´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ankara An─▒t─▒ : 25


ANKARA ANITI

AUGUSTUS

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 68


Augustus, XXVI. b├Âl├╝mde, ÔÇťHi├žbir boy gereksiz yere bizim taraf─▒m─▒zdan sald─▒r─▒ya u─čramad─▒,ÔÇŁ der. Bu s├Âz de her zaman i├žin do─čru de─čildir; ├Âzellikle para bulmak ve alt─▒n madenleri ele ge├žirmek olanaklar─▒ olan yerler i├žin (├Ârne─čin ─░spanya sava┼člar─▒), ya da ticaret yollar─▒ i┼čini d├╝zeltmek i├žin (├Ârne─čin Arabistan sava┼člar─▒), Augustus'un sava┼č a├žt─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Ama, onun devlet adam─▒ olarak uygulad─▒─č─▒ belki en g├╝zel ilke, ÔÇťsava┼č i├žin sava┼čÔÇŁ yapmamas─▒d─▒r. Gereksiz yere sava┼č a├žmayan ya da sava┼č─▒ en az a├žan Romal─▒, Augustus'tur. ├ça─čda┼č bilimin de (G. Ferrero; cilt V, s. 32) saptad─▒─č─▒ ├╝zere o, bar─▒┼č─▒, Roma maliyesinin kalk─▒nmas─▒yla ├Âmr├╝n├╝n sonlar─▒na do─čru, bir t├╝r gelenek├žili─či ve yasalara sayg─▒y─▒, siyasetinin ├╝├ž ilkesi yapm─▒┼čt─▒. D─▒┼č sava┼člardan, bir ser├╝ven niteli─činde kald─▒k├ža, hep ├žekinmi┼č ve tiksinmi┼čtir.
Bundan dolay─▒, XXVI. b├Âl├╝mdeki s├Âzleri, b├╝y├╝k bir ger├žek pay─▒yla par─▒ldayan seyrek yerlerden birisidir.
┼×uras─▒n─▒ hemen belirtelim ki, Augustus bu g├╝zel ilkeyi, adalet ve insanl─▒k duygusundan ├Ât├╝r├╝ koymam─▒┼čt─▒. Augustus, b├╝t├╝n ├Âmr├╝nce (baz─▒ korkular ve bo┼činan├žlar b─▒rak─▒l─▒rsa) duyguya yer vermemi┼č olan kuru Romal─▒ tiplerinin ba┼č─▒nda gelir. Galatya k─▒smen bir yana kal─▒rsa; ne Yunanistan'a, ne M─▒s─▒r'a, ne Suriye'ye, ne Filistin'e, ne Bitinya'ya, ne Ermenistan'a, ne Partlara, ne Afrika'ya, ne ─░spanya'ya, ne Gallia'ya kar┼č─▒ uygulad─▒─č─▒ y├Ânetim; adaletten, sevecenlikten, insanl─▒ktan kaynaklanm─▒┼čt─▒r. Augustus buralarda ve her yerde kuru, elis─▒k─▒, bencil bir hesap├ž─▒l─▒kla i┼č g├Ârm├╝┼čt├╝r. Onun b├Âyle bir siyaset g├╝tmesinin nedeni, bol para ve dolu hazine edinmek, Roma'n─▒n ve Roma'da soylular─▒n daha l├╝ks, daha rahat bir ya┼čam i├žinde, daha ├žok oyun ve e─člence, daha ├žok haz ve keyif tatmalar─▒d─▒r! Augustus'un ekonomi ├Ârg├╝t├╝n├╝n amac─▒, Roma'da sonsuz harcama yapmak ve bunu, eyaletlere y├╝kletmekti (Ferrero, V, 28). Bu ├Ârg├╝t, ne Augustus'tan ├Ânce, ne onun zaman─▒nda, ne de ondan sonra Roma eyaletlerini geni┼č g├Âr├╝┼člerle y├Ânetmeyi akl─▒na getirmi┼čtir. Uyruklar─▒n iyili─čini g├Âzeten, genelin yarar─▒n─▒ ama├ž edinen tek d├╝┼č├╝nce, tek ilke, Roma'da bulunamaz! Asl─▒nda, Grek ve Roma y├Ânetimleri, Duruy'nin de dedi─či gibi (His. Rom., 1907 s. XXI), bir siteyi kurmas─▒n─▒, ├žok iyi i┼čletmesini bilmi┼č; ama bir imparatorlu─ču anlayamam─▒┼čt─▒. Bir Sel├žuklu ─░mparatorlu─ču, hele bir Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču g├Âz ├Ân├╝ne getirilirse, insanl─▒─č─▒n genel geli┼čmesi ve uyruklar bak─▒m─▒ndan, ne Atina, ne Makedonya, ne Roma bu d├╝zeye de─čil yeti┼čmek, bu d├╝zeyi d├╝┼č├╝nmemi┼člerdir bile!
Bu durumda, bu ruhta olan Roma ve onu temsil eden insan, ├Ârne─čin Yunanistan'da, ─░├ľ 146'dan sonra (eski Grek yap─▒tlar─▒n─▒ bir kurt gibi yemek ve iflas etmi┼č bir o─čul gibi sat─▒p savmak bir yana) tek kurtar─▒c─▒ i┼č yapmam─▒┼čt─▒r. Yunanistan'─▒, Atina ─░mparatorlu─ču'nun y─▒k─▒nt─▒lar─▒ alt─▒nda; k├Âyl├╝leri, kentlere ak─▒n ederken; kentleri de, yoksullu─čun k├Âr├╝kledi─či l├╝ks, zevk, a├ž g├Âzl├╝l├╝k, kumar al─▒┼čkanl─▒─č─▒, birbirinin aya─č─▒na karpuz kabu─ču koyma dolaplar─▒, anlams─▒z Grek b├Âlgecili─činin b├╝t├╝n pisliklerine bo─čulmu┼č buldular. Bek├órl─▒k ve bor├žluluk, yoksulluk ve savurganl─▒k, bu i┼čsiz g├╝├žs├╝z ├╝lkeyi frengi gibi yemekteydi. Roma, bu u├žurum yamac─▒nda buldu─ču, kendisinin k├╝lt├╝r ├Â─čretmeni olan Yunanistan'─▒ kurtaracak yerde, bir tekme de kendisi vurmu┼č; u├žuruma yuvarlam─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ bu dertlere siyaset ve iktisat bak─▒m─▒ndan umar bulacak yerde, Augustus'un bile, onu yaln─▒zca ÔÇťistedi─či ┼čeyi yapmakta ba┼č─▒bo┼č b─▒rakmas─▒ÔÇŁ, elbet de u├žuruma yuvarlayacakt─▒. Bu ba┼č─▒bo┼čluk, ancak Yunanistan b├╝t├╝n eski y├Ânetim ko┼čullar─▒n─▒ elde edebilirse, yani ba┼čka ├Âzg├╝rl├╝klerle birlikte i┼če yarard─▒. Yoksa onu Roma tutsakl─▒─č─▒ i├žinde ba┼č─▒bo┼č b─▒rakmak; onunla ilgilenmemek, onun o andaki d├╝nya ko┼čullar─▒nda yok olmas─▒n─▒ seyretmek demekti.
ÔÇťAsya eyaletiÔÇŁne Roma'n─▒n uygun g├Ârd├╝─č├╝, belki daha da k├Ât├╝yd├╝. Orada ne yerli ve Hellenle┼čmi┼č krallar─▒n, ne Bergama Krall─▒─č─▒'n─▒n ba┼čard─▒─č─▒ tarihsel g├Ârevleri yapabilmi┼čti. Hellen k├╝lt├╝r├╝n├╝n geli┼čmesi yolunda eme─či yoktu; ├╝lkeyi ve halk─▒ tan─▒m─▒yordu. B├╝t├╝n kayg─▒s─▒, soymak, ├╝lkede ne kadar alt─▒n varsa al─▒p g├Ât├╝rmekti! Din, ya┼čay─▒┼č, tar─▒m olarak ne bulduysa ona dokunmad─▒; onlardan haberli bile
«   01   ...    15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   ...    42   »   


´╗┐