´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ T├╝rk H├╝manizmi - III : 05


T├ťRK H├ťMAN─░ZM─░ - III

PROF. DR. SUAT S─░NANO─×LU


duygusu, atomun par├žalanmas─▒ gibi b├╝y├╝k olaylar─▒ ve b├╝y├╝k bulu┼člar─▒ g├Âr├╝yoruz. Bunlar say─▒lmakla bitmez.
─░┼čte tarihin somut d├╝zeyinde ger├žekle┼čmekte olan bu manevi geli┼čimin y├Âneldi─či ama├ž ne insanl─▒─č─▒n ├╝st├╝nde, ne de hatta yaln─▒zca d─▒┼č─▒nda bile de─čildir. ├ç├╝nk├╝ bu geli┼čimin amac─▒ insan─▒, ├Âz├╝ insanl─▒k olan ideallere g├Âre yeti┼čtirmek ve onun elden geldi─či kadar insanca ya┼čamas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.
Bat─▒ uygarl─▒klar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču b├╝t├╝n├╝n b├Âyle bir amaca y├Ânelmi┼č olmas─▒, ona i├ž de─čerini ve evrensel olma niteli─čini kazand─▒rmakta, ona kendini hareket ettirme ve sonu gelmeyecek bir geli┼čme ve ilerleme g├╝c├╝n├╝ sa─člayan t├╝kenmek bilmez bir enerji kayna─č─▒ sa─člamakt─▒r.
─░nsanl─▒─č─▒n evrim s├╝reci dedi─čimiz bu b├╝t├╝n├╝n kendine ├Âzg├╝ i├ž de─čerini saptay─▒p, bunun -ilerleme iste─činde olan hi├žbir toplumun vazge├žmeyece─či ger├žekleri kapsayan bir d├╝nya olmas─▒ dolay─▒s─▒yla- evrensel bir karakter g├Âsterdi─čini de g├Ârd├╝kten sonra, ┼čimdi onun bir de mutlak ve zorunlu bir karakteri oldu─čunu kabul etmek durumu ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.
Ger├žekten, ayn─▒ d├╝┼č├╝nce olgunlu─čuna ve bunun sonucunda, manevi ve pratik alanlarda ayn─▒ ba┼čar─▒lara, ba┼čka bir yoldan ya da ba┼čka yollardan varmak acaba olanakl─▒ de─čil midir diye kendimize sorabiliriz. Ba┼čka bir deyi┼čle, insan olaylar─▒nda bir zorunluluk niteli─či var m─▒d─▒r, yok mudur sorusu ile kar┼č─▒la┼čabiliriz. B├Âyle bir soruya, insan olaylar─▒n─▒n, do─ča ger├žeklerindeki zorunluluktan farkl─▒ olmayan bir zorunluluk niteli─či ta┼č─▒d─▒─č─▒ yan─▒t─▒ verilebilir. Nitekim her ne kadar ba┼člang─▒├žta ya┼čayan h├╝creler ya da inorganik maddelerin molek├╝lleri ba┼čka bir bi├žimde ├Ârg├╝tlenebilir idiyse de, do─ča bug├╝n ne ise o oldu─čuna g├Âre ve bug├╝n oldu─čundan ba┼čka t├╝rl├╝ olmayaca─č─▒na g├Âre, do─čal ger├žeklerin belli bir g├Âreli zorunluluk niteli─čine sahip oldu─čunu kabul etmek gerekir. Ayn─▒ bi├žimde otuz y├╝zy─▒ll─▒k tarihi boyunca insan zihni bug├╝n g├Ârd├╝─č├╝m├╝z bi├žimde olu┼čmu┼čtur ve mademki bug├╝n art─▒k ba┼čka bir bi├žimde geli┼čmi┼č olmas─▒na olanak yoktur ve ├╝stelik mademki yery├╝z├╝nde de─či┼čik bir geli┼čme s├╝recinin olu┼čmas─▒ olanaks─▒zd─▒r (├ž├╝nk├╝ insano─člunun hi├žbir davran─▒┼č─▒ insanl─▒─č─▒n bug├╝ne kadar ger├žekle┼čtirdiklerini bilmezlikten gelemez: ├Âte yandan, insan zek├ós─▒n─▒n bug├╝ne kadar bulgulad─▒─č─▒ temel hakikatlerin yeniden ilk kez bulgulanmas─▒ olanakl─▒ de─čildir), o halde insanl─▒─č─▒n bug├╝n ger├žekle┼čmi┼č bulunan evrim s├╝recinin bir zorunluluk ve mutlakl─▒k karakteri ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ kabul etmek gerekir.
2- Atat├╝rk'├╝n ├Â─črettikleri ve eserinin evrensel de─čeri
Bu suretle Bat─▒ d├╝nyas─▒ ile Bat─▒l─▒ olmayan d├╝nya aras─▒ndaki ili┼čkiler sorununun terimlerinde esasl─▒ bir de─či┼čiklik yapma durumuna gelmi┼č olduk. Ger├žekten, bu yeni de─čerlendirmede, Bat─▒ d├╝nyas─▒ kar┼č─▒m─▒za insanl─▒─č─▒n manevi ve maddi ilerleyi┼činin ger├žekle┼čti─či bir uygarl─▒klar b├╝t├╝n├╝ olarak ├ž─▒kar. Bu evrim kendini tek tek uygarl─▒klardan ├╝st├╝n bir ger├žek olarak kabul ettirir ve biraz ├Ânce s├Âylendi─či gibi, bir mutlakl─▒k ve zorunluluk niteli─čine sahip oldu─čunu g├Âsterir.
Buna kar┼č─▒l─▒k, Bat─▒l─▒ olmayan evren bir├žok uygarl─▒klar─▒ kapsar, ancak bir k─▒sm─▒ birbirinden do─čma olmakla beraber, bu uygarl─▒klar bir b├╝t├╝n olu┼čturmazlar; onlar─▒ yaln─▒zca olumsuzluk nitelikleri ile belirten birtak─▒m ortak nitelikler bir araya getirebilir; bu olumsuz niteliklerin ba┼č─▒nda zihin ├Âzg├╝rl├╝ks├╝zl├╝─č├╝ ├╝zerine kurulmu┼č ortak forma mentis'leri gelir; zihin ├Âzg├╝rl├╝ks├╝zl├╝─č├╝n├╝n nedeni ise, bu uygarl─▒klar─▒n temelinde bir daha de─či┼čtirilmemek ├╝zere kesin olarak saptanm─▒┼č bulunan bir manevi ve ahlaksal de─čerler sisteminin bulunmas─▒d─▒r. Ba┼čka bir deyi┼čle, Bat─▒l─▒ olmayan d├╝nya kendi varl─▒─č─▒n─▒ kendili─činden kabul ettiren bir b├╝t├╝n olarak ortaya ├ž─▒kmamaktad─▒r; o, yaln─▒zca Bat─▒l─▒ evrenin kar┼č─▒s─▒nda, bu somut ger├žek evrenin kar┼č─▒t─▒ olarak varl─▒─č─▒n─▒ duyuran bir evrendir.
┼×u halde s├Âz konusu sorunun terimlerinin d├╝zeltilmesi yeni bir inceleme gerektiriyor; bir yandan ├ža─čda┼č Bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n, ├Âte yandan da Bat─▒l─▒ olmayan topluluklar─▒n ├Âz yap─▒s─▒n─▒ incelemek, ayn─▒ zamanda da her iki evrenin ger├žekle┼čtirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ama├žlar─▒ ara┼čt─▒rmak gerekiyor. T├╝rk H├╝manizmi'nin do─ču┼ču Atat├╝rk devriminin toplumsal, hukuksal ve siyasal ba┼čar─▒lar─▒n─▒n fikir d├╝zeyinde beliren bir sonucu
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    35   »   


´╗┐