 襤talyan filologlar覺 ile ayn覺 yarg覺lara varamayaca覺m覺z kesinlikle anla覺l覺yordu.
Bat覺 d羹nyas覺na gelince, bu d羹nyan覺n kendi 繹z羹 羹zerine daha esasl覺 bir bilgiye sahip olmas覺, insanl覺覺n geri kalan b繹l羹m羹n羹n kar覺s覺na b繹lgesel ayr覺l覺klardan ar覺nm覺 olarak, tek y羹zle 癟覺kmas覺 ve oluturduu deerler sisteminin evrenselliine g羹venerek, geleceklerini kurmak i癟in 癟al覺an Bat覺l覺 olmayan toplumlara 繹nderlik etmesi gerekiyordu.
3- Tan覺ma kuram覺
Her toplumun, insanl覺覺n evrim s羹recinin balamas覺na ve s羹r羹p gitmesine katk覺da bulunan uluslar覺n deneyimine dayal覺 bir zihin ve ahlak bi癟imlenmesini edinme zorunluluunda olduu kuramsal yoldan saptand覺ktan sonra, insanl覺覺n gelecei sorununu bilin癟li olarak ele alan ve -bilin癟siz olan ya da her ne suretle olursa olsun, insan iradesinin d覺覺nda kalan g羹癟lerle denk bir kuvvet oluturduklar覺 zaman- insan topluluklar覺n覺 uygar toplumlara d繹n羹t羹ren ve onlar覺n yaam覺na tam anlam覺 ile tarihsel bir karakter kazand覺rabilen bilin癟li g羹癟lerin birer par癟ac覺覺 olmalar覺n覺 salayacak eitim ve 繹retimin ne olduunu ve nas覺l verilmesi gerektiini a癟覺klamak kal覺yordu.
Yaam覺n salad覺覺 somut deneyim bir b羹y羹k ger癟ei 繹retir: Buna g繹re, insan覺n zihni, 繹nceden bu ie uygun bir bi癟imde eitilmedi ise, d覺ardan form羹lleri, kavramlar覺, bir kelime ile soyut olan覺 almaya -baka bir deyile, duyulara ve ayn覺 zamanda insan覺n akl覺na seslenen somut ger癟eklerin d覺覺nda hi癟bir eyi alg覺lamaya- elverili deildir.
Bu deneyim bana filolojinin, genellikle g繹zden ka癟m覺 olan, paha bi癟ilmez deerini a癟覺klam覺 oldu. Bat覺 eitiminin temeli, san覺ld覺覺 ve s覺k s覺k dile getirildii gibi, estetik deil, hi癟 olmazsa klasik tipteki okullarda, filolojiktir. Ger癟i, 繹retimde estetik eitimle filolojik eitimin 繹zdeletikleri kabul edilmelidir, 癟羹nk羹 orta dereceli okullarda filoloji iki klasik dilin 繹retilmesi ve klasik 癟a覺n b羹y羹k edebiyat eserlerinin
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   ...    67   »