´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Cuma Kitaplar─▒ ┬╗ Yaz─▒ Devriminin ├ľyk├╝s├╝ : 28


YAZI DEVR─░M─░N─░N ├ľYK├ťS├ť

SAM─░ NAB─░ ├ľZERD─░M


1928'de ÔÇťharf ink─▒l├ób─▒ÔÇŁ yap─▒ld─▒. Bu devrim, dil hareketini durmaz ve durulmaz bir kuvvet haline getirdi.
Bu y─▒l i├žinde harf ve imla meseleleriyle u─čra┼čmak ├╝zere bir de Alfabe Enc├╝meni kuruldu. Ertesi y─▒l ├žal─▒┼čma alan─▒ geni┼čletilmi┼č olan bu enc├╝men, Dil Enc├╝meni haline getirildi. Dil Enc├╝meni 1930'a kadar bu isim ve h├╝viyetle ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Art─▒k esasl─▒, hamleci ve kesin olarak ├žal─▒┼č─▒yordu. Enc├╝men, ba┼čl─▒ca ┼ču eserleri ├ž─▒kard─▒: Alfabe Raporu, ─░ml├ó L├╝gati, Gramer Raporu, L├óhikalar, Gramer L├óyihas─▒.
Bu enc├╝men ├Âdene─čini devlet b├╝t├žesinden al─▒yordu. 1931 b├╝t├žesi bu ├Âdene─či kald─▒rd─▒─č─▒ i├žin enc├╝men de da─č─▒ld─▒. H├ólbuki hareket geni┼člemi┼č, b├╝t├╝n memleketi sarm─▒┼č, milli bir h├╝viyet alm─▒┼č bulunuyordu.
1932 y─▒l─▒ Temmuz ay─▒n─▒n on birinci ak┼čam─▒ ├çankaya'da toplad─▒─č─▒ bilginlere Atat├╝rk:
ÔÇťDil i┼člerini d├╝┼č├╝nmek zaman─▒ gelmi┼čtir. Ne dersinizÔÇŁ sualini sordu. M├╝spet cevap al─▒nca ÔÇť├Âyleyse T├╝rk
Tarih Cemiyeti gibi bir de T├╝rk Dili Tetkik Cemiyeti kural─▒mÔÇŁ dedi. B├Âylece T├╝rk Dil Kurumu'nun temeli at─▒lm─▒┼č oldu ve bir kurucu heyet cemiyetin varl─▒─č─▒n─▒ h├╝k├╝mete resmen bildirdi. Gene o y─▒l─▒n son bahar─▒nda bu tetkik cemiyeti ilk kurultay─▒n─▒ toplad─▒. Bu kurultay ÔÇťdevrimci, milli, a├ž─▒k bir derne─čin toplant─▒s─▒ÔÇŁ diye tarif edilebilir. Bu derne─če nas─▒l her vatanda┼č ├╝ye olabilir idiyse bu kurultaya i┼čtirak etmi┼č olan her vatanda┼č da derne─čin as─▒l ├╝yesi olmu┼čtu. Dernek bug├╝ne kadar bu karakterini muhafaza etmi┼čtir.
Bu Kurultay T├╝rk dilinin zenginli─čine, onun bir bilim dili olarak i┼členebilece─čine, yani T├╝rk dilinin kendi milli kudretleri i├žerisinde geli┼čece─čine inan─▒yordu. Birinci Kurultay'─▒n bu karakteri de bug├╝ne kadar b├╝t├╝n ├Âzellikleri ve kudreti ile kendini muhafaza etmektedir. Zaten T├╝rk Dil Kurumu'nun olu┼čunda amil olan esas fikirler sade bu idi. Atat├╝rk'ten ilkokul ├Â─čretmenine kadar her k├╝lt├╝rl├╝ vatanda┼č g├Ânl├╝n├╝ ve gayretini bu esas fikre ba─člad─▒. Siyasi ve i├žtimai hayat─▒m─▒zdaki de─či┼čiklikler ne olursa olsun vatan ├žap─▒nda hi├žbir z├╝mre bu esas fikirden ayr─▒lmad─▒. Bu ama├ž, her parti t├╝z├╝─č├╝nde hususi bir madde ile belirtilmi┼čtir.
1934'te toplanan ─░kinci Kurultay yaz─▒ dilinde bir karara varma ve durulma meylini g├Âstermi┼čken gene bu esas fikir dokunulmaz bir umde olarak t├╝z├╝klerdeki ve vicdanlardaki yerini muhafaza etti.
1936'da toplanan ve bir dil felsefesine yol a├žm─▒┼č olan ├ť├ž├╝nc├╝ Kurultay dahi dil tetkik alan─▒n─▒ tutmas─▒na ra─čmen gene bu esas fikirden ayr─▒lmay─▒ d├╝┼č├╝nmedi (*).
XX
├ľmer Sami Co┼čar'─▒n Latin harflerinin kabul├╝ s─▒ras─▒ndaki g├Âr├╝┼čleri dile getiren derlemelerinden (1928 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda)
LAT─░N HARFLER─░NE GE├ç─░┼× B─░R ─░NKIL├éP DE─×─░L B─░R ─░HT─░L├éLD─░
1928 y─▒l─▒nda ilk g├╝nlerdeydik. Ankara'da T├╝rk Ocaklar─▒ hars heyeti ┼čerefine bir ziyafet veriyordu. Devrin
Adliye Vekili Mahmut Esat, T├╝rk milliyet├žili─či konusunda konu┼čurken dil meselesine i┼čaretle diyordu ki:
ÔÇťKendisine mensup olmakla yeg├óne ┼čerefi duydu─čum ─▒rk─▒m─▒n bir g├╝n g├╝zel dilini Latin harfleriyle ifade etti─čini g├Ârmeyi hararetle diledi─čimi s├Âylemekten men'i nefs edemem.ÔÇŁ
Bu s├Âzlere hayret edenlerin yan─▒nda, sakin kalanlar, g├╝l├╝mseyenler bile vard─▒.
«   01   ...    18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   ...    43   »   


´╗┐