嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 11


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


olduunu kendisi ortaya koymak durumundad覺r. Ger癟ekten teokratik bir 羹lkeyi 癟ok k覺sa bir s羹re i癟inde demokratik ve laik bir 羹lke haline getirmeyi baarmak, dogmatik deerleri bir 癟覺rp覺da ve toptan at覺p ak覺lc覺 ve insanc覺 deerlerle deitirmek tarihte ei g繹r羹lmemi radikal bir harekettir.
襤te Bat覺l覺 olmayan topluluklar, bu a癟覺dan, T羹rkiye'ye oranla geri bir aamada bulunuyorlar, 癟羹nk羹 onlar geleneksel eitimlerinin bir sonucu olan zihinsel ve manevi s覺n覺rl覺l覺ktan hen羹z tam ve kesin olarak kurtulmu deillerdir. Onlar her eyden 繹nce ve kararl覺l覺kla temel 繹zg羹rl羹kleri kurmak zorundad覺rlar, 癟羹nk羹 baka t羹rl羹 Atat羹rk devrimini deerlendirmeye elverili ortam覺 kendi i癟lerinde yaratamazlar; Atat羹rk devriminin deeri ve anlam覺 anla覺lmad覺k癟a da bizzat kendi ama癟lar覺n覺 benimsemelerine ve ger癟ekletirmelerine olanak yoktur. Bu topluluklar覺n T羹rkiye'den 繹rnek olarak alacaklar覺 ey, teknik ya da toplumsal d羹zen alan覺ndaki baar覺lar deildir (Bunun 癟ok daha olgun 繹rneklerini Bat覺'da bulabilirler); T羹rkiye'den al覺nacak 繹rnek, onun Kurtulu Sava覺'ndan yeni bir fikir ak覺m覺n覺 yaratacak ilkeleri 癟覺karmas覺n覺 bilmi olan radikal yenilik ruhudur.
Bat覺l覺 olmayan topluluklar - hatta Bat覺l覺 olanlar覺 da - tarih olaylar覺n覺n somut ger癟ekliinden fikirsel sonucu 癟覺karmak istiyorlarsa, Atat羹rk devrimi tarihini incelemek zorundad覺rlar. 羹nk羹 ortadad覺r ki, insanlar覺n yaratt覺覺 her b羹y羹k karma覺k olay gibi, T羹rk devrimi de, 癟evre, 癟a, ulusal bilin癟, siyasal-askeri ve ekonomik durum gibi (k覺saca, Birinci D羹nya Sava覺'n覺n sonunda Osmanl覺 襤mparatorluu'nun i癟inde bulunduu koullar gibi) 繹zel koullara bal覺 olduu i癟in, onun baka bir 羹lkede ayn覺 bi癟imde ve ayn覺 sonu癟larla olumas覺n覺 salamak kukusuz olanaks覺zd覺r; ancak Bat覺l覺 olmayan toplumlar T羹rk devriminin fikirsel i癟eriini ak覺lc覺 yoldan ve kendi ilintilik koullar覺na uygun olarak ger癟ekletirebilirler.
u halde Bat覺l覺 olmayan toplumlar, 繹nce, T羹rk h羹manist uyan覺覺n覺n balang覺c覺n覺 oluturan Atat羹rk devrimini 繹rnek alarak, temel 繹zg羹rl羹kleri, yani laiklik, demokrasi ve 繹zg羹rl羹k癟羹 eitim ilkelerini benimsemek, sonra da, bu ilkeler sayesinde, h羹manist deerler sistemini benimseme 癟abas覺na girimek zorundad覺rlar. 羹nk羹 insanl覺k kavram覺na, insanl覺覺n ger癟eklii ve ideallii kavramlar覺na erimi bulunan ve onun ama癟lar覺n覺 ve maddi-manevi ilerlemesinin zorunluluklar覺n覺 iyi bilen bu dinamik zihin yap覺s覺n覺 salayan yaln覺zca h羹manist deerler sistemidir.
Bat覺l覺 olmayan uluslar ancak bu d羹zeye ulat覺ktan sonra kendi sorunlar覺n覺n bilincine eriebilirler ve - filoloji olmayan, yani insanl覺k a癟覺s覺ndan somut hi癟bir eyi i癟ermeyen; tarih olmayan, yani ak覺l d覺覺 ya da her ne bi癟imde olursa olsun insan iradesine bal覺 olmayan g羹癟lerin egemen durumda bulunmalar覺 nedeniyle, yarg覺ya d繹n羹t羹r羹lemeyen; ak覺lc覺 d羹羹ncenin olmad覺覺 yerde fikir olmayaca覺ndan felsefe de olmayan ve sonunda, evrim kavram覺n覺n domam覺 olmas覺 y羹z羹nden, felsefe tarihi olamayan - bir y羹kten, toplumsal ve k羹lt羹rel y羹kten, kurtulmalar覺 koulu ile insanl覺覺n evrim s羹recine etkin olarak kat覺labilirler.
u halde Bat覺l覺 olmayan toplumlar, Atat羹rk devrimi 繹rneince, temel 繹zg羹rl羹kleri yerletirmek koulu ile bu 繹zg羹rl羹klerden g羹癟 alarak bug羹n T羹rkiye'de olumakta olana benzer bir h羹manist bilince kavuabilir; bundan sonra, bu kez de Bat覺'n覺n ideal deerlerine dayanarak, manevi varl覺klar覺n覺 toplu ve temelli bir bi癟imde g繹zden ge癟irebilir, b繹ylece yery羹z羹ndeki b羹t羹n uluslar覺n h羹manist bilincin oluturduu deerlerin ortak paydas覺na indirgenmesini salayabilirler.
B繹yle bir ortak temel d羹nya uluslar覺 aras覺nda etkili bir ibirliinin kurulmas覺 i癟in bir conditio sine qua non'dur; 癟羹nk羹 g繹r羹 ve fikirlerin deil, deiik zihin yap覺lar覺n覺n 癟at覺mas覺ndan doan anlamazl覺覺n egemen olduu yerde uyum yaratmaya uramak bounad覺r. Bu ortak temel olmadan, Bat覺 ile Dou aras覺nda d羹羹nsel ve ahlaksal ilikilerin kurulabilecei umut edilemez. 羹nk羹 yaln覺z benzerlerin toplam覺 yap覺labilecei kural覺 burada da ge癟erlidir: bug羹nk羹 durumda, deiik insan topluluklar覺nca edinilen deneyimlerin toplam覺n覺n yap覺lmas覺na, yani bunlar覺n insanl覺覺n ortak manevi varl覺覺n覺 artt覺rmalar覺na olanak yoktur. Ger癟ekten, mant覺ks覺z ve mant覺k-d覺覺 olanla mant覺kl覺n覺n toplam覺 yap覺lamaz; betimleme
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   ...    35   »