´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ T├╝rk H├╝manizmi - III : 04


T├ťRK H├ťMAN─░ZM─░ - III

PROF. DR. SUAT S─░NANO─×LU


Bunun ├╝zerine ├že┼čitli toplumlarda iyi niyetli bir├žok araba insan─▒n belirdi─či g├Âr├╝l├╝r; hepsinin iste─či bu dayan─▒lmaz duruma bir son vermektir; bu gereksinmenin bask─▒s─▒ ile d├╝┼č├╝n├╝rler birbirlerinden habersiz olarak ayn─▒ sonuca var─▒rlar; b├╝t├╝n felaketlerin ba┼č─▒ h─▒z oldu─čuna g├Âre, h─▒z─▒n uygar toplumlarda yeri yoktur. Baz─▒ toplumlarda, tanr─▒lar ad─▒na, d├Ârd├╝nc├╝ ve ├╝├ž├╝nc├╝ viteslerin kullan─▒lmas─▒ kesinlikle yasak edilir; daha ba┼čkalar─▒nda ikinci vitesin de yasakland─▒─č─▒na tan─▒k olunur. Bu yasa araba-insanlar─▒ bir haklar─▒n─▒ kullanmaktan al─▒koyar, ama h─▒z─▒n uygar ve iyi d├╝zenlenmi┼č bir toplumda yeri olamayaca─č─▒ kan─▒s─▒ da yerle┼čmi┼č olur.
Bundan sonra toplumsal d├╝zen, yasa anlay─▒┼č─▒, felsefe ara┼čt─▒rmalar─▒, ahlak ilkeleri hep, her k├Ât├╝l├╝─č├╝n kayna─č─▒ olan h─▒z─▒n yasaklanmas─▒n─▒ temel al─▒rlar. Ger├žekten hayran olunacak idealist bir ruhla hareket eden baz─▒ d├╝┼č├╝n├╝rler, bacak yerine ge├žen arabalar─▒n─▒ kullanmaktan kendilerini kesin olarak men ederler; b├Âylece kendilerini h─▒z─▒n verdi─či zevkten yoksun b─▒rakmaktan ba┼čka, hareket etmekten bile vazge├žerler. ├ľte yandan, bu ilkeye ba─čl─▒l─▒─č─▒ ba─čnazl─▒─ča vard─▒ran bir tak─▒m insanlar, ameliyat olup arabalar─▒n─▒ ald─▒rmakta teredd├╝t etmezler. Bu davran─▒┼člar─▒ toplumda deh┼čet ve hayranl─▒k uyand─▒r─▒r. Ayd─▒nlar g├╝nl├╝k ya┼čant─▒n─▒n gerekleri ile idealleri aras─▒ndaki dengeyi ancak bu bi├žimde kurmay─▒ ba┼čar─▒rlar ve b├Âylece bir yandan i├ž huzura kavu┼čurken, bir yandan da gelecek ku┼čaklara g├╝zel bir erdem ├Ârne─či olurlar.
Fakat her do─čal gereksinme gibi, bu gereksinmenin doyurulmas─▒ndan do─čan her zevk gibi, son h─▒zla ko┼čma arzusu araba -insanlar─▒n g├Ânl├╝nden hi├žbir zaman t├╝m olarak silinmi┼č de─čildir; ger├žekten bir├žoklar─▒ kimsenin g├Ârmedi─či yerlerde, gizlice ve sanki kendilerinden utanarak, gidi┼člerini bir an i├žin h─▒zland─▒r─▒rlar, sonra hemen d├╝zenli h─▒za indirirler. En pervas─▒zlar─▒ ├žok i┼člek olmayan yollara saparlar ve su├ž├╝st├╝ yakalanmak tehlikesini g├Âze alarak, d├Ârd├╝nc├╝ vitesi takarlar. Yakalananlar ┼čiddetli cezalara ├žarp─▒l─▒rlar. Y├Ânetim organlar─▒, kurulu d├╝zenin korunmas─▒n─▒, insanl─▒─č─▒n eski barbarl─▒─ča d├Ânmesine kar┼č─▒ tek g├╝vence olarak g├Âr├╝rler. Hemcinslerini bu do─čal haklar─▒na sahip ├ž─▒kmaya k─▒┼čk─▒rtanlar mahkemeye verilir, ├Âl├╝me mahk├╗m edilirler.
G├Âr├╝l├╝yor ki, t─▒pk─▒ bizim d├╝nyam─▒zda oldu─ču gibi, araba-insanlar d├╝nyas─▒nda da, toplum ya┼čam─▒n─▒n yeni ko┼čullar─▒ i├žinde ak─▒lc─▒ bir d├╝zen kurmaktansa, sak─▒ncal─▒ g├Âr├╝len her ┼čeyi yasaklama yoluna gitmenin ├žok daha kolay oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼č ve bu yol se├žilmi┼čtir. Ama araba-insanlar buna raz─▒ olmazlar, b├╝t├╝n h─▒zlar─▒ ile ko┼čma arzusunun d├╝rt├╝s├╝ ile ilk disiplin ├Ânlemi olarak, s├╝rekli sa─čdan gitme kural─▒n─▒ koyarlar. Duracaklar─▒ zaman yolun kenar─▒na ├žekilip durma, ana yollar─▒ izleyenlere ├Âncelik tan─▒ma kurallar─▒n─▒ koyarlar, yol kav┼čaklar─▒na k─▒rm─▒z─▒-ye┼čil i┼čaretleri yerle┼čtirirler, ─▒┼č─▒kl─▒ i┼čaretleri bulurlar; do─čal yollar─▒ geni┼čletirler, keskin d├Âneme├žleri d├╝zeltirler, yeni bir yol yap─▒m─▒ tekni─či ile engebeli araziye uyma zorunlulu─čundan kurtulurlar, sigorta olmay─▒ zorunlu k─▒larlar. Trafi─či d├╝zenlemek i├žin bir ├Ârg├╝t kurarlar, trafik yasas─▒ ├ž─▒kar─▒rlar ve daha bir├žok ├Ânlem al─▒rlar.
Bu kadar ├žaba ve b├Âylesine karma┼č─▒k bir ├Ârg├╝tlenmeden sonra insanlar─▒n elde etti─či yaln─▒zca eskiden yararland─▒klar─▒ bir ├Âzg├╝rl├╝kt├╝r: saatte 180 kilometre h─▒zla ko┼čabilme ├Âzg├╝rl├╝─č├╝d├╝r.
Ayn─▒ bi├žimde, bizim d├╝nyam─▒z─▒n insanlar─▒ da, otuz y├╝zy─▒l s├╝ren bir manevi geli┼čmeden sonra, vaktiyle tek tek ya┼čad─▒klar─▒ ormanlarda do─čal olarak yararland─▒klar─▒ haklar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ toplum d├╝zeninin ├žer├ževesi i├žinde elde etmeyi ba┼čarm─▒┼člard─▒r. Bunda hayran olunacak tek y├Ân, insanlar─▒n bu do─čal i├žg├╝d├╝lerini bilincin ─▒┼č─▒─č─▒ ile ayd─▒nlatmas─▒n─▒ bilmi┼č olmalar─▒d─▒r. Araba-insanlar─▒n saatte 180 kilometre h─▒zla ko┼čma ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n kar┼č─▒l─▒─č─▒ bizim d├╝nyam─▒zda vicdan ├Âzg├╝rl├╝─č├╝, fikir ├Âzg├╝rl├╝─č├╝, akl─▒n egemenli─činin tan─▒nmas─▒, ├Âzg├╝r vatanda┼č olma gururu, dignitas hominis kavram─▒, ├Âzg├╝r sanat anlay─▒┼č─▒ vb.dir. ├ľte yandan, yollar─▒n geni┼čletilmesine, trafi─či d├╝zenleyen kurallar─▒n konulmas─▒na kar┼č─▒l─▒k olarak d├╝nyam─▒zda, Bat─▒l─▒ toplumlar─▒n tarihinde ├Ânemli bir yer kaplayan Eukleides geometrisi, Descartes'in felsefesi, diyalektik, Frans─▒z ihtilali, Arkhimedes kanunu, Amerika'n─▒n bulgulanmas─▒, Thukydides'in tarih anlay─▒┼č─▒, Einstein'─▒n kuram─▒, Atat├╝rk devrimi, insan haklar─▒ bildirgesi, Homeros destanlar─▒nda onur
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    35   »   


´╗┐