嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 21


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


Bunda 癟覺kan sonuca g繹re, insanl覺覺n deerlerinden soyutlanarak 癟覺kar覺lan mutlak hakikat, en b羹y羹k iyinin -baka bir deyimle, en b羹y羹k hakikatin- arat覺ran zek璽 olduunun, kendi kendini d羹羹nen, dolay覺s覺yla insan ruhunun varl覺覺 bilincine erien d羹羹nce olduunun saptanmas覺d覺r.
Ancak dikkat edilmeli ve g繹zden ka癟覺r覺lmamal覺d覺r ki, Descartes'覺n Cogito ergo sum'undan farkl覺 olarak o, kendi kayna覺n覺, tarihsel bi癟imlenimini yads覺m覺yor, yads覺yacak durumda deildir; aksi halde kendi kendini yads覺ma ve kendi kendini yok etme durumuna d羹ecektir. Ger癟ekten, Descartes tarih d覺覺 Cogitoergosum'u ile ruhun gelimesinin s羹rekliliini k覺rmakta ve b繹ylece ruhun yarat覺c覺 etkinliini olumsuz y繹nde etkilemekte; 羹stelik bizzat oluturulmaya gereksinmesi bulunan bir ilkeyi balang覺癟 noktas覺na oturtmakla (ger癟ekten de d羹羹nen d羹羹nce hemen balang覺癟ta kendi varl覺覺n覺 ileri s羹rmek ve Cogito ergo sum demek durumuna sokulmaktad覺r), zihin 繹zg羹rl羹羹n羹 ortadan kald覺rmaktad覺r, 癟羹nk羹 insan ruhu kendi varl覺覺n覺 bir postulat olarak deil, 繹zg羹rce, 繹zg羹r bir muhakeme sonunda, ortaya koymak zorundad覺r: hi癟 bir ey kendi varl覺覺n覺 繹zg羹rce ortaya koyma gerekliliini zihin 繹zg羹rl羹羹 kadar duyamaz. Baka bir deyile, haz覺r bir form羹l halinde balang覺癟 noktas覺na yerletirilen bir Cogito ergo sum kendini yok etmekten kurtulamaz.
Bat覺 insanl覺覺n覺n ge癟irdii uzun deneyimin yaayan ve yaam veren bir 繹e olduu a癟覺k癟a g繹r羹lmektedir; bu 繹eyle iliki kurmas覺 halinde, insan ruhu say覺s覺z bilgilerle zenginlemekle kalmay覺p, bir bi癟ime girer; 繹yle ki insan akl覺 onu tan覺d覺k癟a, bi癟imini bulur; bi癟imini bulduk癟a onu daha iyi tan覺r. B繹ylece, tan覺yaca覺 konu ile iliki kurmakla, filolojik, tarihsel, felsefi tan覺ma ve felsefe tarihince tan覺ma kavram覺na eriir ve bu d繹rt tan覺ma bi癟iminin 繹tesinde, tan覺yan ve tan覺d覺覺n覺n bilincine ermi 繹zne olarak, kendi ba覺ms覺z varl覺覺n覺 ortaya koymay覺 baar覺r.
Bat覺 insanl覺覺n覺n uzun deneyimi yaayan ve yaam veren bir eydir, dendi: ger癟ekten, bu deneyim insan覺 ahlaksal 繹zg羹rl羹羹n y羹ce ilkesini saptamaya itmekle kalmay覺p, 繹zellikle yetenekli ruhlarla iliki kurma sayesinde, o g羹ne kadar gizli kalm覺 ideal hazineler bulgular; 繹yle ki, bu s羹rekli ilikiyle, arat覺ran zek璽 ile arat覺rman覺n konusu olan Bat覺'n覺n manevi evreni kar覺l覺kl覺 olarak birbirlerinin deerli yanlar覺n覺 meydana 癟覺kar覺rlar; bir noktadan sonra ikisi sanki 繹zdeleirler; 癟羹nk羹 d羹nyada hi癟bir ey, d羹羹nce ve ahlak y繹n羹nden y羹celmi insan kadar kendi 羹zerine eilen doa, kendi 繹z羹n羹 incelemeyi baaran doa, kendini ortaya koymay覺 ve bunun bilincine tam olarak erimeyi baarm覺 olan doa diye adland覺r覺lmaya hak kazanmam覺t覺r.
Tek tek uygarl覺klar覺n 羹st羹nde olan ve ruhun evrim s羹reci diye adland覺r覺lan ger癟ein y繹ntemli bir bi癟imde tan覺nmas覺n覺n, hangi uygarl覺ktan olursa olsun, her insan覺n eitiminde mutlak bir deeri olduu b繹ylece kan覺tlanm覺 oluyor.
Filolojinin zihin yap覺s覺n覺 etkileyici g羹c羹n羹n nereden ileri geldiini anlamak kolayd覺r, 癟羹nk羹 filolojik tan覺man覺n konusu olan ger癟ek, mutlak hakikate, 繹b羹r ger癟eklere oranla (yani tarihsel, felsefi ve felsefe tarihince ger癟ee oranla) daha b羹y羹k 繹l癟羹de kat覺l覺r; 癟羹nk羹 felsefenin felsefesi ya da mutlak hakikat ger癟ekler d羹zeyinde dizilen statik anlar覺n sonsuz 癟okluunda yans覺r; bunun nedeni de ger癟ein her statik an覺n覺n mutlak hakikatin -癟ou zaman 癟arp覺lm覺 ve hatta tan覺nmaz hale gelmi de olsa- bir g繹r羹n羹m羹n羹 ta覺mas覺d覺r.
Bir insan覺n ya da b羹t羹n bir insan topluluunun, 繹rnein, onur duygusuna -tan覺m覺n覺 yapamamakla beraber, kavram halinde saptayamamakla beraber- sahip olabildii bilinen bir ger癟ektir. Ayn覺 bi癟imde, eyleme ge癟tikleri ve d羹羹nmeye balad覺klar覺 g羹nden itibaren, insanlar tarih duygusuna, felsefe duygusuna ve felsefe tarihi duygusuna sahip olmular, bilmeyerek bile olsa, zihin 繹zg羹rl羹羹nden yararlanm覺lard覺r. Bu nedenle filolojik eitim, insanl覺覺n manevi geliimine kat覺lmak isteyen her toplum i癟in temel eitim olma durumundad覺r. Filolojik eitim, salam bir tarihsel ve felsefi eitimle tamamlanmasa bile insana, att覺覺 ilk ad覺mlardan itibaren, filolojik somutun ne olduunu, bunun arkas覺ndan tarihsel yarg覺n覺n, felsefi kavram覺n ne olduklar覺n覺 duyuracak yeterliktedir; 癟羹nk羹 filolojik
«   01   ...    11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   ...    35   »