嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 09


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


1) 襤lkel evre; bu evrede topluluklar覺n g羹nl羹k 癟覺karlar覺 insanlara egemendir; 癟apulculuk doal ura覺d覺r: sava zaman覺-bar覺 zaman覺 diye bir ay覺r覺m s繹z konusu deildir;
2) 襤mperialist evre: bu evrede askeri 羹st羹nl羹k kavram覺 a覺r basar; savalar覺n nedeni, maddi 癟覺karlardan baka 羹n ve onur arzusu ile ulusal ilkelerin yay覺lmas覺n覺 salama isteidir;
3) S繹m羹rgecilik evresi: bu evrede askeri 羹st羹nl羹k kavram覺n覺n yerini daha ileri bir kavram, k羹lt羹r 羹st羹nl羹羹 kavram覺 al覺r; 繹yle ki, s繹m羹rgecilik savalar覺, ilkel insan topluluklar覺na uygarl覺k getirmek gibi, hi癟 olmazsa g繹r羹n羹te, daha idealist nedenlerle a癟覺klanabilir;
4) Bu alanda da manevi evrimini s羹rd羹ren Bat覺 insanl覺覺 bu 羹癟羹nc羹 evrenin de sonuna gelindiini ve uluslararas覺 ilikiler alan覺nda, yeni bir evrenin balad覺覺n覺 -uygarl覺k ve 覺rk ayr覺m覺 yap覺lmadan, b羹t羹n uluslar覺n eit haklar覺 ve g繹revleri olduu inanc覺n覺n egemen olduu bir evrenin balad覺覺n覺- 癟arp覺c覺 kan覺tlarla g繹stermektedir. Pek 癟ok olan bu belirtilerin ba覺nda insan haklar覺 bildirgesi, Birlemi Uluslar rg羹t羹'n羹n yarat覺lmas覺 ve 襤ngilizlerin Hindistan'a, arkadan da 襤ngilizlerle baka s繹m羹rgeci devletlerin say覺s覺z Afrika devletlerine ba覺ms覺zl覺k vermeleri gelir.
1934-1936 y覺llar覺nda yap覺lan Habeistan Sava覺 gibi bir savaa 襤kinci D羹nya Sava覺'n覺n sonunda, yani aradan 癟eyrek y羹zy覺l ge癟meden, art覺k giriilemez olmas覺, hatta akla getirilemez olmas覺, bu bilincin uluslar覺n ruhunda siyasal tutumlar覺n覺 etkileyecek kadar derin k繹kler sald覺覺na en a癟覺k bir kan覺tt覺r.
20. y羹zy覺l覺n belki de en 繹nemli olaylar覺 olan bu sayd覺覺m覺z olaylar覺n b羹y羹k 繹l癟羹de bug羹nk羹 d羹nya koullar覺ndan doduu ortadad覺r. Ancak bu durumun ayn覺 zamanda ve bir kenara itilemeyecek bir 繹l癟羹de Bat覺 uygarl覺klar覺n覺n y羹zy覺llar boyunca kazand覺覺 deneyimin insanlara salad覺覺 d羹羹nsel ve ahlaksal olgunluun bir sonucu olduu da kabul edilmelidir.
襤nsanl覺覺n evrim s羹recinin -insan ruhunun tarihsel bi癟imlenimini salayan ve onu bug羹nk羹 olgunluuna eritiren, b繹ylesine insanca sorunlar ortaya koymas覺na olanak veren s羹recin- son evresi olmas覺 itibar覺yla, 癟ada Bat覺 uygarl覺覺n覺n kazand覺覺 mutlak deerin bilincine var覺lmas覺, -pratii kuramsal kan覺larla pekitirmek suretiyle- bir yandan bundan b繹yle uluslararas覺 ilikileri y繹netmesi gereken bu yeni ilkenin yerlemesine kar覺 癟覺kan son direnileri y覺kmakta b羹y羹k 繹l癟羹de yard覺mc覺 olabilir; bir yandan da gerek Bat覺l覺 uluslarda, gerekse Bat覺l覺 olmayan uluslarda elde edilen her hakk覺n bir 繹devin yerine getirilmesini gerektirecei d羹羹ncesini uyand覺rabilir; 癟羹nk羹 b羹t羹n uluslar bu yeni insan topluluklar覺 b羹t羹n羹n羹n onurlu birer 羹yesi olmak durumundad覺rlar.
Bu bilin癟, ayr覺ca, beinci bir evrenin yak覺n zamanda balayabileceini Bat覺'ya duyurabilir. 襤nsanlar覺 ideal ama癟lar覺na y繹neltmesi gereken tek g羹癟 tarih bilincidir -yani insan ruhunun geliimi diye tan覺mlayabileceimiz tek tek uygarl覺klar覺n 繹tesinde bir 羹st羹n ger癟ein var olduu bilincidir- inanc覺 bu evrede yer etmelidir.
Nihayet, Bat覺l覺 toplumlar, hep bu 羹st羹n ger癟ei pratikte daha somut, kuramda daha bilin癟li k覺lmak i癟in, d羹nyan覺n kar覺s覺na ideal bir y羹zle 癟覺kabilmelidirler; bunun i癟in de, tarihsel bi癟imlenimleri i癟in gerekli olmakla beraber, ilintilik olmalar覺 nedeniyle, insanl覺覺n fikir tarihine katk覺s覺 olmayan 繹elerden ar覺nmalar覺 gerekir; u halde bu y羹z her eyden 繹nce laik olmak zorundad覺r; bu y羹z sonsuz ruh 繹zg羹rl羹羹n羹n y羹celiini, Yunanl覺lar覺n bulup ortaya koyduklar覺 ve Bat覺l覺 toplumlar覺n ana 癟izgileri ile korumu olduklar覺 hali ile yans覺tmal覺d覺r.
u halde Bat覺l覺 toplumlar, uygarl覺klar覺n覺n laiklik niteliini daha derin bir bilin癟le belirtmek zorundad覺rlar. 羹nk羹 laiklik Bat覺l覺 uygarl覺klar覺n kayna覺nda vard覺r ve bug羹n yads覺namayacak bir ger癟ek olarak ortada durmaktad覺r. Bat覺l覺lar覺n toplumsal, hukuksal ve siyasal d羹zen anlay覺lar覺 繹z bak覺m覺ndan laiktir; d羹羹n, sanatsal yaratma ve bilimsel arat覺rma alanlar覺nda kurduklar覺 繹zg羹rl羹k de bu laik anlay覺覺n bir 羹r羹n羹d羹r.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   ...    35   »