嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 17


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


bozukluklar覺n覺 ve eksikliklerini gidermek, bunlar覺 a癟覺klamak, yorumlamak, eletirmekle g繹revli olan filoloji dediimiz 繹zel bilimin yan覺nda bir de filolojik tan覺ma vard覺r. Filolojik tan覺ma, insanl覺覺n manevi etkinliinin somut 羹r羹nleri ile y繹ntemli bir iliki kurmas覺d覺r. u halde filoloji g繹zlemdir, arat覺rmad覺r, konu ile dolays覺z iliki kurmad覺r, konuyu dolays覺z bi癟imde incelemedir; oysa tarih yarg覺d覺r, felsefe ise kavramd覺r.
Bu 羹癟 tan覺ma bi癟imini birbirinden ay覺ran s覺n覺rlar覺n belirsiz hale gelmesinin nedeni bir g繹zlemdir; asl覺nda yerinde olan bu g繹zleme g繹re, 繹nceden birtak覺m tarihsel ve felsefi nitelikteki bilgilere sahip olmad覺k癟a, arat覺r覺c覺 filolojik bir arat覺rmay覺 y羹r羹temez, hele eser yaratan bir kiiyi, yani i癟 yaam覺 son derecede zengin ve renkli bir insan覺, derinlemesine tan覺may覺 hi癟bir yolla baaramaz. Ayn覺 bi癟imde -olaylar覺n kronolojik diziliine anlam b羹t羹nl羹羹 verebilecek tek ba olan- ideal kavray覺lar覺 bir yana iterse ve belgeleri titizlikle incelemez, onlara dayanmazsa, tarihsel arat覺rma tarihsel arat覺rma deildir. Gene b繹yle, zengin filolojik bilgilere dayanmad覺k癟a (hi癟 olmazsa 繹nceki felsefe eserlerini tan覺mad覺k癟a) ve derin bir tarih deneyimi elde etmi olmad覺k癟a, felsefe bombo bir soyutlama ya da i癟eriksiz bir d覺 g繹r羹n羹 olmaktan 繹teye gidemez.
Bu 羹癟 tan覺ma bi癟iminin i癟 i癟e girdikleri 癟羹r羹t羹lemeyecek bir ger癟ektir, ancak, bizce bu i癟 i癟e girme durumu her bir etkinlik alan覺n覺 癟eviren belirgin s覺n覺rlar覺n silinmesine neden deildir. Nitekim filolojik incelemede, tarihsel tan覺ma ile felsefi tan覺ma kendi balar覺na ama癟 deildirler; bu bilgiler belli bir bireyin incelenmesine hizmet etmek durumundad覺r; bu bilgiler -daima eser yaratan覺n kiilik alan覺 i癟inde deerlendirilen- bir terimin, bir dizenin, bir c羹mlenin bir metin b繹l羹m羹n羹n, bir eserin daha iyi anla覺lmas覺na yard覺mc覺 olurlar. u halde filolojiyi tarihle ya da felsefe ile bir tutmaya ne zorunluluk vard覺r ne de olanak. te yandan, tarihsel inceleme filolojik bilgilerin 繹nceden elde edilmi olmas覺n覺 zorunlu bulur ve felsefi tan覺madan yararlan覺r; felsefi inceleme de her iki 癟eit bilgileri 繹nceden elde edilmi sayar ve felsefe tarihinden yararlan覺r. Felsefe tarihi, kendi hesab覺na, 羹癟 tan覺ma bi癟imini de kullan覺r, onlarla beslenir.
Burada bir sorunla kar覺la覺yoruz: insan filolojik tan覺maya nas覺l eriebilir? Bunun i癟in dier 羹癟 tan覺ma bi癟iminden yararlanmak gerekmez mi? te yandan bu 羹癟 tan覺ma bi癟imi filolojik tan覺madan hareket etme zorunluluunu i癟ermiyor mu? O halde? Asl覺na bak覺l覺rsa, bu 羹zerinde durmaya demeyecek bir sorundur, 癟羹nk羹 hangi tan覺man覺n 繹ncelikle ele al覺naca覺 problemi bireyin ruh birlii i癟inde 癟繹z羹mlenmektedir; nitekim insan覺n ruhu da bir anda belli bir bi癟im al覺p ortaya 癟覺kmaz; o da yava yava oluur; olumas覺 tan覺maya y繹nelen etkinlii ile ger癟ekleir; b繹ylece bilgin, 癟al覺malar覺n覺n ilk d繹neminde -filolojik d繹neminde- y羹zy覺llar覺n miras覺 olan tarihsel ve felsefi bilgilerden yararlan覺r; ondan sonra da, filoloji d羹zeyinde yapt覺覺 yeni bulular sayesinde, tarih ve felsefe d羹zeylerindeki bilgilere katk覺da bulunabilir, onlar覺n deimesine yol a癟abilir.
Filolojinin ba覺ms覺zl覺覺n覺 ortaya 癟覺kard覺ktan sonra, Bat覺 eitiminin temelinde klasik eitimin deil, filolojik eitimin bulunduunu ileri s羹rebiliriz; filolojik eitimin zihin yap覺s覺n覺 etkileme g羹c羹 bug羹ne kadar herkesin g繹z羹nden ka癟m覺t覺r; ama bu g羹c羹n 癟ok b羹y羹k olduu a癟覺kt覺r. Bununla beraber, hemen belirtilmelidir ki klasik eitim, estetik eitim ve filolojik ad覺n覺 verdiimiz eitim, asl覺nda okul uygulamas覺nda, 羹癟 ayr覺 ger癟ek deil, bir tek ger癟ee verilen 羹癟 ayr覺 add覺r. Ger癟ekten, Bat覺'n覺n d羹羹nsel ahlaksal ve estetik bi癟imlenimi b羹y羹k 繹l癟羹de klasik d羹羹nceye dayan覺r; klasik d羹羹nce de -edebi olsun, tarihsel, felsefi, hatta bilimsel olsun- sanat deeri 癟ok y羹ksek eserlerde sakl覺 bulunduuna g繹re, klasik eitimle estetik eitimin ayn覺 ey olduklar覺 ortaya 癟覺kar. Bundan baka 繹zg羹n metinlerin okunmas覺 Yunancan覺n ve Latincenin bilinmesini gerektirdii i癟in, bu klasik-estetik eitim ayn覺 zamanda filolojik bir nitelik kazan覺r. Biz okullardaki filolojinin ilk bilgilerden ibaret olduunu deil, temel bilgileri veren filoloji olduunu s繹ylemek durumunday覺z. Ger癟ekten de gen癟, 繹zg羹n metinlerle iliki kurmakla, bir terimin etimolojik anlam覺ndan balayarak douu ve geliimi boyunca kazand覺覺 yeni anlamlar覺 izlemeyi 繹renir; gitgide daha y羹ksek bir olgunluk d羹zeyine erien d羹羹ncenin zorlamas覺 ile 癟eitli yazarlar覺n eserlerinde
«   01   ...    07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   ...    35   »