´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ T├╝rk H├╝manizmi - III : 14


T├ťRK H├ťMAN─░ZM─░ - III

PROF. DR. SUAT S─░NANO─×LU


bi├žim alan, g├╝n├╝n ko┼čullar─▒na g├Âre harekete gelen ve k─▒vamlanan - duygular─▒, ak─▒llar─▒ ve iradeleri, fark─▒nda olmadan da olsa, en derin nedenlere inebilecek ve b├Âylece, g├Â─č├╝sledikleri sorunlara ge├žici de─čil, temelli ├ž├Âz├╝mler bulabilecek g├╝├žtedirler. ├ľyle ki onlardaki duygu, ak─▒l ve iradenin yans─▒mal─▒ d├╝┼č├╝ncelerinden, yani kendine ayna olan d├╝┼č├╝nceden ├žok daha y├╝ksek bir ger├žek d├╝zeyinde bulundu─čunu ├žekinmeden ileri s├╝rebiliriz.
─░┼čte bu y├╝zden tarihsel bilinci insanl─▒─č─▒n en ileri bir fethi, sonsuza kadar ge├žerli bir kazanc─▒ olarak g├Ârmek gerekir. Ger├žekten -insanl─▒─č─▒n ilerlemesinde pay─▒ olan b├╝y├╝k ki┼čilerin fark─▒nda olmadan zihinlerinde besledikleri- insan ruhunun tarihsel bi├žimlenimi fikri, tarihsel bilin├ž sayesinde, bilin├žlenmeyi ba┼čarm─▒┼č ve insan─▒n ahlak bilincinde ger├žek bir kavram olarak yerini alm─▒┼čt─▒r.
Bizce d├╝nk├╝, bug├╝nk├╝ ve yar─▒nki insanl─▒─č─▒n kar┼č─▒s─▒nda y├╝klenilen sorumlulu─čun bu y├╝ksek bilinci, gelece─čin insan topluluklar─▒n─▒ y├Ânetmekle g├Ârevli saf ve ayd─▒nl─▒k g├╝c├╝n├╝ olu┼čturmak durumundad─▒r. ÔÇťTanr─▒sal hikmetÔÇŁ ve ÔÇťakl─▒n hilesiÔÇŁ kavramlar─▒n─▒n yerine ge├žecek olan yeni bir g├╝├ž insanlar─▒n yak─▒n erekleri ve ideal erekleri aras─▒ndaki ├Âzde┼čli─či kurmal─▒d─▒r. Ancak bu yeni bilin├žli g├╝c├╝n olu┼čmas─▒ ile Tonybee'nin ge├žici olarak ├╝st├╝n-uygarl─▒k dedi─či, bizim ise insanl─▒─č─▒n manevi evriminin s├╝reci oldu─čunu g├Ârd├╝─č├╝m├╝z, ┼ču tek tek uygarl─▒klar─▒n ├Âtesinde beliren ├╝st├╝n d├╝zeni yery├╝z├╝nde kurma olana─č─▒na kavu┼čulacakt─▒r.
Ne var ki insano─člunun insan ruhunun tarihsel bi├žimlenim kavram─▒na eri┼čebilmesi i├žin, yani bilin├žli g├╝├žlerin bir par├žac─▒─č─▒ haline gelebilmesi i├žin -bu g├╝├žlerin say─▒s─▒ uluslar─▒n uygarl─▒k ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ verir, demi┼čtik- tarihsel ilintiliklerin i├žinden ge├žmesi ve o kavram─▒n ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ile sonu├žlanan uzun ve ac─▒ insanc─▒l deneyimi ya┼čam─▒┼č ve benimsemi┼č olmas─▒ gerekir.
Ba┼čka bir deyi┼čle Bat─▒ ile Bat─▒l─▒ olmayan evren, insanlar─▒ kendi de─či┼čmez ├Âzlerine ve ama├žlar─▒n─▒n bilincine kavu┼čturabilecek bir e─čitim sistemi uygulamak zorundad─▒rlar. Ve insan ruhunun evrim s├╝reci Bat─▒ uygarl─▒klar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču b├╝t├╝n i├žinde yer ald─▒─č─▒ ├Ânce belirtildi─čine ve -gene ├Ânce s├Âylendi─či gibi- Homeros mucizesi sayesinde Yunan uygarl─▒─č─▒ i├žinde filizlenip ye┼čerdi─čine tan─▒k olundu─čuna g├Âre (bu nedenle insanl─▒k evriminin modern evrelerinin, Yunan ve Roma d├╝┼č├╝ncesinin elde etti─či fetihlerin bilin├žli tarihinden ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒ s├Âylenebilir) i┼čte b├Âyle oldu─čuna g├Âre yaln─▒z Bat─▒'n─▒n de─čil, b├╝t├╝n insanl─▒─č─▒n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kan sorun, Bat─▒'n─▒n klasik evrenle modern evren aras─▒ndaki ili┼čkiler bi├žiminde ele ald─▒─č─▒ ve -modernis kuramlar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ ile bug├╝nk├╝ bunal─▒ma s├╝r├╝kleninceye kadar- belirsizlikten kurtaramadan birka├ž y├╝zy─▒l boyunca ├ž├Âzmeye u─čra┼čt─▒─č─▒ sorundan ├Âz bak─▒m─▒ndan farkl─▒ de─čildir.
┼×├Âyle de diyebiliriz: T├╝rk H├╝manizmi'nin b├╝t├╝n insanl─▒─ča g├Âsterdi─či ama├ž, evrensel h├╝manizmin ger├žekle┼čtirilmesi amac─▒, antik ├ža─čla modern ├ža─č aras─▒ndaki ili┼čkiler kavram─▒ i├žinde yer alan sorunlar─▒n benzeri olan sorunlara ├ž├Âz├╝m bulmakla eri┼čilebilecek bir ama├žt─▒r. Ku┼čkusuz sorunun terimleri ┼čimdi ├žok de─či┼čmi┼čtir; sorunun kendisi bug├╝ne kadar sahip olmad─▒─č─▒ bir mutlakl─▒k ve zorunluluk niteli─či kazanm─▒┼čt─▒r; bu y├╝zden de ger├žek ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ bu mutlakl─▒k ve zorunluluk ├žer├ževesi i├žinde bulacakt─▒r.
Ama gene de, temelde ayn─▒d─▒r: sorun, klasik e─čitimin bi├žimlendirici de─čerinin ne oldu─ču sorunudur.
Bat─▒ uygarl─▒─č─▒n─▒n ├žekirde─činin, Yunan d├╝┼č├╝ncesinin bir fethi olan zihin ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ oldu─čunu ileri s├╝rd├╝k. Ve ├žekirdekte, toplumun zihin yap─▒s─▒na belli bir bi├žim veren ├Âzl├╝ ├Â─čelerin bulundu─ču belirtildi─čine g├Âre a├ž─▒k├ža ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r ki ger├žekten ├Âzg├╝r bir zihne -yani, ├Âzg├╝rl├╝k insan─▒n do─čal yeteneklerini ├Âzg├╝rce geli┼čtirme olana─č─▒ oldu─čuna g├Âre insanc─▒l de─čerleri de─čerlendirmeye elveri┼čli bir zihne- eri┼čmek i├žin, kendisini olu┼čturan uygarl─▒kla s─▒k─▒ bir ili┼čkinin kurulmas─▒ zorunludur.
Klasik evren ├╝zerine, hepsi de do─čru, ├žok ┼čey s├Âylenmi┼čtir; ├Ârne─čin, insanl─▒─č─▒n delikanl─▒l─▒k ├ža─č─▒ oldu─ču, d├╝┼č├╝nce evreni olan modern evrenin kar┼č─▒s─▒na bir duygu evreni olarak ├ž─▒kt─▒─č─▒; hatta bug├╝n modern toplumlar─▒n ├žapra┼č─▒k ve yapay ya┼čam─▒ i├žinde yitip giden zihin yeteneklerinin do─čall─▒kla geli┼čme olana─č─▒n─▒
«   01   ...    04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   ...    35   »   


´╗┐