嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺T羹rk H羹manizmi - III : 26


TRK HMAN襤ZM襤 - III

PROF. DR. SUAT S襤NANOLU


Okulda 繹retilmek istenilenlere tamam覺yla kar覺t bir zihniyetin, k羹lt羹r羹n, uygarl覺覺n bask覺s覺 alt覺nda olan toplumdan herhangi bir yard覺m, olumlu bir etki beklenemez; bu bak覺mdan Bat覺l覺 olmayan evrende, eitim sorununun 癟繹z羹m羹 olduk癟a g羹癟 g繹r羹n羹yor; 癟羹nk羹 sorun yaln覺z okul i癟inde 癟繹z羹mlenmek durumundad覺r.
Doald覺r ki, yeni doan bir Alman 癟ocuu, doduu anda, t覺pk覺 Bat覺l覺 olmayan bir 癟ocuk gibi insanc覺l deerler 羹zerine bilgi sahibi deildir. Ama her iki yeni doan 癟ocuk i癟in 癟覺k覺 noktas覺 bir olduu halde, okulun etkisinin Bat覺l覺 癟ocukla Bat覺l覺 olmayan 癟ocuk 羹zerinde ayn覺 bi癟im ve 繹l癟羹de olaca覺 san覺lmamal覺d覺r. Eer maddi ve manevi 癟evrenin y繹n verici etkisi olmasayd覺, etki ayn覺 olabilirdi. Alman 癟ocuu, 繹rnein, Schelling'le s覺k覺 iliki halindedir; her eyden 繹nce konutuklar覺 dil birdir. Hegel'in kitab覺 Alman gencine dil ortakl覺覺 sayesinde az da olsa bir eyler ifade eder. Bununla da kalmay覺p Hegel ve Schelling ayn覺 toplumun 羹yesi olduklar覺 i癟in, gencin bir kelimeyi, Schelling'in ya da Hegel'in anlamland覺rd覺klar覺 bi癟imde kullanmas覺 da olaand覺r. Schelling'in fikrini derinlemesine bilen, Schelling'i bilerek ya da fark覺nda olmadan benimsemi olan olgun insanlarla birlikte yaamaktad覺r. Schelling ya da Hegel'in d羹羹ncesi bir Alman iirinde, ark覺s覺nda, bir Alman sosyal kuruluunun bir yan覺na yans覺m覺t覺r: Schelling ve Hegel'in d羹羹ncesi gencin yaad覺覺 ortam覺 oluturan 繹elerden biridir. D羹羹n羹rlerin hangi yollardan toplumu etkiledikleri gizli kalmaktad覺r: Ama bu etkinin b羹y羹k olduu kesindir.
Buna kar覺l覺k, Bat覺l覺 olmayan gen癟 ne Schelling'in, ne de Hegel'in, ne de baka bir Alman d羹羹n羹r ya da sanat癟覺n覺n etkilemedii bir manevi ortamda yaar. Bu gencin, bir Alman覺n ya da bir 襤ngilizin yetitii ayn覺 okul program覺 ile yetitirildii kabul edilse bile sonu癟 Bat覺l覺 olmayan gencin aleyhine olmak 羹zere 癟ok farkl覺 olacakt覺r. Okul ve toplum onun ruhuna sahip olmak i癟in 癟ekieceklerdir. Toplumun yaam g羹c羹 daha b羹y羹k olduu i癟in, gen癟 繹retilenleri toplumun forma mentis'inin izin verdii bi癟im ve 繹l癟羹de benimseyebilecektir.
Bu durumu 繹nlemenin tek yolu eitim sorununu kuramsal d羹zeyde kavramakt覺r; b繹ylece insanl覺覺n evrim s羹recinden doal olarak ortaya 癟覺kanlar覺 bilin癟li d羹羹nce yolu ile tahrik etmek ve ortaya 癟覺karmak olana覺 elde edilebilecektir. Eitim sorununun bilincine varan insanlar h羹manist okulu kurmakla kalmay覺p, toplumun manevi eitimini yeniden ele almak ve bu okulun Bat覺l覺 olmayan evrende yerinin ve ilevinin ne olduunu arat覺rmak gereksinmesini de duyacaklard覺r.
Toplumun yeni bir eitimle yetitirilmesi konusunda buraya kadar ileri s羹r羹len g繹r羹lerin 覺覺覺nda, 羹lkenin k羹lt羹r d羹zeyinin g繹z 繹n羹nde tutulmas覺n覺n, bu d羹zeyin 癟覺k覺 noktas覺 olarak al覺nmas覺n覺n zorunlu olduu kabul edilmelidir. Toplumun ak覺l d覺覺 tutumu ile modern Bat覺 d羹羹ncesinin izlenilmesi g羹癟 yollardan eritii kavramlar覺 badat覺rmaya; sanat duygusu olmakla birlikte, sanat覺n ne olduu kavram覺na erimemi bir topluma sanat覺n ne olduuna ilikin ileri s羹r羹len son kuramlar覺 繹retmeye kalk覺mamal覺d覺r. Asl覺nda bunda baar覺 kazanma olana覺 da yoktur. B繹yle bir topluma duygular覺n覺n tazeliinden yararlan覺larak ve en yal覺n bi癟imi ile g羹zel sevisi, yaama bal覺l覺k, arat覺rma merak覺, felsefe merak覺 telkin edilmeli; kendi yaam覺 羹zerinde d羹羹nme gereksinimi duymas覺 salanmal覺d覺r; ve onda diyalektik duygusu, pragmatik merak vb. uyand覺r覺lmal覺d覺r.
B繹yle bir toplumun k羹lt羹r etkinliine y繹n veren insan 20. y羹zy覺l覺n ayd覺n覺 olmal覺d覺r; ancak engin bilgi ve deneyimi ile bu deneyimin ona kazand覺rd覺覺 tarih bilincini kullanmal覺 ve Bat覺l覺 olmayan bir ulusun, ruhun evrim s羹recine ancak Sokrates'in kavramlar覺, Pheidias'覺n sanat覺, Homeros'un destanlar覺, Sophokles'in tragedyalar覺 ile sokulabilecei bilincine eriebilmelidir. Bu 癟a覺n k羹lt羹r羹ne sahip olabilmek i癟in, bir toplum Bat覺 uygarl覺klar覺n覺n b羹t羹nl羹羹 i癟inde gelien nice y羹zy覺ll覺k deneyimi 繹z羹msemi olmal覺d覺r; ancak o zaman, Bat覺l覺 olmayan bir toplumun 20. y羹zy覺l uygarl覺覺n覺 benimseme yoluna girebileceini, fakat - atom reakt繹rlerini ilettii halde insan onuru kavram覺na eriememi olan - bu ayn覺 topluma Sokrates'in kavramlar覺n覺 20. y羹zy覺l ayd覺n覺ndan baka hi癟bir kimsenin, bizzat Sokrates'in bile 繹retemeyeceini anlayacakt覺r.
«   01   ...    16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   »