´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Yaz─▒ Devriminin ├ľyk├╝s├╝ : 05


YAZI DEVR─░M─░N─░N ├ľYK├ťS├ť

SAM─░ NAB─░ ├ľZERD─░M


ÔÇťÔÇŽ├çok i┼čler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ama bug├╝n yapmak zorunda oldu─čumuz, son de─čil, l├ókin ├žok gerekli bir i┼č daha vard─▒r: Yeni harflerini ├žabuk ├Â─črenmelidir. T├╝rk harflerini her yurtta┼ča, kad─▒na, erke─če (12), hamala, sandalc─▒ya ├Â─čretiniz. Bunu yurtseverlik ve ulusseverlik ├Âdevi biliniz.
Bu ├Âdevi yaparken d├╝┼č├╝n├╝n├╝z ki, bir ulusun bir toplumun y├╝zde onu, yirmisi okuma yazma bilir, y├╝zde sekseni bilmezse bu ay─▒pt─▒r. Bundan insan olarak utanmak gerektir. Bu ulus utanmak i├žin yarat─▒lm─▒┼č bir ulus de─čildir. ├ľv├╝nmek i├žin yarat─▒lm─▒┼č, tarihi ├Âv├╝n├žlerle doldurmu┼č bir ulustur. Fakat ulusun y├╝zde sekseni okuma yazma bilmiyorsa bu yanl─▒┼č bizde de─čildir. T├╝rk├╝n karakterini anlamayarak kafas─▒n─▒ birtak─▒m zincirlerle saranlar─▒nd─▒r. Art─▒k ge├žmi┼čin yanl─▒┼člar─▒n─▒ k├Âk├╝nden temizlemek zaman─▒nday─▒z.
Yanl─▒┼člar─▒ k├Âk├╝nden temizleyece─čiz. Yanl─▒┼člar─▒n d├╝zeltilmesinde b├╝t├╝n yurtta┼člar─▒n ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ isterim.
En ├žok bir y─▒l, iki y─▒l i├žinde b├╝t├╝n T├╝rk toplumu yeni harfleri ├Â─čreneceklerdir.
Ulusumuz yaz─▒s─▒yla, kafas─▒yla b├╝t├╝n uygarl─▒k d├╝nyas─▒n─▒n yan─▒nda oldu─čunu g├Âsterecektir.ÔÇŁ (13)


Atat├╝rk, Latin harfleri ├╝zerindeki d├╝┼č├╝ncelerini 1908'den bir iki y─▒l ├Ânce Bulgar T├╝rkologu Manolof'a s├Âylemi┼č, sonradan bu s├Âzleri Arif Necip Kaskat─▒, Cumhuriyet gazetesinde (19.8.1948) Manolof'tan duydu─ču gibi anlatm─▒┼čt─▒: ÔÇťBat─▒ uygarl─▒─č─▒na girebilmemize engel olan yaz─▒y─▒ atarak, k─▒l─▒k k─▒yafetimize kadar her ┼čeyimizde Bat─▒l─▒lara uymal─▒y─▒zÔÇŁ demi┼čti. Mustafa Kemal; sonra s├Âzlerini ┼č├Âyle tamamlam─▒┼čt─▒:
ÔÇťEmin olunuz ki, bunlar─▒n hepsi bir g├╝n olacakt─▒r.ÔÇŁ
Mazhar M├╝fit Kansu'nun, T├╝rk Tarih Kurumu'nca yay─▒mlanm─▒┼č olan Erzurum'dan ├ľl├╝m├╝ne Kadar Atat├╝rk'le Beraber adl─▒ kitab─▒na g├Âre (1966, 1. cilt, s.111), 7/8 Temmuz 1919 gecesi, sabaha kar┼č─▒,
Atat├╝rk ileride yap─▒lacak i┼čleri M.M. Kansu'ya not ettirmi┼č, bu arada Latin harflerinin kabul edilece─čini de bildirmi┼čti.
Halide Edip Ad─▒var'─▒n, T├╝rk├╝n Ate┼čle ─░mtihan─▒ ba┼čl─▒kl─▒ an─▒lar─▒nda, 1922 y─▒l─▒nda Mustafa Kemal'in, Latin harflerinin kabul├╝ olana─č─▒ndan s├Âz etti─či yaz─▒l─▒d─▒r. (├çan Yay─▒nlar─▒, 1962, s.264; Atlas Kitabevi Yay─▒n─▒ 1971, s.233)
Latin harflerinin kabul├╝nden yana cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda baz─▒ k─▒m─▒lt─▒lar olmu┼čtu. 1923'te ─░zmir'de toplanan 1. ─░ktisat Kongresi'nde bir i┼č├ži delege (─░zmirli Nazmi) ile iki arkada┼č─▒ Latin harflerinin kabul├╝n├╝ ileri s├╝ren bir ├Ânerge vermi┼č, fakat Ba┼čkan K├óz─▒m Karabekir Pa┼ča bu ├Ânergeye kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒. 1924 y─▒l─▒ milli e─čitim b├╝t├žesi g├Âr├╝┼č├╝l├╝rken o g├╝nlerin gen├ž milletvekillerinden ┼×├╝kr├╝ Saraco─člu alfabe konusuna da de─činmi┼č, bilgisizli─čin en ba┼čta gelen nedeninin Arap yaz─▒s─▒ oldu─čunu s├Âylemi┼čti. Tanin gazetesinde
H├╝seyin Cahit (Yal├ž─▒n), K─▒l─▒├žzade Hakk─▒ (K─▒l─▒├žo─člu) bu d├╝┼č├╝nceyi desteklemi┼čti. Bu y─▒l i├žinde Berlin'deki
T├╝rk ├Â─črencileri ÔÇťYeni Harfler Birli─čiÔÇŁ adl─▒ bir dernek kurarak b├╝t├╝n T├╝rk illeri i├žin Latin harflerinin kabul├╝n├╝ istemi┼čler, Yeni Yaz─▒ adl─▒ bir de dergi ├ž─▒karm─▒┼člard─▒.(14)
Latin harfleri sorunu 1926 y─▒l─▒nda yeniden alevlendi. Dilci, tarih├ži ve yazarlar─▒n ├žo─čunlu─ču bu harflerin al─▒nmas─▒na kar┼č─▒ idi. Ak┼čam gazetesinin anketine verilen yan─▒tlarda sadece ├╝├ž ki┼či (Dr. Abdullah Cevdet,
Mustafa Hamit, Refet Avni) Latin harflerini savunuyor, geri kalan on ├╝├ž ki┼či ise kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yordu.(15)
Latin harflerinin kabul edilmesine h├╝k├╝met├že 1927 y─▒l─▒nda karar verildi─či anla┼č─▒l─▒yor. 1928 y─▒l─▒na bu kararla girildi.
T├╝rk bas─▒n─▒nda Falih R─▒fk─▒ (Atay), Yunus Nadi (Abal─▒o─člu), Mithat Sadullah (Sander), Cel├ól Nuri (─░leri)
Latin harflerini destekleyen yaz─▒lar yaz─▒yorlard─▒.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    43   »   


´╗┐