´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ ├çin ├ľyk├╝leri : 02


├ç─░N ├ľYK├ťLER─░

ANON─░M

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 26


Elimde baladlar─▒n kuzey kavimlerinin etkisiyle olu┼čtu─čuna ili┼čkin kan─▒tlar─▒m yoktur, ama bunu olanaks─▒z da saym─▒yorum. Moritat, g├Âr├╝ld├╝─č├╝ her yerde oldu─ču gibi ├çin'de de toplumun a┼ča─č─▒ tabakalar─▒n─▒n yaz─▒nsal bi├žimidir. Bu kimli─čini koruyarak k─▒smen bug├╝ne dek ya┼čam─▒┼čt─▒r. Bu ko┼čuk bi├žimi, al├žakg├Ân├╝ll├╝d├╝r, az i┼členmi┼čtir. Bir sanat yap─▒t─▒ olmak sav─▒nda da de─čildir. (Destanda ise bu sav kesinlikle vard─▒r). Bir tek olay─▒ ve ├žo─ču kez olduk├ža yak─▒n bir zamanda ge├žmi┼č olan bir olay─▒ anlat─▒r. Moritat─▒n tipik bir ├Âzelli─či, ├Âmr├╝n├╝n k─▒sa olmas─▒d─▒r. Bu t├╝rl├╝ yap─▒tlar, yerlerini hep ba┼čka yeni benzerlerine b─▒rak─▒r ve yitip giderler.
T├╝rk meddahlar─▒na kar┼č─▒l─▒k olan ├Âyk├╝c├╝lerin anlatt─▒klar─▒ ├Âyk├╝lerle romanlar, ├çin'de ayn─▒ ulama girerler. Yaz─▒l─▒ olarak saptanm─▒┼č olan roman, okuma bilen yukar─▒ tabakaya; s├Âzl├╝ olarak anlat─▒lan ├Âyk├╝yse a┼ča─č─▒ tabakaya seslenir. Roman d├╝zyaz─▒yla [nesirle] yaz─▒lm─▒┼čt─▒r; ├ž├╝nk├╝ okunaca─č─▒ hesaba kat─▒lm─▒┼čt─▒r ve d├╝zyaz─▒ da okuma i├žin en uygun bi├žimdir. Ger├žekten de d├╝zyaz─▒, yazara ayr─▒nt─▒yla betimleme yapma olana─č─▒n─▒ verir ve okurun da h─▒zla kavramas─▒n─▒ sa─člar. ├çin'de roman, ba┼čka ekinlerde destanlara ├Âzg├╝ b├╝t├╝n konular─▒ i┼čler. Romanda b├╝y├╝k yi─čitlerin i┼čleri, ser├╝venleri anlat─▒l─▒r, b├╝y├╝k geziler ├Âyk├╝lenir, a┼čk ser├╝venleri betimlenir. Buna kar┼č─▒l─▒k romanlar, yi─čit bir ki┼činin ┼čan ve ├╝n├╝n├╝, yi─čitin ya da onun ├žocuklar─▒n─▒n isteklerine g├Âre betimlemeyi g├Âzetmezler; bunlar, bilgin yazarlarca yaz─▒lm─▒┼člard─▒r ve bilginlerin ahlaksal d├╝┼č├╝ncelerini ├žekici bir bi├žimle anlat─▒rlar ya da toplumsal ya┼čam─▒n ele┼čtirisini verirler. ├çin'de roman, destan gibi, yi─čitlik anlay─▒┼č─▒yla d├╝┼č├╝nen bir y├╝ksek tabakan─▒n kulland─▒─č─▒ yaz─▒nsal bi├žim de─čil, belki, yi─čitlik ser├╝venlerini anlatt─▒r─▒p dinlemek isteyen ve bunlar konusunda ahlaksal ya da ba┼čka t├╝rden g├Âr├╝┼čleri ortaya koyan, ama hi├žbir zaman b├Âyle ser├╝venlere giri┼čmek niyetini ta┼č─▒mayan orta tabakalar─▒n anlat─▒m arac─▒d─▒r. Eski roman, konular─▒n─▒ ├žo─ču kez ├Âyk├╝ anlat─▒c─▒lardan al─▒yordu; ama, eski zamanlarda s─▒k s─▒k, daha sonraki zamanlarda genellikle, ├Âyk├╝ anlat─▒c─▒, konular─▒n─▒ bas─▒l─▒ romanlardan alm─▒┼čt─▒r.
├ľyk├╝c├╝ (meddah) toplumun okuma bilmeyen a┼ča─č─▒ tabakas─▒na seslenir. Bu t├╝r sanat├ž─▒lar, bug├╝n de dinleyicilerini ├žayhanede ya da pazar yerlerinde bulurlar ve okuduklar─▒ ya da herhangi bir yoldan duyduklar─▒ ┼čeyleri anlat─▒rlar. Bunlar halka hep yeni, de─či┼čik t├╝rde ┼čeyler anlatmak zorundad─▒rlar; b├Âylece, ya ola─čan├╝st├╝ uzun bir tek roman─▒ (100 b├Âl├╝ml├╝ ├çin romanlar─▒ az de─čildir), ayr─▒ ayr─▒ b├Âl├╝mler olarak ve ayr─▒ ayr─▒ pazar g├╝nlerinde ├Âyk├╝lerler; ya da her kezinde yeni bir ├Âyk├╝ anlat─▒rlar. B├Âylece meddah-├Âyk├╝c├╝, hi├žbir zaman bir tek konu ├╝zerinde uzmanl─▒k ve beceri kazanmay─▒, onu yetkin bir bi├žimde s├Âylemeyi ve ona sanatsal bir bi├žim vermeyi ba┼čaramaz. Asl─▒nda o ├žo─čunlukla, b├Âyle bir i┼č i├žin yetmeyecek denli az okumu┼č, ├Â─črenim g├Ârm├╝┼č bir adamd─▒r.
Ayn─▒ bi├žimde tiyatro, kukla ve g├Âlge oyunu da, ├çin'de bir ulam olu┼čturur. Tiyatro y├╝ksek tabakalara ├Âzg├╝ bir sanat bi├žimidir. Tiyatro, oyunculara, onlar─▒n sanat i├žin zorunlu olan ve uzun s├╝ren yeti┼čme ve geli┼čme ko┼čullar─▒n─▒ sa─člamak i├žin, g├╝venli bir ge├žinme olana─č─▒ verebilecek bir dinleyici ve seyirci kitlesi ister. Kukla ve g├Âlge oyunuysa, a┼ča─č─▒ tabakalarda, tiyatronun yerini tutan sanat t├╝rleridir. Bunlar, ├Âyle uzun ve ├žok harcama gerektiren bir yeti┼čme d├Ânemine gereksinim duymaz; az say─▒da sanat├ž─▒yla yetinebilir; bundan dolay─▒ da ucuzdur.
Tiyatro, destan gibi, temsile dayanan bir sanat bi├žimidir: bug├╝n bile tiyatronun bu ├Âzelli─či reddedilmemi┼čtir. ├çin i├žin (bug├╝n bile), tiyatronun k├Âkeninde dinin bulundu─ču a├ž─▒k olarak anla┼č─▒l─▒yor. Belki bu sanat, Tanr─▒'dan bir ┼čey istendi─či zaman onun ├Ân├╝nde yap─▒lan b├╝y├╝c├╝ danslar─▒ ve b├╝y├╝l├╝ ritimlerden ├ž─▒km─▒┼č ve geli┼čmi┼čtir. Bu konuyu bug├╝n biz kesin olarak bilemiyoruz; san─▒r─▒m bu b├╝y├╝l├╝ ve dinsel danslar tiyatronun biricik k├Âkeni olmasa bile, kaynaklar─▒ndan birini olu┼čturuyordu. Ama ┼ču bir ger├žektir ki, bug├╝n bile tiyatro, tanr─▒lar─▒ e─člendirmek, onlar─▒n ho┼čuna gidecek e─členceler d├╝zenleyerek onlara herhangi bir ┼čey i├žin ┼č├╝kran ve minnetleri belirtmek ya da onlardan bir ┼čey elde etmek i├žin oynan─▒yor.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    57   »   


´╗┐