嚜選遛 Ana SayfaCumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar覺Yaz覺 Devriminin yk羹s羹 : 02


YAZI DEVR襤M襤N襤N YKS

SAM襤 NAB襤 ZERD襤M


G襤R襤

GEM襤E KISA B襤R BAKI

T羹rkler, M羹sl羹manl覺a girmeden 繹nceki d繹nemlerinde, kendi alfabeleri olan K繹kt羹rk, Uygur alfabelerini, zaman zaman baka alfabeler de kullanm覺lard覺r. M羹sl羹manl覺覺 kabul ettikten sonra, aa覺 yukar覺 bin y覺ll覺k bir s羹re i癟inde, Arap harfleriyle okuyup yazm覺lard覺.
Arap harfleri T羹rk diline uygun deildi. T羹rk癟enin, 襤slam k羹lt羹r 癟evresine girildikten sonra, Arap ve Fars dillerinin etkisi alt覺nda bozulduu, Arap癟a, Fars癟a s繹zc羹klerle dolduu, Osmanl覺ca denilen bu karma dilde T羹rk癟e s繹zc羹klerin giderek az覺nl覺kta kald覺覺 bilinir. Osmanl覺ca, yaln覺z yabanc覺 s繹zc羹klerle deil, yabanc覺 dillerin kurallar覺yla, tamlamalar覺yla da dolup tam覺t覺. Birka癟 y羹zy覺l 繹nceden, hatta ge癟en y羹zy覺ldan deil, cumhuriyet d繹neminin ilk y覺llar覺ndan al覺nacak 繹rnekler bile bunu kan覺tlar. (rnein; Ekler b繹l羹m羹ndeki yasa metinlerine bir g繹z at覺n覺z.)
Osmanl覺ca, s羹rekli olarak yaz覺m (imla) sorunlar覺yla kar覺 kar覺ya kalm覺, T羹rk harfleri kabul edilinceye dein, harflerin d羹zeltilmesi, yaz覺m覺n durulmas覺 yolunda 繹neriler, tart覺malar, giriimler, dernekler birbirini izlemi; ancak 癟覺kar bir yol bulunamam覺t覺.
Arada, Latin harflerinin kabul羹n羹 isteyenler de olmutu.
Soruna deinenlerin ilki M羹nif Paa'd覺r. Cemiyet-i 襤lmiye-i Osmaniye'de (Osmanl覺 Bilim Dernei) verdii konferansla bu konuyu ortaya atm覺t覺.
19. y羹zy覺l覺n ikinci yar覺s覺ndan sonra, alfabe ve yaz覺m sorunlar覺n覺 Ali Suavi, Nam覺k Kemal ve bakalar覺 tart覺ma alan覺na getirdiler. inasi ile Eb羹zziya Tevfik, birtak覺m d羹zeltme giriimleri yapt覺lar. emsettin Sami de bunlara kat覺l覺r. Ancak, onun Latin harfleri 羹zerinde de durduu, Arnavutlar i癟in Latin alfabesi d羹zenledii bilinir (1). O y覺llarda, Latin harflerinin yandalar覺 bulunduu, Nam覺k Kemal'in konuya deinen mektuplar覺ndan anla覺l覺yor (2). Yeniehirli Avni'nin d羹羹nceleri de an覺lmal覺d覺r (3).
Azeri yazar ve d羹羹n羹r Fethali Ahundzade'nin (Ahundof) burada an覺lmas覺 gerekir. 1863'te 襤stanbul'a, harflerin d羹zeltilmesi i癟in bir tasar覺 ile gelmi; ancak, tasar覺s覺 ilgi g繹rm羹se de bir sonuca balanmam覺t覺.
Ahundzade'nin, 襤slav (kimilerine g繹re Latin) harflerine dayanan bir alfabe 繹nerisiyle T羹rkiye'ye bir kez daha geldii de belirtilmektedir. (4)
1908 Merutiyeti'nden sonra alfabe ve yaz覺m sorunlar覺 yeniden ortaya 癟覺kt覺. 1. D羹nya Sava覺'ndan 繹nce,
Harbiye Naz覺r覺 (Savunma Bakan覺) Enver Paa, orduda kullan覺lmak 羹zere Enver Paa Yaz覺s覺 denilen, munfas覺l (ayr覺覺k) harflerle yaz覺lan bir alfabeyi uygulamaya koydu. Asl覺nda bitiik yaz覺lan Arap harfli s繹zc羹kler, bu alfabe ile bu harflerde pek az olan sesli harflerle (羹nl羹ler) pekitirilerek, Latin harflerine benzer bir bi癟imde yaz覺l覺yordu. Ancak, ayr覺 yaz覺l覺 Arap harflerine uymad覺覺 i癟in bu giriim baar覺s覺zl覺kla sonu癟land覺.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    43   »