嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 18


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


terimlerin kazand覺覺 anlamlar 繹ylesine canl覺 ve somut bir nitelik sergilerler ki, gen癟 fark覺na varmadan bu anlam bolluunu ana dilindeki kelimeye aktar覺r ve b繹ylece bir terimin semantik evrimini bir b羹t羹n olarak i癟 evrenine mal etmi olur. O terimin semantik evrimi ise, insan d羹羹ncesi tarihinin t羹m羹yle yans覺d覺覺 say覺s覺z par癟ac覺klardan biridir.
襤te filolojinin 繹z羹 ve eitici g羹c羹 budur.
Bu suretle, g繹ze 癟arpan, fakat hi癟bir zaman ak覺l yolu ile kan覺tlanamad覺覺 i癟in, bug羹n 癟ounluun kukusunu uyand覺ran bir fenomenin nedeni de a癟覺klanm覺 olmaktad覺r. Bilindii gibi, lisede Yunanca ve Latince -羹stelik, genel g繹r羹e g繹re, y羹zeysel bi癟imde- 繹renildikleri ve k覺sa zamanda unutulduklar覺 halde, insan覺n zihin yap覺s覺nda ihmal edilmeyecek bir etkiye sahiptirler. Ger癟ekten de, aradan y覺llar ge癟tii i癟in, olgunluk 癟a覺nda insan 繹rendii b羹t羹n morfoloji ve sentaks bilgilerini unutmu, bu y羹zden de en kolay metinleri okuma olana覺n覺 yitirmi olabilir; fakat hi癟bir zaman unutmayaca覺, yitirmeyecei ey filolojik bi癟imlenimdir; bu bi癟imlenim ona gen癟liinde manevi varl覺覺n覺n b羹t羹n saf yeteneklerini -modern yaam覺n kar覺覺k ve karanl覺k zorlamalar覺 ve yans覺mal覺 d羹羹ncenin ince hesaplar覺 taraf覺ndan k繹rletilmelerine f覺rsat b覺rakmadan- ortaya koyma olana覺n覺 vermitir. Bu yetenekler doal ve hi癟bir suretle 癟arp覺t覺lmam覺 ger癟eklerle kurulan iliki sayesinde 繹zg羹rce geliirler. 襤nsana, gen癟liinde d羹羹nsel ve ahlaksal bi癟imlenimi i癟in gerekli olan temel terimlerin b羹t羹n anlamlar覺n覺 kayna覺ndan al覺p ana diline aktarma olana覺n覺 salayan bu yeteneklerdir. Zihninde yer eden temel 繹eler bunlard覺r; Yunan ve Latin dillerinin b羹t羹n isim ve fiil 癟ekimlerini unutsa bile bu 繹eler zihninden silinip gitmeyecektir.
Ayd覺nlat覺lmas覺 gereken bir nokta da filolojik eitimin, baka dillerin filolojisi ile 繹rnein Arap filolojisi ile deil de, yaln覺zca klasik filoloji ile verilebileceidir. Bunun nedeni, tarih kavram覺n覺n -getirdii y繹ntem ve zihniyetle birlikte- insan zihninde Yunan ve Roma evreni ile kurulan iliki sonucunda olumas覺ndaki neden ne ise, odur. Ger癟ekten antik d羹nyada insan akl覺n覺n g羹癟l羹 etkisi alt覺nda kalan tarih olaylar覺 ak覺lc覺 繹elerle yorulmu olduundan, olaylar aras覺ndaki balant覺 sanki kendiliinden ortaya 癟覺kmakta, b繹ylece insanc覺l olaylar覺n mant覺ksal ve doal g繹zlemine dayanan yarg覺 olan tarihe d繹n羹t羹r羹lmeleri kolay olmaktad覺r. 襤te ayn覺 bilimde, Yunan ve Roma yazarlar覺 繹ylesine belirgin bir doall覺k ve insanl覺k nitelii ta覺rlar ki, onlar覺 okuyan, kiiliklerin etkisi alt覺nda kalarak, onlar覺 tek tek, manevi varl覺klar覺n覺n b羹t羹n羹 ile tan覺mak gereksinimini duyar; bu da insan覺 filolojik incelemeye iter, onda filoloji kavram覺n覺 uyand覺r覺r. Nitekim tarihle filolojinin Yunan zek璽s覺n覺n iki buluu olmas覺 bir rastlant覺 deildir.
Sonu癟 olarak, Bat覺'da verilen temel eitimin filolojik eitim olduunu, bu eitimin elde edilmesi i癟in tek yolun Yunan ve Latin klasiklerinin filolojik d羹zeyde incelenmesi gerektiini s繹yleyebiliriz. B繹ylece ger癟ek bir ayd覺n s覺n覺f覺n olumas覺n覺 isteyen her toplumun klasik 癟a arat覺rmalar覺na 繹nem vermek zorunda olduunu kesinlikle ileri s羹rebiliriz.
羹nk羹 Bat覺 uygarl覺klar覺n覺n yaamsal ve t羹kenmez 繹esi -yani zihin 繹zg羹rl羹羹 ilkesi- varl覺覺n覺 douum halinde (b繹yle diyebilirsek) ve serpilme halinde Yunan ve Roma klasiklerinin i癟inde korumaktad覺r. Klasik 癟a 羹zerindeki 癟al覺malar, bu 癟a yazarlar覺n覺n 癟ok y羹ksek sanat deeri sayesinde, insanda ince bir estetik duyarl覺k yaratmaktan geri kalmayaca覺na g繹re de, filolojik eitimle klasik eitimi ve estetik eitimi birbirinden ay覺rman覺n olanaks覺z olduu sonucuna var覺lmaktad覺r.
Yunanca ve Latince 繹retiminin gitgide unutulan 羹癟l羹 anlam覺 ite budur.
Bat覺l覺 olmayan evren klasik filolojinin eitici deerini daha iyi bi癟ecek durumdad覺r; 癟羹nk羹 klasik filoloji genci ger癟ekle -hem de en eksiksiz, b羹t羹n ger癟ekle; sanat癟覺n覺n duyduu ve dile getirdii ger癟ekle, yani insan覺n manevi varl覺覺nda kaynam覺 bulunan ilintilik olanla ideal ve evrensel olan覺 kapsayan ger癟ekle- kar覺 kar覺ya getirmekle, ona, klasik 癟a覺n b羹y羹k temsilcilerine 繹zg羹 olan doal ve insanc覺l somutluun duygusunu kazand覺r覺r; bu da her t羹rl羹 dogmatik kan覺ya ve her 癟eit skolastik d羹羹nceye kap覺lmay覺 繹nler. Ger癟ekten, eski 癟a覺n b羹y羹k kiilerinde egemen olan eletiri duygusunun ve muhakeme
«   01   ...    08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   ...    35   »