Ana Sayfa » Yolculamak » Çin Öyküleri : 06


ÇİN ÖYKÜLERİ

ANONİM

DÜNYA KLASİKLERİ DİZİSİ: 26


öykülere çok yakındır, yalnızca gerçek olayları anlatmak ve her zaman belli bir ahlâk kuralının doğruluğunu kanıtlamak koşullarını taşıma bakımından öykülerden ayrılır; ama asıl öykü türü üzerinde etkisi çok büyük olmuştur. Örneğin, yukarda adı geçen “Yeh-t'an sui-lu” adlı öykü toplamında 22 öykü, tümüyle budist öyküsüdür. Toplamdaki bütün öykülerin üçte biri de budist etkisi taşımaktadır.
T'anglar dönemi (VII.-X. yy.) öyküleri, çok daha sonraları önem kazanacak olan 3 büyük kümeye ayrılır: 1-Aşk öyküleri (“Hui-chen-chi”, “Ch'in-meng-chi” ve başkaları); 2-Yiğitlik öyküleri (“Liu-Wu-ch'ou-chualn”); 3-Cin ve peri öyküleri (“Chen-chung-chi” toplamı). Bunlardan başka, T'anglar döneminde, gerçek öyküyle “Sou-shen-chi” deyişinde öykü arasında bulunan öyküleri bir araya getirmiş olan toplamlar da vardı: “Tu-yang-tsa-pien” ve “Yu-Yang tsa-tsu” toplamları gibi. Daha o zamanlar “düş” biçimine sık sık raslanır. Örneğin, bir adam, düşünde birçok büyük işler başardığını görür; uyanınca anlar ki o gerçekte karınca olmuş ve bu işleri bir karınca yuvasında yapmıştır; (bu düş ilk kez “Sou-shen-chi”nin, 10. bölümünde anlatılıyor); ya da, bir adam, yaşamının gelecek yıllarını, o zaman yapacağı işleri düşünde görür; uyanır bakar ki bütün bu gördükleri, birkaç dakikalık bir düşmüş yalnızca; (bu konu ilk olarak T'anglar döneminde gelişmiştir; bk. “Yü-chih-t'ang”, 6. bölüm, önlü arkalı 5. yaprak; burada kaynaklar da gösterilmiştir). Her iki durumda da, aynı konuların eski türlemlerine [varyantlarına], insanların dünyada bütün bu uğraşıp didinmelerinin değersiz, boş şeyler olduğuna değinen görüşler eklenmiştir. Bu “düşler”, değişik biçimlerle, ta XIX. yüzyıla dek öykülerde görülüyor; tiyatro, metinlerini genellikle öykü ve romanlardan aldığı için, bu konu birçok tiyatro yapıtının da konusunu oluşturuyor.
Sunlar döneminde (960-1280), her şeyden önce, yukarda belirttiğimiz ve öyküyle tarihsel özellikli öykü arasında duran öykü türü gelişti. Bunlar, “Yazı fırçası notları” diye genel bir ad altında anılan toplamlarda bulunur. Sanat açısından büyük bir değerleri yoktur. Bu türden yapıtlara karşılık, öyküler önemlerini yitiriyorlar. O tarihten beri, eskiden öykü için kullanılan “Sh'uan-ch'i” (“Şaşılacak işlerle ilgili söylentiler”) adı yalnızca tiyatro yapıtları için kullanılıyor; öyküler, bugünkü “Hsiao- shuo” (Küçük öykü“) adıyla anılmaya başlıyor. Bu dönemde her şeyden önce dram ve roman gelişiyor. Moğollar döneminde de bu durum sürüyor.
Öykünün asıl büyük gelişmesi, ilk kez Mingler döneminde (1368-1644) başlıyor. Bu dönemin ilk öykü toplamları, (Chü Yo'nun “Chi'en-teng hsin-hua” adlı, 1378'de yazılmış yapıtı gibi) deyişleri bakımından hâlâ T'anglar dönemi öykülerini örnek alıyorlar ve bunların deyişini geliştirerek yeni ve kendilerine özgü bir deyiş kazanıyorlar. Avrupa'da bu dönem öykü toplamlarından “Chin-ku ch'i-kuan” (Eski ve yeni zamanlarda garip öyküler toplamı”; burada 1574-1645 yılları arasında yaşamış Feng-Meng-Lung'un, 1644'te ölmüş Ling Meng-ch'u'nun ve başkalarının öyküleri vardır) adlı olanı çok tanınmıştır. Bu yazarlar, aynı zamanda çok ünlü roman ve dramların da yazarlarıydı. Böylece görülüyor ki, daha Sunglar döneminden başlayarak, bu üç yazın türü, yani öykü, roman ve tiyatro arasındaki ilişkiler gittikçe daha sıkı olmuştur. Bu durum daha sonra da sürmüştür.
Öykü yazarları, tıpkı roman ve dram yazarları gibi, hiçbir zaman yapıtlarına asıl adlarını yazmıyorlar, bunları ya imzasız olarak bırakıyorlar ya da takma ad kullanıyorlar; çünkü bilgin olmaları nedeniyle, kendileri adlarıyla ancak ciddî yazınla uğraşmak ve ahlaksal ve siyasal bakımdan değeri olan yapıtlar yazmak zorunluğunu duyuyorlar.
Öykünün klasik dönemi Mançular dönemidir (1644-1911); biz de bu kitap için çevirdiğimiz öyküleri hep bu dönemden seçtik. Bu dönemden Li Yü'nün, 1658'de basılmış “Shihern-lou” (“On İki Ev”) adlı öykü toplamı çok ünlüdür. Li Yü tanınmış bir dram yazarı ve estetikçiydi. Onun öyküleri, Mingler dönemi öykülerinin gelişmiş, yetkinleşmiş yeni biçimleridir. Bununla birlikte, bunlarda yeni olarak, hafif, alaylı
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   ...    57   »