嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 16


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


te yandan, insan akl覺n覺n dorudan doruya yarg覺 ve kavram覺 kavrayamamas覺 o kadar a癟覺k bir ger癟ektir ki uzun zamandan beri pedagoglar, 繹rnein edebiyat alan覺nda, tarihsel bilgiler vermekle yetinen eitim 癟eidine kar覺 iddetli bir kampanya y羹r羹tmektedirler. Ama癟lar覺, okul programlar覺nda yazarlar覺n dolays覺z incelenmesine, bu 癟eit incelemenin yetitirici g羹c羹ne yara覺r bir yerin ayr覺lmas覺n覺 salamakt覺r. Deneyimin bu verisini 癟羹r羹t羹lmez bi癟imde ve 癟ok daha geni ve 繹nemli bir 繹l癟羹de dorulayan ger癟ek Bat覺l覺 olmayan toplumlar覺n bug羹n sergiledikleri durumdur. Bat覺l覺 olmayan 羹lkelerde, 繹zellikle 襤kinci D羹nya Sava覺'ndan sonra, Bat覺l覺lama hareketi teknik ve maddi alandan siyasal ve toplumsal kurulular alan覺na yay覺lm覺t覺r. zg羹rl羹k癟羹 demokrasi d羹zenini benimsemi olan 羹lkelerde bu kurulular, sosyalist devletlerin benimsedikleri otoriter rejim kar覺s覺nda, belirgin bir demokratik ve 繹zg羹rl羹k癟羹 karakter sergilemeye 繹zen g繹stermektedirler. Ne var ki bu kurulular demokrasinin yaln覺zca haz覺r form羹llerin mihaniki iki bi癟imde benimsenmesi ile kurulamayaca覺n覺, demokratik rejimin yerlemesi, demokrasinin douta ve tarihsel geliim boyunca ald覺覺 somut bi癟imlerin dolays覺z ve derinlemesine tan覺nmas覺 ile olanakl覺 olaca覺n覺 kan覺tlayan say覺s覺z 繹rnekler vermektedir. Bir ger癟ein somut bi癟imlerinin dorudan doruya ve derinlemesine tan覺nmas覺ndan ise biz filolojik tan覺may覺 anl覺yoruz.
Bu temel hakikatten hareketle, filolojinin paha bi癟ilmez deerini daha iyi anlamak olana覺 elde edilmektedir. Bat覺 d羹羹ncesinin Bat覺l覺 evrenin uygarl覺覺n覺 nas覺l deerlendirdiini incelerken, Bat覺 d羹羹ncesinin kendi 繹z羹n羹n ne olduunu bilemedii ve deerinin mutlakl覺k nitelii ta覺d覺覺n覺, dolay覺s覺yla b羹t羹n topluluklar i癟in ge癟erli olduunu sezemedii gibi, filolojinin tan覺m覺n覺 bile yapamam覺 olduunu belirtmitik. Ger癟ekten baz覺 bilginler yarg覺 olan tarihin ve insanc覺l eserlerin ideal i癟eriini inceleyen felsefenin kar覺s覺nda, filolojinin yaln覺zca belgelerin incelenmesi olduu fikrini ileri s羹rm羹lerdir; baka bilginler, filolojiyi 癟ok daha 繹nemli bularak, onun tarihle ya da felsefe ile 繹zde olduu g繹r羹羹n羹 savunmulard覺r; hatta bir b繹l羹m羹, kii ruhunu b羹t羹n羹yle kavrayan filolojik incelemenin somut karakterini, insanc覺l olaylar zincirini anlatmakla kalan ve evrensele yer vermeyen tarihten de felsefenin bo soyutlamalar覺ndan da 羹st羹n tutup, filolojinin 羹st羹nl羹羹n羹 ilan etmilerdir.
Oysa buraya kadar s繹ylediklerimizden 癟覺kan sonuca g繹re filoloji somutlukla insanc覺l olana n羹fuz etmek isteyen bir tan覺ma bi癟imidir; filolojinin, arat覺rmas覺n覺 yapabilecei en geni alan bireyin ruhudur. u halde filoloji her eyden 繹nce bir tan覺ma bi癟imidir; ayr覺ca bu tan覺ma bi癟imi 繹b羹rlerinden b羹sb羹t羹n farkl覺d覺r. Sonu癟 olarak bu 羹癟 (hatta bir d繹rd羹nc羹s羹n羹n kat覺lmas覺 gerekeceine g繹re d繹rt) tan覺ma bi癟iminin s覺n覺rlar覺n覺 kesinlikle belirleyemeyenler yan覺lmaya mahk羶mdurlar. Croce yan覺lmaktad覺r: yan覺lg覺s覺 elbette tarihsel yarg覺n覺n b羹y羹k 繹nemini belirtmesinde deil, felsefeyi tarih i癟inde eritmesindedir: yarg覺yla kavram birbirinden ne kadar ayr覺 ise, tarihle felsefe de o kadar ayr覺d覺r. Filoloji konusunda Croce ve Croce gibi, filolojiyi belgelerin bir 繹n incelenmesi durumuna d羹羹renler nas覺l yan覺l覺yorlarsa, filolojinin bu 繹n inceleme g繹revinden 癟ok daha 繹nemli bir ilevi olduunu hakl覺 olarak sezenler de, filoloji ile tarih ya da felsefe aras覺nda 繹zdelik kurmaya kalk覺makla 繹yle yan覺l覺yorlar.
Demek oluyor ki, kendisine y羹klediimiz geni anlam覺 ile filoloji insanlar覺n manevi etkinliklerinin somut 羹r羹nlerini dorudan doruya tan覺mad覺r; manevi 羹r羹nler de genellikle yarat覺lan eserlerde olutuuna g繹re denebilir ki filoloji sanat, hukuk, felsefe, bilim vb. eserlerinin incelenmesi ve tan覺nmas覺d覺r.
Bundan 癟覺kar覺lacak sonu癟 udur: insanc覺l olaylar覺 kendine 繹zg羹 y繹ntemi ile arat覺ran ve belli bir alan覺 olan tarih dediimiz 繹zel bilimin yan覺nda; bireysel somutun berisinde ve 繹tesinde, o bireysel somutu bir yandan ge癟mie, bir yandan da gelecee balayan mant覺ksal ve doal balar覺 arat覺ran tarihsel tan覺ma kavram覺na yer verdiimiz gibi ve gene, alan覺n覺 fizik, metafizik ve ahlak bi癟iminde 羹癟e ay覺rd覺覺m覺z ve ad覺na felsefe dediimiz 繹zel disiplinin yan覺nda: tarihin kar覺覺k fakat canl覺 olaylar yuma覺ndan ideal deerleri 癟ekip 癟覺karmaya 癟al覺an felsefi tan覺ma kavram覺na yer verdiimiz gibi (Yunan polisi olabilir veya olmayabilir: felsefe i癟in 繹nemli olan siyasal 繹zg羹rl羹k kavram覺d覺r; gene b繹yle, Yunanl覺lar覺n antropomorfik dini olabilir ya da olmayabilir, 繹nemli olan bu dinin beraberinde getirdii, ya da hi癟 olmazsa hog繹r羹 ile kar覺lad覺覺, vicdan 繹zg羹rl羹羹 ilkesidir); ayn覺 bi癟imde, eski metinleri bulmak, elden geldiince
«   01   ...    06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   ...    35   »