´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ankara An─▒t─▒ : 11


ANKARA ANITI

AUGUSTUS

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 68


ÔÇťAnkara Yaz─▒t─▒ÔÇŁn─▒ ta┼č─▒yan tap─▒nak, 25 y─▒l ├Ânceye dek evlerle sar─▒l─▒yd─▒. Bu y├╝zden, sa─č duvar─▒n d─▒┼č y├╝z├╝ndeki Yunanca ├ževiri tam okunamamaktayd─▒. Ankara yeni T├╝rkiye'nin devlet merkezi olunca, bay─▒nd─▒rl─▒k planlar─▒ Hac─▒bayram alan─▒n─▒ da ele ald─▒. Tap─▒na─č─▒n ├ževresini saran evler ortadan kald─▒r─▒lmaya ba┼čland─▒. ─░stanbul'daki Alman Arkeoloji Enstit├╝s├╝'n├╝n o zamanki m├╝d├╝r├╝ M. Schede ve Mimar D. Krencker ile arkada┼člar─▒ bu temizlemeden yararlan─▒p, 1926-27'deki kaz─▒lar─▒ s─▒ras─▒nda, ÔÇťRes gestaeÔÇŁyi de yeni ba┼čtan incelediler. ├ça─č─▒m─▒z─▒n inan─▒lmaz derecede ilerletti─či foto─čraf├ž─▒l─▒─č─▒n cam─▒, an─▒t─▒n b├╝t├╝n inceli─čini en k├╝├ž├╝k silintisi, kaz─▒nt─▒s─▒ yan─▒nda en ufak ayr─▒nt─▒s─▒n─▒, ilgili bilim d├╝nyas─▒n─▒n g├Âz├╝ ├Ân├╝ne yeniden koydu. J. Gag├ę gibi merakl─▒ bilginler, bu resimlerin uyand─▒rd─▒─č─▒ yeni merak ve sa─člad─▒─č─▒ yeni olanaklar sayesinde ÔÇťAnkara An─▒t─▒ÔÇŁn─▒n son ve tam incelemesini, ├žok iyi bir metin ├ževirisi ve yorumu halinde yay─▒mlayabilmi┼č bulunuyorlar (Jean Gag├ę: ÔÇťRes gestaeÔÇŁ Divi Augusti. Texte ├ętabli et comment├ę, 1935).
T├╝rkiye, bug├╝ne dek kendi elinde olan bu dil ve tarih hazinesinin ├ževresinde olup bitenlerden habersiz kalm─▒┼č gibidir. 1939'da H.S. Gelendos'un bir kitap├ž─▒k olarak yay─▒mlad─▒─č─▒ ilk Latinceden T├╝rk├žeye ├ževiri, bu habersizli─či gidermeye y├Ânelen ilk giri┼čimdir (1). Bundan dolay─▒d─▒r ki Prof. H. Dereli'nin bu i┼či yeniden ele almas─▒n─▒ ayr─▒ bir sevin├žle, ├Ânemle kar┼č─▒lamak gerektir.
Bizansl─▒lar zaman─▒nda pek ├žok zarar ve onar─▒m g├Ârd├╝─č├╝n├╝ bug├╝n iyice saptayabildi─čimiz Roma/Augustus Tap─▒na─č─▒ (kaz─▒bilimde tan─▒nan ad─▒yla, k─▒saca Augusteum) gibi, ÔÇťRes gestaeÔÇŁ de yok olma tehlikesi ge├žirmi┼čti. Onu koruyan b├╝y├╝k T├╝rk ho┼čg├Âr├╝s├╝n├╝ minnetle anmak gerek. Bizansl─▒larca zaten y─▒k─▒lm─▒┼č ve de─či┼čiklik yap─▒lm─▒┼č olan yap─▒y─▒ y─▒kaca─č─▒ yerde camisini onun biti┼či─čine yapan, hatta camisinin sa├ža─č─▒n─▒ bir kalkan gibi yaz─▒t─▒n bulundu─ču k├Â┼čeye uzatan bu T├╝rk ho┼čg├Âr├╝s├╝ olmasa; ÔÇťRes gestaeÔÇŁ ortada kalmazd─▒.
Oysa ÔÇťAnkara An─▒t─▒ÔÇŁ Uluborlu ve Yalva├ž kopyalar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kar─▒lmas─▒na kar┼č─▒n, ÔÇťRes gestaeÔÇŁ bak─▒m─▒ndan ÔÇťtek kopyaÔÇŁ ├Ânemini ve de─čerini korumaktad─▒r. Bilindi─či ├╝zere, Augustus'tan, kimi mektuplar, ufak tefek ┼čiirler, d├╝zyaz─▒lar bir yana b─▒rak─▒l─▒rsa, ba┼čl─▒ca d├Ârt yaz─▒l─▒ belge kalm─▒┼čt─▒r: 1. Cenaze t├Âreniyle ilgili buyrultusu; 2. Devletin askerlik ve para durumunu g├Âsterir belge; 3. As─▒l vasiyetnamesi (Burada servetini v├órisleriyle Roma halk─▒na b─▒rak─▒yordu.); 4. Yapt─▒─č─▒ i┼čleri, kazand─▒─č─▒ onurlar─▒, harcad─▒─č─▒ paralar─▒ g├Âsteren ├žizelge (ki bu k─▒sa bir ya┼čam├Âyk├╝s├╝d├╝r).
Augustus, kendisinin d├╝┼č├╝n├╝p kaleme ald─▒─č─▒ bu d├Ârt belgenin yazmalar─▒n─▒, ├Âl├╝m├╝nden pek az ├Ânce, kendi eliyle Roma'daki Vesta Tap─▒na─č─▒ rahibelerine (k─▒zlar─▒na) teslim etmi┼čti. ├ľl├╝m├╝nden sonra Senato ├Ân├╝nde okunan bu belgelerin ilk ├╝├ž├╝ sonradan yok olmu┼čtur.
D├Ârd├╝nc├╝s├╝n├╝n, Augustus'un yerine ge├žen Tiberius taraf─▒ndan, babas─▒n─▒n iste─či ├╝zerine, iki tun├ž levhaya kazd─▒r─▒larak Augustus'un t├╝rbesi ├Ân├╝ne -d├Ârt k├Â┼če ya da yuvarlak s├╝tunlar ├╝st├╝ne- diktirildi─či ve Antoninuslar─▒n tarihini yazan Sueton'un zaman─▒na de─čin orada dikili kald─▒─č─▒n─▒ biliyoruz. Ama bug├╝n bu tun├ž levhalar da yok olmu┼čtur.
─░lk ├╝├ž belgenin izi kalmamas─▒na kar┼č─▒n, ┼čimdi ÔÇťRes gestaeÔÇŁ diye an─▒lan d├Ârd├╝nc├╝ belgenin kopyalar─▒n─▒, daha Tiberius zaman─▒nda, Anadolu'nun ├╝├ž yerine yollanm─▒┼č ve birer an─▒t gibi dikilmi┼č buluyoruz. Bunlardan biri Galatia'n─▒n ba┼čkenti olan Ankara'da; biri Pisidia'n─▒n bir beldesi olan Antiocheia'da, yani bug├╝nk├╝ Yalva├ž'ta; sonuncusu da yine Pisidia'n─▒n bir beldesi olan Apollonia'da, yani bug├╝nk├╝ Uluborlu'dad─▒r.
├ť├ž├╝ de an─▒tsal yap─▒da haz─▒rlanm─▒┼č olan bu ├╝├ž kopyan─▒n Yalva├ž'ta bulunan─▒, bildi─čimize g├Âre yaln─▒z Latincedir; Uluborlu'daki yaln─▒z Grek├žedir, yani ├ževiridir. Her iki kopya da elimize ufak k─▒r─▒klar
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   ...    42   »   


´╗┐