嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 12


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


sanat覺n覺 yads覺ma, sanat deneyiminin zenginlemesine katk覺da bulunamaz, sanat kavram覺n覺n derinlemesine ise hi癟 yard覺mc覺 olamaz.
UNESCO'nun etkinlii konusuna d繹nerek diyebiliriz ki, bu 繹rg羹t a癟覺klanan nedenlerden 繹t羹r羹 her uygarl覺覺n kendi ilkelerine bal覺 kalmas覺n覺 istemekle, T羹rk deneyiminin g繹sterdii yolun tam tersi bir y繹nde ilerlemeyi ama癟lamaktad覺r.*
Bat覺 d羹羹ncesi kendi 繹z羹n羹 hi癟bir zaman b羹t羹n羹yle kavrayamad覺覺 i癟in, UNESCO Bat覺'n覺n klasik 癟a覺 ile Bat覺l覺 olmayan uygarl覺klar覺n 癟eitli klasik 癟alar覺 aras覺nda tam bir edeerlilik kurmakta sak覺nca g繹rmemitir. B繹ylece eitim alan覺nda, klasik dillerin 繹retimi ile ilgili olarak genel bir sorun ortaya atmaktan 癟ekinmemitir. Buna g繹re, modern kuaklar覺n yetitirilmesinde Bat覺'da Yunanca ile Latincenin ilevi ne ise, 襤slam evreni i癟in Arap癟a ve Fars癟an覺n, Hint evreni i癟in de Veda metinlerinin ilevi odur.
Bu sav覺n yanl覺l覺覺 meydandad覺r; bu bir yana, u 繹zellik de g繹zden ka癟maktad覺r ki, orta dereceli 繹retimde, yerli uygarl覺覺n kaynaklar覺 ile yapay olarak tahrik edilen yeni ve daha s覺k覺 ilikinin doal sonucu, uluslararas覺 anlay覺覺 g羹癟lendirmek olmayacak, tersine uluslar覺 ay覺ran u癟urumlar daha da derinleecektir. O derece ki Bat覺 tekniinin kurmay覺 baard覺覺 o y羹zeysel birlik g繹r羹n羹m羹 bile zarar g繹rebilecektir.
rnein, 襤slam evreninde Arap癟a ve Fars癟an覺n yeniden orta繹retime sokulmas覺 sonucunda, canl覺lar覺 betimlemeyi yasaklayan dinsel kural覺n yeniden g羹癟 kazanmas覺 kar覺s覺nda bir M羹sl羹man'覺n Avrupal覺lar覺n betimleme sanat覺n覺 daha iyi anlayabilmesi olas覺 deildir. Ayn覺 bi癟imde, ulusal geleneklerine s覺k覺 s覺k覺ya balanmas覺 salanan ve bu y羹zden dul kad覺n覺 繹len kocas覺 ile birlikte yakmakta daha banaz bir kararl覺l覺k g繹steren Hintlinin dignitas hominis - insan onuru - kavram覺n覺 daha iyi anlayabilecei d羹羹n羹lemez. te yandan, Bat覺 da s覺覺rlarda kutsal bir nitelik bulan Hint deneyiminden yararlanmak olana覺n覺 bulamayacakt覺r. 羹nk羹 Bat覺, Darwin'den bu yana maymunlara insanlar覺n atalar覺 g繹z羹 ile bakmakta ve laboratuvarlarda inorganik maddelerle yaam覺 yaratmaya uramaktad覺r.
Bat覺'da Dou'nun, Dou'da da Bat覺'n覺n deerlerinin kar覺l覺kl覺 olarak bilinmesi ve deerlendirilmesi i癟in UNESCO halen b羹y羹k bir etkinlik g繹stermektedir. Ancak beeni kelimesi beenme ve deer verme anlam覺n覺 ta覺r. Oysa sanat覺n yads覺nmas覺, kad覺n覺 k繹le kabul eden zihniyet, ilkel inan癟lar覺n kal覺nt覺lar覺 olumsuz terimlerdir; bunlar olumlu terimlere eklendikleri zaman, onlar覺 daha zengin yapmaz, tersine s覺f覺ra indirirler.
Bu olumsuz terimler ya koca bir 覺rmak gibi ak覺p giden tarihin iki k覺y覺s覺nda y覺覺nlar halinde kalakal覺rlar ya da ak覺nt覺ya kap覺l覺rlarsa, yarars覺z birer a覺rl覺k gibi dibe giderler, 癟羹nk羹 somut insanc覺l ger癟eklikten ve ideal deerlerden yoksundurlar.
Bat覺 ile Dou'nun genel eitimin amac覺 羹zerinde nas覺l anlaabildiklerini anlamak daha da g羹癟t羹r; amac覺n, insanc覺l deerlerin benimsenmesi, eletiri yeteneinin, estetik duyarl覺覺n ve muhakeme g羹c羹n羹n oluturulmas覺 olduu saptanm覺t覺r; oysa bu ilkeler Bat覺l覺 olmayan uygarl覺klarda ya hi癟 yoktur ya da a癟覺k癟a reddedilmektedir. Bat覺l覺 olmayan 羹lkelerin, UNESCO'da baland覺klar覺 s繹zlemelere uygun olarak, yeni kuaklara insanc覺l deerleri nas覺l benimsetmeyi baaracaklar覺n覺 g繹rmek 癟ok ilgin癟 olacakt覺r. 羹nk羹 ulusal uygarl覺klar覺n dar s覺n覺rlar覺 i癟inde kald覺k癟a, d羹nyaya a癟覺lmad覺k癟a, d羹羹nsel, ahlaksal ve estetik eitimleri i癟in Bat覺 uygarl覺klar覺 b羹t羹n羹n羹n b羹y羹k deneyimine yani Homeros'a, Sophokles'e, Platon'a, Petrarca'ya, Shakespeare'e, Descartes'a, Luther'e, Kant'a vb. bavurmad覺k癟a bunu ger癟ekletiremeyecekleri ortadad覺r.
u halde Bat覺'n覺n ve Dou'nun deerlerinin kar覺l覺kl覺 olarak bilinmesini ve say覺lmas覺n覺 salama yolunda buluma noktas覺 h羹manizmdir. H羹manizmi bir tarihsel evre olarak g繹rmekle kalmamak, hele yaln覺z tan覺m覺n覺 bilmekle yetinmemek gerekir. Pratik ve teorik b羹t羹n etkinliimize bilincin 覺覺覺n覺 tutmak istiyorsak, h羹manizmi ger癟ekten benimsemek zorunday覺z. Ancak h羹manizm b羹t羹n uygarl覺klar覺n ortak
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   ...    35   »