嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 19


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


繹zg羹rl羹羹n羹n etkisi, filologlar覺 -onlar fark覺nda olmasalar da- ayn覺 繹l癟羹de bir eletiri duygusuna ve muhakeme 繹zg羹rl羹羹ne eritirecek kadar b羹y羹kt羹r.
imdi art覺k filolojinin ger癟ekten tarihin ve felsefenin temelinde olduunu, ancak yaln覺zca belgelerin bir 繹n inceleme evresi olduundan deil, her 癟eit tarihsel ve felsefi bilginin olduu kadar, 癟覺kar g繹zetmeyen ve her 癟eit bilimsel bilginin temelinde yer almas覺na neden olan bir bi癟imlendirici g羹ce sahip olduundan tan覺malar覺n temeli olduunu ileri s羹rebiliriz.
4- Tan覺ma kuram覺 ve ruhun tarihsel bi癟imlenme kuram覺 olarak ruh kuram覺
B繹ylece Bat覺l覺 toplumlar覺n olduu kadar Bat覺l覺 olmayan toplumlar覺n da kar覺s覺na bir temel sorunun 癟覺kt覺覺n覺 g繹r羹yoruz. Bug羹n her iki evrenin toplumlar覺 b羹y羹k bir bunal覺m i癟indedirler; Bat覺'da klasik eitim geleneinin k繹k羹 kurumakta, b繹ylece Bat覺 uygarl覺覺n覺n varl覺覺, bununla birlikte insanl覺覺n evrim s羹recinin s羹reklilii tehlikeye d羹mektedir; Dou'da toplumlar tarihsel ve ilintilik zorunluluklarla Bat覺l覺lama yoluna itilmi bulunmaktad覺rlar; ancak bu yolda baar覺ya ulamalar覺 bilin癟li d羹羹ncenin onlar覺 ayd覺nlatmas覺na ve y繹n vermesine bal覺d覺r. Temel sorun, Bat覺 insanl覺覺n覺n yaam覺 olduu deneyimi b羹t羹nl羹羹 ve b羹t羹n somutluu ile benimsemenin 癟aresini bulmak sorunudur. 羹nk羹 g繹r羹ld羹羹 gibi, insanl覺覺n evrimi kavram覺na ve ruhun tarihsel bi癟imlenimi kavram覺na ulat覺ran tek yol bu deneyimdir. Ruhun tarihsel bi癟imlenimi kavram覺 insan覺n kendi d羹羹nen benliinin bilincine tam olarak eritii anda olumaktad覺r.
D羹羹nmekte olan benlik bilincine eritiren temel tan覺man覺n filolojik tan覺ma olduunu g繹rd羹k. Fakat i filolojik tan覺ma ile bitmiyor; hatta onun ger癟ek bir filolojik tan覺ma olabilmesi i癟in 繹b羹r tan覺ma bi癟imlerinin, yani yarg覺laman覺n, kavram覺n ve kavram yarg覺lamas覺n覺n da ayn覺 zamanda var olmas覺 gereklidir. B繹ylece, tarih bilincine ger癟ekten eriebilmek i癟in, d繹rtl羹 bir tan覺maya gereksinme olduu ortaya 癟覺kmaktad覺r. Bu tan覺ma bi癟imleri, zaman zaman i癟 i癟e girmekle beraber, gene de birbirlerinden belirgin bir bi癟imde farkl覺d覺rlar.
Ger癟ekten, filolojik tan覺ma ile yetinilmesi halinde eriilen tan覺ma d羹zeyi tam anlam覺 ile filolojik bir d羹zey bile olamaz ve bu tan覺ma insanlar覺, klasik evreni taklit edilmesi gereken vazge癟ilmez bir 繹rnek sayan, b繹ylece de tarih d覺覺 bir d羹羹nceye sahip olduklar覺n覺 kan覺tlayan ilk h羹manistlerin d羹t羹羹 yan覺lg覺dan bile koruyamaz. Ayn覺 bi癟imde, son y羹zy覺l覺n historismus'u gibi bir tarih g繹r羹羹, klasik 癟a覺 y羹ksek insanc覺l ve ideal i癟eriinden yoksun b覺rakmakla, herhangi bir tarih 癟a覺 durumuna d羹羹rmek tehlikesini yaratabilir; filolojik bilgilere dayanmayan bir tarih, tarih bile olamaz; bir kronik ya da bir mythos olur. te yandan yaln覺zca felsefi bir g繹r羹 a癟覺s覺, filolojik maddesinden ve tarihin i癟inde yer alan evrim kavram覺ndan kopar覺l覺p uzaklat覺r覺ld覺覺 i癟in, ileri at覺l覺mlar yapamayacak ve olgunlaamayacakt覺r; bu y羹zden de auctoritas'a boyun emek zorunda kalacakt覺r; bu da insanl覺覺 skolastik zihniyetin karanl覺覺na g繹mecektir. stelik filolojik ve tarihsel ger癟eklerden haberi olmayan bir felsefe, felsefe bile olamayacakt覺r; toplumsal yaam覺n normu olarak benimsetilen bir dogmatik inan癟lar y覺覺n覺 olmaktan ileri gidemeyecektir. Felsefe tarihine gelince, ne ger癟ekler d羹zeyinde ne de kuram d羹zeyinde herhangi bir fikir evrimi s繹z konusu olamayaca覺na g繹re, bu disiplin oluma olana覺 bile bulamayacakt覺r.
Bu suretle, ayn覺 zamanda ruhun kuram覺 ya da, daha doru bir deyimle, ruhun tarihsel bi癟imlenimi kuram覺 olan bir tan覺ma kuram覺 ortaya 癟覺kmaktad覺r. Kuram覺 ema halinde 繹yle g繹sterebiliriz:
I. Filoloji ya da filolojik tan覺ma:
Bir olay覺n ya da, daha 癟ok, bir insan eserinin g繹zlenmesinden yola 癟覺kar ve derinlemesine bir inceleme sayesinde, bu olay ya da eserin birey ruhunun oluturduu b羹t羹n i癟inde tan覺nmas覺n覺 salar.
Bu, ger癟ekler d羹zeyinde statik and覺r.
II. Tarih ya da tarihsel tan覺ma:
«   01   ...    09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   ...    35   »