嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 13


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


paydas覺 haline geldii g羹n yery羹z羹ndeki uluslar birbirlerini anlayabilecek ve say覺labilecektir; 癟羹nk羹 birbirini anlamadan kar覺l覺kl覺 sayg覺n覺n kurulmas覺, bu kar覺l覺kl覺 sayg覺 sayesinde de insanl覺覺n ilerlemesine topluca bir katk覺da bulunulmas覺 olanaks覺zd覺r. H羹manizmi insan topluluklar覺n覺n ortak paydas覺 k覺lmak i癟in belki y羹zy覺llar gerekecektir; fakat uzak ve eriilmesi g羹癟 olduu oranda y羹celen bir ideal ama癟 kadar hi癟bir ey insanlar覺 b羹y羹leme g羹c羹ne sahip deildir. te yandan, toplumlar覺n 癟繹kmesinin nedeni ideal bunal覺m覺 olduu doru ise, b繹ylesine g繹rkemli bir ama癟, insanlar覺n yarat覺c覺 enerjilerini y羹zy覺llarca beslemekle, yeni ve b羹y羹k bir deer kazanacakt覺r.
襤nsanl覺覺n ilerlemesi i癟in elbirlii ile giriilecek b繹yle bir ortak 癟abada her toplum deiik bir 癟al覺ma, deiik bir 癟aba g繹sterecektir; 癟羹nk羹 her biri baka bir tarih deneyimine, baka bir toplumsal ve manevi varl覺a sahiptir ve her biri, insanl覺覺n manevi evrim s羹recine kat覺lma an覺nda, deiik bir tarihsel an覺 yaayaca覺 ve bunun sonucunda, her birinin manevi koullar覺, ruh durumlar覺 ve manevi eilimleri 癟ok farkl覺 olaca覺ndan, b羹t羹n toplumlar insan ruhunun tarihsel oluumu, evrim s羹recinin douu ve gelimesi gibi ortak sorunlar覺n 癟繹z羹m羹ne ayn覺 anlay覺la kat覺lacaklard覺r; ancak ilgileri ve g繹r羹 a癟覺lar覺 deiik olacakt覺r; g繹r羹 a癟覺lar覺n覺n deiik olmas覺 elde edilen sonu癟lara zenginlik kazand覺racak ve yeni gelimelere yol a癟acakt覺r.
B繹ylece evrensel h羹manizm ger癟ekten domu olacakt覺r: kar覺t olmalar覺 ve birbirlerini yok etmeleri nedeniyle toplam覺 yap覺lamayan terimlerin toplam覺ndan deil, 繹rnein Hint bilgeliinde veya in saduyusunda ya da 襤slam 繹retisinde insanl覺覺n yeni gelimelere y繹nelmesini salayacak ne varsa, hepsinin evrimin s羹rekli ak覺覺na katt覺klar覺 ile oluan bir h羹manizm olacakt覺r. Bat覺l覺 olmayan toplumlar覺n toplumsal ve manevi varl覺klar覺n覺n insanc覺l deerlerin evrensel 繹l癟羹t羹 ile yeniden deerlendirilmesi konusunda, bug羹nk羹 T羹rkiye somut bir 繹rnek ve g羹venilir bir 繹nderdir.
Klasik d羹羹ncenin H覺ristiyan Bat覺'n覺n d覺覺na ta覺p insanl覺覺n t羹m羹n羹 kucaklamas覺n覺n zorunluluunu ve ayn覺 zamanda olanakl覺l覺覺n覺 kan覺tlayan bu 繹reti, Atat羹rk devrimine evrensel bir deer kazand覺rmaktad覺r.
3- Filolojinin yeni bir deerlendirilmesi - Filoloji
Bat覺 eitiminin temelidir
襤nsan iradesinin d覺覺nda davranarak, eylemleri ve baar覺lan ileri insanlar覺n saptad覺klar覺 yak覺n ereklerin 繹tesinde bir noktaya, daha evrensel ama癟lara y繹nelten gizemli g羹癟ten - Vico'nun, Tanr覺sal nitelikte bulduu i癟in, 'Hikmet' dedii Hegel'in ise, varl覺覺n覺 yads覺yamad覺覺, fakat ayn覺 zamanda sisteminden insan羹st羹 her 繹eyi kald覺rmak istedii i癟in 'akl覺n hilesi' diye adland覺rd覺覺 bu gizemli g羹癟ten - daha 繹nce s繹z edildi. G繹r羹n羹te insan iradesinden ba覺ms覺z olarak hareket eden bu g羹c羹n, asl覺nda, insan eyleminin i癟inde var olduu, ancak onun ulamak ister g繹r羹nd羹羹 ereklerin, insanlar覺n bilin癟li olarak saptamad覺klar覺 erekler olduu belirtilmelidir. Baka bir deyile bu erekler yak覺n, dolays覺z, bilin癟li olarak belirlenmi ereklerin doal sonucu olan ereklerdir. Bunun b繹yle olmas覺n覺n nedeni, ger癟ek olanla ak覺lc覺l olan aras覺ndaki 繹zdeliktir.
繹yle de denebilir: d羹羹nce, nesnelerin somut ger癟ekliine n羹fuz ettii oranda ak覺lc覺ld覺r; ak覺lc覺l覺k 繹l癟羹s羹 artt覺覺 oranda da evrenseldir. Kendi 癟覺kar覺n覺 en 癟ok d羹羹nen 癟oban herkesten 癟ok s羹r羹s羹yle ilgilenen 癟oband覺r diyen Sokrates'in muhakemesi bu niteliktedir. K繹t羹l羹k eden kii, iyiyi g繹remedii ve iyilik yoluna giremedii i癟in, yani zihin yetenekleri s覺n覺rl覺 olduu i癟in k繹t羹l羹k eder diyen ve bundan yaln覺zca bilgisizler k繹t羹l羹k eder ilkesini 癟覺karan Sokrates'in muhakemesi budur (6).
襤nsanl覺覺n ilerlemesini salayan b羹y羹k fikir, eylem, bilim ya da sanat insanlar覺n覺n b羹y羹k 癟ounlukla y羹ksek bir zihin ve ahlak d羹zeyinde olduklar覺 g繹z 繹n羹nde tutulmal覺d覺r. u halde baard覺klar覺 ilerin, giritikleri eylemlerin, ilintilik koullar覺n kar覺lar覺na 癟覺kard覺覺 g羹癟l羹kler nedeniyle saptad覺klar覺 yak覺n erekleri 癟ok aabileceini d羹羹nmek mant覺ks覺zl覺k olmayacakt覺r. 羹nk羹 - ge癟miin deneyimlerinden
«   01   ...    03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   ...    35   »