´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ ├çin ├ľyk├╝leri : 01


├ç─░N ├ľYK├ťLER─░

ANON─░M

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 26


Bu kitab─▒n haz─▒rlanmas─▒nda ├çin ├ľyk├╝leri'nin M.E.B. ├çin Klasikleri Dizisindeki 1. bask─▒s─▒ temel al─▒nm─▒┼č ve ├ževiri dili g├╝n├╝m├╝z T├╝rk├žesine uyarlanm─▒┼čt─▒r.
Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi ├çin Dili ve Edebiyat─▒ Profes├Âr├╝ Dr. Wolfram Eberhard ve Ankara K─▒z Lisesi ├Â─čretmenlerinden Hayr├╝nnisa Boratav taraf─▒ndan ├çince'den ├ževrilmi┼čtir.
Yay─▒na haz─▒rlayan: Egemen Berk├Âz
Dizgi: Yenig├╝n Haber Ajans─▒ Bas─▒n ve Yay─▒nc─▒l─▒k A.┼×.
Bask─▒: ├ça─čda┼č Matbaac─▒l─▒k Yay─▒nc─▒l─▒k Ltd. ┼×ti.
Aral─▒k 1998


G─░R─░┼×

1

├çin yaz─▒n─▒nda ├Âyk├╝n├╝n yeri

Destan─▒n eski T├╝rklerde en ├Ânemli yaz─▒n t├╝rlerinden biri olmas─▒na, Avrupa yaz─▒n─▒nda da ├žok ├Ânemli bir yer tutmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, ├çin'de bir destan t├╝r├╝ geli┼čememi┼čtir. Bunun bir├žok nedeni vard─▒r. Destan, temsil├« bir sanat bi├žimidir ve h├╝k├╝mdarlar─▒n ya da h├╝k├╝mdar ├ževresinden ki┼čilerin yi─čitliklerini anlat─▒r; h├╝k├╝mdarlar─▒n saraylar─▒nda ya da y├╝ksek tabakadan olanlar─▒n ├Ânlerinde okunur.
├çin'deyse, y├╝ksek tabaka yi─čitlik niteli─čini almak istemezdi ve alamazd─▒; bu ├╝lkede ÔÇťiyi memurÔÇŁ ├╝lk├╝s├╝ egemendi. Kendisini yaln─▒zca ÔÇťen y├╝ksek memurÔÇŁ sayan ─░mparatordan da yaln─▒zca Tanr─▒'n─▒n istemini yerine getirmesi beklenirdi; o, kendi g├╝├ž ve istemini kullanarak yi─čitlikler g├Âsteremezdi. Bundan ba┼čka, yaz─▒n─▒n yerle┼čti─či yerlerde destan─▒n daha ├žabuk ortadan kalkt─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. ├çin'deyse yaz─▒, ├žok erkenden yerle┼čmi┼čti.
├çin'de destan─▒n yerine, bat─▒ illerinde destandan sonra beliren ba┼čka sanat bi├žimleri ortaya ├ž─▒k─▒yor.
Bu t├╝rden yap─▒tlar olarak; baladlar─▒, ├Âyk├╝c├╝lerin anlatt─▒klar─▒ ├Âyk├╝leri, moritatlar─▒, roman ve tiyatroyu sayabiliriz. Balad bol say─▒da ├çin'de Hanlar d├Ânemini izleyen zamandan, demek ki ─░.S. 200 y─▒llar─▒ndan, ya da biraz daha ├Âncesinden ba┼člayarak g├Âr├╝l├╝yor. Balad genellikle uyakl─▒, yedi dizeli ko┼čuk bi├žimindedir, ├žo─čunlukla k─▒sad─▒r, seyrek olarak 100 dizeyi ge├žer. Baladlar, ├Ârne─čin erkek k─▒l─▒─č─▒na girmi┼č bir k─▒z─▒n (Mu-lan ad─▒nda) yi─čitliklerinden (1) ya da ├Ârne─čin, bir subay─▒n ÔÇťHan P'engÔÇŁ ad─▒ndaki kar─▒s─▒n─▒n ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan, Hsiung-nu'lar─▒n han─▒yla evlenmi┼č bir prensesin sonundan, kovulmu┼č bir kad─▒n─▒n kocas─▒na ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan vb. s├Âz eder. B├╝t├╝n bu baladlarda iki tipik ki┼čilik vard─▒r. Birincisi; bunlar destandan ├žok moritata yak─▒nd─▒rlar. Moritat terimiyle ko┼čuk olarak ve ├žo─čunlukla uyakl─▒ bir bi├žim i├žinde bir olay anlatan ve buna, sonu├ž olarak genel, ahlaksal bir ├Â─č├╝t ekleyen yaz─▒nsal bi├žimi s├Âylemek istiyorum. Baladlar da, genel nitelikte bir ahlak dersini, g├╝zel bir bi├žim i├žinde vermek zorundad─▒rlar. ─░kincisi: baladlar, bildi─čimize g├Âre, m├╝zikle birlikte s├Âylenir, oysa destan, y├╝ksek sesle (belirli bir makamla) okunur; pek az─▒ m├╝ziklidir. Bu konuda da baladlar moritatlara yak─▒nl─▒k g├Âsterirler. ├çin'de, baladlar─▒n, kuzey budunlar─▒n─▒n tarihte bir rol oynad─▒klar─▒, ├çin topraklar─▒nda kendi soplar─▒n─▒ kurduklar─▒ ve kuzey ├çin'de egemen olduklar─▒ zamanlarda ortaya ├ž─▒kmas─▒ ilgin├žtir. Kuzey budunlar─▒n─▒n ├çin tarihinde rol oynamad─▒klar─▒ d├Ânemlerde (T'ang d├Âneminin ortas─▒) baladlar da ortadan yitiyor.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   ...    57   »   


´╗┐