´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ ├çin ├ľyk├╝leri : 05


├ç─░N ├ľYK├ťLER─░

ANON─░M

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 26


yaz─▒n─▒n bulunu┼čundan sonra destan t├╝r├╝nden bir betimleme ve temsil sanat─▒ s├Âz konusu olamayaca─č─▒na g├Âre, o, en ├žok tarih t├╝r├╝ne yakla┼č─▒yordu. ─░lk d├Ânemlerin y├╝ksek kentsoylu tabakas─▒, bir├žok konuda, y├╝ksek feodal tabakan─▒n gelenek ve g├Âreneklerini yans─▒l─▒yordu. Bunun i├žin, bizim elimize ge├žen ├Âyk├╝ye benzer ilk yap─▒tlar d─▒┼č bi├žimleriyle tarih g├Âr├╝n├╝m├╝ndedirler; i├žlerinde tarihsel betimlemeler yap─▒l─▒yormu┼č, tarihsel olaylar anlat─▒l─▒yormu┼č izlenimini verirler. ├ça─čda┼č ├Âyk├╝ler bile bu niteli─či t├╝m├╝yle yitirmemi┼čtir; hepsinde, hemen her zaman, ├Âyk├╝n├╝n kahraman─▒n─▒n ki┼čili─či, oturdu─ču yer ve ├Â─črenimi, e─čitimi konusunda inceden inceye bilgi verilmek istenir.
├ľyk├╝n├╝n bu ilk ├Ânc├╝leri, daha Hanlar ├ža─č─▒nda ( ─░.├ľ. 200'le ─░.S. 220 y─▒llar─▒ aras─▒nda) olu┼čmu┼č olsa gerektir; ama bunlardan hi├žbiri bize kadar gelmemi┼čtir. Bu d├Ânemden kalm─▒┼č olmas─▒ gereken ve bize kadar gelmi┼č olan roman ya da ├Âyk├╝ kahraman─▒n─▒ g├Âsteren birka├ž kitap, hi├ž ku┼čku yok ki daha sonraki zamanlarda olu┼čmu┼čtur. Kan Pao'nun ÔÇťSou-shen-chi, ÔÇťCinler ve Tanr─▒larla ─░lgili S├ÂylentilerÔÇŁ adl─▒ ├╝nl├╝ ├Âyk├╝ toplam─▒ (san─▒r─▒m ─░.S. IV. y├╝zy─▒l) bile hen├╝z bir ├Âyk├╝ler toplam─▒ say─▒lamaz. Bu kitap olduk├ža ├žok say─▒da cin, peri ├Âyk├╝leri ve buna benzer ┼čeyleri bir araya toplam─▒┼čt─▒r ki, bu t├╝rden ├Âyk├╝ler, daha sonralar─▒, ├Âyk├╝lerin ├žok kullan─▒lan ├Ârgelerini olu┼čturacaklard─▒r. Ama, bu toplam bunlar─▒n yan─▒nda bir├žok ba┼čka yaz─▒y─▒ da bir araya getirmi┼čti; bunlar az ├žok bilimsel ├Âzellik ta┼č─▒r. Bu kitaptaki b├╝t├╝n yaz─▒lar─▒n deyi┼či, tarihsel deyi┼č diyebilece─čimiz yal─▒n, s├╝ss├╝z bir deyi┼čtir. Asl─▒nda ├çinlilerin kendileri de bu toplam─▒ ve daha sonraki d├Ânemlerle ilgili buna yak─▒n kitaplar─▒ ├Âyk├╝ toplam─▒ saymam─▒┼člard─▒r. Resm├« yaz─▒n yap─▒tlar─▒ kataloglar─▒ da, t─▒pk─▒ romanlar, baladlar vb. gibi, ├Âyk├╝leri de yaz─▒ndan saym─▒yorlar. Eski ├çinlilerin tan─▒m─▒na g├Âre ancak ahlaksal ya da siyasal bir de─čeri olan yap─▒t yaz─▒nsal say─▒labilir. Tarihsel ve bilimsel ├Âzellik ta┼č─▒yan kitaplar─▒n b├Âyle ├Â─čretici bir de─čeri vard─▒r ve bunlar, bunun i├žin yaz─▒ndan say─▒l─▒r. Oysa, ├Âzellikle estetik de─čeri olan ├Âyk├╝ler yaz─▒ndan say─▒lmaz. ÔÇťSou-shen-chiÔÇŁ ise ├çinlilerce yaz─▒n yap─▒t─▒ say─▒lmaktad─▒r.
B├╝t├╝n bu s├Âylediklerimize, ba┼čka bir tak─▒m sorunlar da ba─član─▒yor. ÔÇťSou-shen-chiÔÇŁde anlat─▒lan ┼čeyler, ├çinlilerce olmu┼č olaylar ya da hi├ž olmazsa bir dereceye dek olabilecek ┼čeyler kabul ediliyor; yani bu ├Âyk├╝ler, bir bak─▒ma olanak oran─▒nda, resm├« tarih yap─▒tlar─▒n─▒ tamamlamaya yarayacak olan, de─čerleri olduk├ža ku┼čkulu, tarihsel gere├žlerdir. ├ľyk├╝lerin olaylar─▒ da ger├žek olaylar olabilir. ├ço─ču kez de b├Âyledir. Ama, onlar─▒n i├žerikleri, tarih yap─▒tlar─▒n─▒ tamamlamak i├žin kullan─▒lmaz. Dahas─▒, ├žo─ču kez insan, anlatt─▒─č─▒ ├Âyk├╝ye yazar─▒n kendisinin de inanmad─▒─č─▒ izlenimine kap─▒l─▒r. Her ┼čeyden ├Ânce, ├Âyk├╝c├╝ i├žin, olay─▒n ger├žek olup olmamas─▒, hi├ž de ├╝zerinde durulacak bir sorun de─čildir.
─░lk ger├žek ├Âyk├╝ler T'anglar d├Âneminde, M.S. VII.-IX. y├╝zy─▒llarda ortaya ├ž─▒km─▒┼č olmal─▒d─▒r. Bir yandan ÔÇťSou-shen-chiÔÇŁ toplam─▒n─▒n, ger├žek say─▒lan cin-peri ├Âyk├╝leri; ├Âte yandan da, zaman─▒n ├╝nl├╝ ki┼čilerinin s├Âzleri ve i┼čleriyle ilgili notlar (├Ârne─čin Liu ─░ch'ing'in V. y├╝zy─▒lda yaz─▒lm─▒┼č ÔÇťShih-shuo-hsin-y├╝ÔÇŁ), bir de, daha ├žok tarihsel f─▒kralar toplam─▒ diyebilece─čimiz kitaplar, bunlar─▒n ├Ânc├╝leri say─▒labilir. Bunlardan ├Ânce var olan ba┼čka bir yaz─▒nsal bi├žim de masald─▒r. Daha, ÔÇťSou-shen-chiÔÇŁ gibi toplamlarda, tarihsel bir bi├žime b├╝r├╝nm├╝┼č ger├žek masallar bulunmaktad─▒r. Daha sonraki ├Âyk├╝lerde bu durum s├╝r├╝yor. Sonunda bu t├╝r├╝n ilk bi├žimlerinden biri olarak, bir de ahlaksal budist ├Âyk├╝s├╝ vard─▒r. Bu t├╝r├╝n kayna─č─▒ aran─▒nca, Hindistan'dan geldi─či g├Âr├╝l├╝r. Hindistan'da budist dinini yayma amac─▒yla birbirinden ├žok ayr─▒ kaynaklardan ├Âyk├╝ler toplanm─▒┼č, bunlar budist g├Âr├╝┼č├╝yle de─či┼čtirilmi┼č ve b├╝y├╝k toplamlar olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu t├╝r toplamlar, k─▒smen ├çin├že'ye ├ževrilmi┼čtir. (E. Chavannes'─▒n ÔÇť500 contes et l├ęgendesÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda ad─▒ ge├žen ├ževirilere bk.). Bunlar halk dili denebilecek bir ├çinceyle yaz─▒lm─▒┼člard─▒ ve budist rahiplerinin, vaazlar─▒ i├žinde s├Âylenmeye elveri┼čli oldu─ču i├žin, pek i┼člerine yar─▒yordu. ├çok ge├žmeden bu t├╝rl├╝ yap─▒tlar ├çin'de de yans─▒lanarak yaz─▒lmaya ba┼člad─▒. (├ľrne─čin: T'anglar d├Âneminden T'ang Lin'in ÔÇťMing-pao-chiÔÇŁ [├ľd├╝l ve Ceza ├ťst├╝ne ├ľyk├╝ler] adl─▒ yap─▒t─▒). Bunlar deyi┼č bak─▒m─▒ndan
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   ...    57   »   


´╗┐