´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Ankara An─▒t─▒ : 27


ANKARA ANITI

AUGUSTUS

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 68


Roma, k├╝├ž├╝k Ermenistan'─▒, en k├╝├ž├╝k bir kayg─▒ duymadan, kendisine ba─čl─▒ bulunan Kapadokya'ya kat─▒vermi┼čti. Ancak, ÔÇťb├╝y├╝k ErmenistanÔÇŁ Pompeius'tan beri krall─▒k olarak b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. Sak─▒ngan Pompeius, Partlar─▒n buraya ne denli ├Ânem verdiklerini bildi─či i├žin, bir Romal─▒ya pek yabanc─▒ gelen ac─▒ma g├Âr├╝n├╝┼č├╝ alt─▒nda, Ermenistan'─▒ Kral Tigran'a b─▒rakm─▒┼čt─▒. (5) Augustus'un, Sezar'─▒n politikas─▒na uymasa da, eski Soylular Cumhuriyeti'nin politikas─▒ olan (Ferrero, V, s. 192) bu gelene─či y─▒kmak i├žin Partlarla sava┼č─▒ g├Âze almas─▒ gerekti. Daha Sezar zaman─▒nda Partlar─▒n yenilebilmesi i├žin Roma'n─▒n do─čuda en a┼ča─č─▒ 16 lejyonu bulunmas─▒ gerekti─či hesaplanm─▒┼čt─▒. Gereken harcama hazineleri de ayr─▒! ─░├ľ 27'deyse Augustus'un elinde topu topu 23 lejyon vard─▒. B├╝t├╝n imparatorluk i├žin bu, ├žok azd─▒! Ve ya┼čl─▒ Roma'n─▒n savunmas─▒na ancak yeterdi. (Ferrero, V, s. 12.) ├ľrne─čin ├╝├ž lejyon, yaln─▒zca ─░skenderiye'nin i├ž g├╝venli─čine bile yeti┼čmiyordu (Strabon, XVII, I, 12, 797). Oysa ─░sa'dan ├Ânce 21. ve 20. y─▒llarda, ├╝nl├╝ Anadolu ve Surya gezilerine dek, bu geziler s─▒ras─▒nda bile Augustus, kendisini b├Âyle bir ser├╝vene at─▒lacak durumda g├Ârmemi┼čtir (Ferrero, V, 191). ─░sa'dan ├Ânce 21. ve 20. y─▒llarda Augustus'un yapt─▒─č─▒ bir bl├Âft├╝; o, Ermenistan'─▒ basmaya haz─▒rlan─▒yordu ve bunu g├╝r├╝lt├╝l├╝ olarak yay─▒yordu.
Augustus'u bu haz─▒rl─▒─č─▒ yapmaya zorlayan neden, Ermenistan'daki h├╝k├╝mdar de─či┼čikli─čiydi. II. (kimilerine g├Âre I. ve ÔÇťb├╝y├╝kÔÇŁ) Tigran ├Âld├╝─č├╝ zaman, Roma'ya g├Ât├╝r├╝lm├╝┼č olan o─člu Tigran, hi├žbir neden olmad─▒─č─▒ halde Pompeius'a d├╝┼čman olan Lucullus'un kay─▒nbiraderi Claudius taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Ermeniler kral olarak onun karde┼či II. Artavasdes'i se├žtiler. Roma ile iyi ge├žinen bu insan─▒, Kleopatra'n─▒n kini ve entrikalar─▒yla kabaran Antonius (Gag├ę, s. 131; Sandaldjian, II. s. 478-9) bir├žok hileyle yakalay─▒p zincire vurdurdu; sonra da ─░skenderiye'de ├Âld├╝rtt├╝. Bunun yank─▒s─▒, yak─▒n do─čuda ve hele Ermenistan'da uzun zaman s├╝rm├╝┼č, Roma'ya kar┼č─▒ nefret ve g├╝vensizlik a┼č─▒lam─▒┼čt─▒r.
II. Artavasdes'in ├╝├ž ├žocu─ču Antonius'un tutsa─č─▒ bulundu─čundan, ├╝lkesinde kalm─▒┼č olan II. Artaxias kral se├žilmi┼čtir. Bu kral─▒n Romal─▒lardan nefreti, ku┼čkusuz pek b├╝y├╝kt├╝; bu nedenle Partlar─▒n kral─▒ IV. Phraates ile yak─▒n dostluk kurmu┼č, onun bir t├╝r koruyuculu─čunu sa─člam─▒┼čt─▒r.
Augustus, ─░├ľ 30'da Antonius'u yenip M─▒s─▒r'─▒ al─▒nca, II. Artavasdes'in orada tutsak olan ├žocuklar─▒n─▒ (biri k─▒z olmak ├╝zere ├╝├ž tane olmas─▒ gerekiyor) g├Âr├╝n├╝┼čte rahat ettirmek ve korumak; ger├žekteyse, elinde tutu gibi bulundurmak ├╝zere Roma'ya g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝.
Augustus, ─░├ľ 20'de Anadolu'da ├žal─▒┼č─▒rken, Roma'n─▒n d├╝┼čman─▒ olan II. Artaxias'a kar┼č─▒ bir ayaklanma haz─▒rlatm─▒┼č g├Âr├╝n├╝yor. (Sandaldjian, II, 492; Gag├ę, s. 131.) Ermenilerin bu s─▒rada Roma'ya haber sal─▒p Augustus'un yan─▒ndaki gen├ž Tigran'─▒ kral olarak istemeleri, b├Âylece Roma koruyuculu─čunu ye─čler g├Âr├╝nmeleri, ola─čan de─čildir, hem de bu ayaklanmay─▒ Roma'n─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒n─▒ g├Âsterir. Augustus, Roma'ya Ermenistan'─▒ katmaktan t├╝m├╝yle ayr─▒ olan bu i┼či benimsemeyi, Roma d├╝nyas─▒n─▒n kendisinden bekledi─či ┼čeyler y├╝z├╝nden ├žaresiz g├Ârm├╝┼čt├╝r. ├ťvey o─člu T─▒berius Nero'yu bu i┼čle g├Ârevlendirmi┼č; -Avrupal─▒lara g├Âre II. Tigran b├Âylece Ermenistan'a gitmi┼č, Tiberius'un korumas─▒ alt─▒nda Artaxates kentinde ta├ž giymi┼čtir.
Buna Partlar─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ beklenmedik bir ┼čey olmu┼čtur: IV. Phraates, hem elinde bulundurdu─ču tutsaklar─▒, hem daha ├Ânce yenilen Roma kons├╝llerinden al─▒nan bayraklar─▒ geri yollad─▒─č─▒ gibi, Roma ile kesin bir anla┼čma yapmak istemi┼čtir. (Ferrero, V, 195.) Bu teslim olu┼čun nedenini, bug├╝n ayd─▒nlatmak olana─č─▒ bulam─▒yoruz. Tarih├žiler bunu Augustus'un ├žok talihli bir adam olmas─▒na verirler. Ya da bunu o s─▒ralarda Partlar─▒ y├Ânetenlerin (IV. Phraates, I. PhraatacesÔÇŽ) de─čersizli─čine, ├Âl├ž├╝s├╝zl├╝─č├╝ne vermek gerek. (A. Piganiol, His. de Rome, 1939, s. 237 ve Serisi.)
«   01   ...    17   18   19   20   21   22   23   24   25   26   27   28   29   30   31   32   33   34   35   36   37   ...    42   »   


´╗┐