´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Alacakaranl─▒kta & Tonio Kr├Âger : 37


ALACAKARANLIKTA & TONIO KR├ľGER

THOMAS MANN

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 91


ÔÇť─░├žinizde benli─činizin de─čeri alevlenir, ├ž├╝nk├╝ binlerce ki┼či i├žinde yaln─▒zca sizin aln─▒n─▒zda i┼čaret bulundu─čunun ayr─▒m─▒na var─▒rs─▒n─▒z ve bunun kimsenin g├Âz├╝nden ka├žmad─▒─č─▒n─▒ bilirsiniz. Dahi bir oyuncu tan─▒d─▒m; g├╝nl├╝k ya┼čam─▒nda hasta denecek denli bir utanga├žl─▒k ve korkakl─▒kla ├žarp─▒┼čmak zorundad─▒r. Ola─čan├╝st├╝ duygun bir benlik duygusu, rol yapamay─▒┼čla, oyunda g├Ârevi olmay─▒┼čla bir araya gelince, bu yetkin sanat├ž─▒y─▒ ve yoksulla┼čm─▒┼č insan─▒ bu duruma getiriyordu.ÔÇŁ
ÔÇťBir sanat├ž─▒, ger├žek bir sanat├ž─▒, sanat─▒ toplumsal bir meslek olanlardan biri de─čil, ama talihi ├Ânceden ├žizilmi┼č ve ilence u─čram─▒┼č bir sanat├ž─▒, b├╝y├╝k bir kalabal─▒k i├žinde belli olur; bunun i├žin keskin bir g├Âze gerek yok.ÔÇŁ
ÔÇťBa┼čkalar─▒ndan ayr─▒ olmak, d├╝nyan─▒n geri kalan─▒na ait olmamak, tan─▒nm─▒┼č ve g├Âr├╝lm├╝┼č olmak duygusu, hem ┼čahane, hem de s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir ┼čey, onun y├╝z├╝nde okunur. Ayn─▒ eday─▒, halk aras─▒nda sivil dola┼čan bir prensin ├žizgilerinde de okuyabiliriz. Burada sivil k─▒l─▒k bir i┼če yaramaz, Lizaveta! K─▒l─▒─č─▒n─▒z─▒ de─či┼čtirin, maske tak─▒n, bir el├žilik ata┼česi ya da izinli bir muhaf─▒z alay─▒ te─čmeni gibi giyinin, gene bo┼čuna: G├Âzlerinizi kald─▒rman─▒z, bir s├Âz s├Âylemeniz pek az gerekli olacak; ├ž├╝nk├╝, herkes hemen sizi tan─▒yacak ki siz bir insan de─čilsiniz; yabanc─▒, garip, ba┼čka, farkl─▒ bir ┼čeyÔÇŽÔÇŁ
ÔÇťPeki ama sanat├ž─▒ nedir? ─░nsan gev┼čekli─či ve tembelli─činin yenilmez g├Âr├╝nd├╝─č├╝ bundan ba┼čka bir soru daha olamaz. Bu bir vergidir diyor al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝kle, bir sanat├ž─▒n─▒n etkisinde kalan namuslu insanlar. Onlar, ne┼čeli ve soylu yap─▒tlar─▒n ancak ne┼čeli ve soylu nedenlerle yarat─▒laca─č─▒n─▒ sand─▒klar─▒ndan, kimse burada s├Âz├╝ edilen verginin ac─▒nacak bir kar┼č─▒l─▒─č─▒ bulunan pek ku┼čkulu bir vergi oldu─čundan ku┼čkulanmazÔÇŽ Herkes sanat├ž─▒lar─▒n pek al─▒ngan olduklar─▒n─▒ bilir; buysa vicdanl─▒ ve di─čerlerine sa─člamca inanan insanlar─▒n hali de─čildirÔÇŽ G├Âr├╝yorsunuz, Lizaveta, ruhumun derinli─činde, sanat├ž─▒ tipine kar┼č─▒, yukar─▒da k├╝├ž├╝c├╝k kentte atalar─▒m─▒n ├žingeneye, kap─▒s─▒n─▒ ├žalan serseri sanat├ž─▒ya kar┼č─▒ besledi─či ku┼čkuyu duyuyorum (manevi bak─▒mdan). Dinleyin: Bir bankac─▒ tan─▒yorum; sa├žlar─▒ a─čarm─▒┼č bir i┼č adam─▒ÔÇŽ roman yazmaya yetene─či de var. Bu vergiyi bo┼č zamanlar─▒nda kullan─▒yor ve kimi yap─▒tlar─▒ ├žok g├╝zel. Bu ├╝st├╝n yetene─če kar┼č─▒n (kar┼č─▒n diyorum) kesinlikle kusursuz bir adam da de─čildir; tersine, bir kez uzun ve hakl─▒ nedenlerle hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. B├Âylece yetene─činin ayr─▒m─▒na ilk kez hapishanede vard─▒; onun mahpusluk deneyimleri yap─▒tlar─▒n─▒n temel konusunu olu┼čturur. Buradan, biraz c├╝retle, ┼čunu ├ž─▒karabiliriz: ┼×air olmak i├žin herhangi bir t├╝r tutukevini tan─▒ma zorunlu─ču vard─▒r. Bu adam─▒n sanat esininin kayna─č─▒n─▒, tutukevinde edindi─či deneyimlerden ├žok, onu tutukevine g├Ât├╝ren su├žta aramak gerekmez mi? ├ľyk├╝ yazan bir bankac─▒; az g├Âr├╝l├╝r bir ┼čey bu. Ama su├ž i┼člemeyen eksiksiz ve sa─člam bir bankac─▒n─▒n roman yazmas─▒? Bu, asla g├Âr├╝lmeyen bir ┼čeyÔÇŽ Evet, g├╝l├╝n isterseniz, ama bilin ki, s├Âyledi─čimin ancak yar─▒s─▒ ┼čakad─▒r. D├╝nyada sanat yarat─▒m─▒ ve onun insanlar ├╝zerinde yapt─▒─č─▒ etkilerden daha kayg─▒ verici bir ┼čey yoktur. Sanat├ž─▒lar─▒n en tipik olan─▒n─▒n, dolay─▒s─▒yla en g├╝├žl├╝s├╝n├╝n en ola─čan├╝st├╝ yarat─▒s─▒n─▒ al─▒n; Tristan ile ─░seult gibi hastal─▒kl─▒ ve iki anlaml─▒ bir yap─▒t─▒ al─▒n; bu yap─▒t─▒n, sa─čl─▒kl─▒ ve ola─čan bir duyarl─▒─č─▒ olan gen├ž bir varl─▒k ├╝zerinde yaratt─▒─č─▒ etkiyi g├Âzlemleyin. Onu da, y├╝kselmi┼č, g├╝├žlenmi┼č, ate┼čli ve soylu bir co┼čkuyla dolu, belki de yaratma ate┼čine tutulmu┼č g├ÂreceksinizÔÇŽ Namuslu ├Âzenci [amat├Âr]. Biz sanat├ž─▒lar─▒n ruhlar─▒n─▒n en derin k├Â┼čeleri, onun ate┼čli y├╝re─či ve i├žten co┼čkusuyla d├╝┼člemledi─činden bamba┼čkad─▒r.ÔÇŁ
ÔÇťSanat├ž─▒lar g├Ârd├╝m ki, ├ževresini kad─▒nlar ve delikanl─▒lar al─▒yor, onu onurland─▒rarak ellerindekini avu├žlar─▒ndakini ona veriyorlard─▒; oysa ben, biliyorum kiÔÇŽ Sanatsal yarat─▒n─▒n kayna─č─▒yla, ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒yla ve ko┼čullar─▒yla ilgili ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ ke┼čifler yapmaktan hi├žbir zaman geri kal─▒nm─▒yorÔÇŽÔÇŁ
ÔÇťBa┼čkas─▒nda de─čil mi, Tonio Kr├Âger (sorumun kusuruna bakmay─▒n) ya da yaln─▒zca ba┼čkas─▒nda, de─čil mi?ÔÇŁ
«   01   ...    27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   38   39   40   41   42   43   44   45   46   47   ...    57   »   


´╗┐