嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 08


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


tutarak- kendi ulusal ruhlar覺n覺 daha saf hale getirmek, bunun i癟in de bu ruhta fazla b繹lgeci ve ilintilik nitelikte olan 繹eleri ay覺klamak, bilin癟li g羹癟lere oranla bilin癟siz g羹癟lerin toplumda daha 癟ok etikli olduu zamanlardan kalma gelenek art覺klar覺ndan kurtulmak zorundad覺rlar.
Bu durumda Bat覺, eitim alan覺nda, modernist heveslerden vazge癟mek zorundad覺r; ona d羹en, insan ruhunun birlii ad覺na -bu birlik ve uyuum, ruhun tarihsel bi癟imleniminin tam bilin癟li olarak tan覺nmas覺 ile ortaya 癟覺kar- yeni kuaklara salam bir d羹羹nsel, ahl璽ksal ve estetik bi癟imlenim vermek ve bu bi癟imlenimi yaln覺z Yunan ve Latin klasikleri ile ulusal klasiklerine deil, modern 癟a Avrupas覺'n覺n klasiklerine de dayand覺rmak zorundad覺r. u halde, Bat覺l覺 uluslar覺n, bir yandan halk覺n ruhundan ilkel temelsiz inan癟lar覺n son art覺klar覺n覺 kopar覺p atmalar覺, bir yandan da, Bat覺 d羹nyas覺n覺n sanat eserleri i癟inde ve tarihi i癟inde, insanl覺覺n evrim s羹recinin nirengi noktalar覺 gibi g繹r羹nen 繹eleri bulup deerlendirmeleri gerekir.
Her ulus, insanl覺覺n evrim s羹recinin Avrupal覺 evreleri konusunda, kendi eitim sisteminin temeline kendi yurdunun edebiyat覺n覺, sanat tarihini ve siyasal, askeri tarihini koymal覺d覺r; ancak bu ulusal evrimini insanl覺覺n b羹y羹k evrim s羹recinin i癟inde ve onun ilevinde g繹rebilmelidir. B繹ylece, 繹rnein, edebiyat tarihinde yaln覺zca ulusal olan klasiklerle, gene ve t羹m anlam覺 ile ulusal olmakla birlikte, evrensellik d羹zeyine erien, evrensel olan, yani her uygar toplumca arzulanan bi癟imlenimi salayan klasikler aras覺nda ay覺r覺m yapma yoluna gitmek gerekir. Yaln覺zca ulusal klasiklere 繹rnek olarak -襤talyan edebiyat覺nda- Pellico'yu ve 繹yk羹 yazarl覺覺 y繹n羹nden Pirandello'yu g繹sterebiliriz; buna kar覺l覺k Boccaccio ve Petrarca evrensel nitelikte iki klasiktir.
襤te bu evrensel dediimiz klasikler, 襤ngiliz Magna charta's覺, Frans覺z ihtilali gibi insanl覺k tarihinde yeni bir evreye eriildiini g繹steren b羹y羹k tarihsel olaylar b羹t羹n uygar 羹lkelerin gen癟 kuaklar覺n覺n eitiminde ortak 繹eleri oluturmal覺d覺rlar. Bu sayede bir Alman'覺n 襤talyan h羹manizmi ve Frans覺z-襤talyan uyan覺覺 konusundaki bilgileri bir 襤talyan ya da bir Frans覺z'覺n bilgisinden aa覺 olmayacakt覺r. Ayn覺 bi癟imde bir 襤talyan da kendi Settecento'su konusunda daha genel bir bilgi ile yetinecek, artt覺rd覺覺 zaman覺 18. y羹zy覺l 襤ngilteresi'ni incelemeye ay覺rabilecektir.
B繹ylece, g羹n羹m羹z koullar覺n覺n zoru ile olan bitenleri, Bat覺l覺 evrenin bu yeni deerlendirilmesinden kaynaklanan gerekliliklerle kar覺lat覺racak olursak, Bat覺l覺 uluslar olsun, Bat覺l覺 olmayan uluslar olsun, b羹t羹n uluslar覺n, Unesco'nun 癟ar覺s覺na uyarak okullarda okutulan tarih kitaplar覺n覺n ulusal kinleri besleyecek her t羹rl羹 g繹r羹 ve ifadeden ar覺nd覺r覺lmas覺na giriirlerken, bunu g羹n羹n gereklerine, ge癟ici ilintilik durumlar覺n gereklerine deil, mutlakl覺k ve zorunluluk nitelii ta覺d覺覺n覺 saptad覺覺m覺z bir ger癟ein gereklerine boyun emek i癟in yapma durumunda olduklar覺n覺 ileri s羹rebiliriz.
襤nsanl覺覺n evrim s羹reci olduunu g繹rd羹羹m羹z ve statik deil, dinamik olan bu yeni birim kavram覺 kar覺s覺nda, 癟ada Bat覺 d羹nyas覺 -kimi zaman taklit edilecek 繹rnek, kimi zaman da kaynak ya da hareket noktas覺 olarak g繹rd羹羹- Yunan-Roma d羹nyas覺 ile ilikiler sorununun ger癟ekte geride kalm覺 olduu bilincine varmal覺d覺r.
Avrupa'n覺n Orta癟ada ve yeni癟ada antik d羹nyaya tekrar tekrar bavurmas覺n覺n nedeninin b繹ylece kuramsal gerek癟esini bulduu burada 繹zellikle belirtilmelidir; bu kuramsal gerek癟e, g繹r羹ld羹羹 gibi, duyulara, geleneklere, dine ve tarihe dayanan her t羹rl羹 a癟覺klaman覺n 癟ok 羹st羹ndedir.
Bat覺n覺n de facto izledii yollarla, vaktiyle Tanr覺sal hikmete, Hegel taraf覺ndan da ak覺lc覺l覺ktan yoksun bir akla (akl覺n hilesine) y羹klenen, bizim ise Bat覺l覺 uygarl覺klar b羹t羹n羹n羹n bilincine erien d羹羹nce taraf覺ndan g繹sterildiini ileri s羹rd羹羹m羹z yollar覺n birletiini dorulayan anlaml覺 bir 繹rnek uluslararas覺 olaylar alan覺ndan verilebilir.
Uluslararas覺 ilikiler tarihi ana 癟izgileri ile 繹yle bir ema ile g繹sterilebilir:
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   ...    35   »