Ana Sayfa » Yolculamak » Çin Öyküleri : 07


ÇİN ÖYKÜLERİ

ANONİM

DÜNYA KLASİKLERİ DİZİSİ: 26


bir eda buluruz, yani yazar anlattığı öyküye artık inanmaz; bunları kısmen salt estetik nedenlerle, kısmen de toplumsal eleştiri yapmak için anlatır.
Çin'de pek o denli olmasa bile, Avrupa'da pek iyi tanınan öykü toplamı 1640-1715 arasında yaşamış olan P'u Sung-lung'un “Liao-chai-chih-i” (Bir Çalışma Odasından Şaşılacak Şeyler“) adlı toplamıdır; bundan pek bilinmeyen birkaç parçayı kitabımıza aldık. Bu toplamda deyiş, artık yetkinliğin doruğunu bulmuştur; Çinli bir yazın adamı için, eski şiirden alıntılarla dolu olan, aynı zamanda insanı coşkuya sürükleyecek biçimde yazılmış bulunan bu öyküleri okumak gerçek bir zevktir. Ünlü yazın adamı ve estetikçi Yüan Mei'nin (1716 - 1797) “Tse-pu-yü” (“Üstat Konfüçyüs Söz Etmedi…”; yani -bu toplamda bol bulunan- cin ve peri öykülerinden söz etmedi) adlı toplamıyla Mançuryalı Ho-Pang-o'nun, hemen hemen aynı tarihlerde oluşturulmuş, 1789'da basılmış “Yeh-t'an sui-lu” (“Gece Söyleşileriyle İlgili Notlar”) adlı toplamı için de aynı yargıya varabiliriz. Bununla birlikte, bu son iki yapıtta öyküler, “Liao-chai-chih-i” adlı toplamdakilerden daha kısadır ve üzerinde daha az uğraşılmış, işlenmiştir. Çinli görüşüyle de bu öyküler eleştiriye uğrar; çünkü bunlardan birçoğu biraz fazlaca serbesttir; bu türlü yapıtlar için gerekli olan ahlaksal düşüncelerden yoksundur.
XIX. yüzyılda, bütün benzerleri arasında çok ün kazanmış büyük toplam “Yüeh-wei-ts'ao-t'ang-pi-chi” (Küçücük Bitkiler Seyredilen Salondan Notlar”) adını taşır; bunun yazarı Chi Chün'dür (1724-1804). Bu yapıt kadar ünlü olmamakla birlikte, deyişi ve konuların işlenmesi bakımından daha yetkin bir öykü toplamı da, XIX. yüzyıl başlarının yazarı Tseng Yen-tung'un “Hsiao-tou-p'eng” (“Küçük Fasulye Çadırı”) adlı yapıtıdır. Böylece, diyebiliriz ki, XVII. ve XVIII. yüzyıllar, Çin öyküsünün altın çağı olmuştur; bu dönemde klasik öykü, gelişmesinin sonuna erişmiş ve en yüksek niteliğe ulaşmıştır.
Bununla birlikte XIX. yüzyılın öyküsü de bir alçalış görünümü göstermez. Bu yüzyılın sayısız öykü toplamlarından kitabımıza örnek olarak yalnızca Wang Tsih-ch'üan'ın 1875'te basılmış olan “Tun-k'u lan-yen” adlı toplamıyla Mançular döneminin sonlarında oluşmuş, yazarı bilinmeyen “Liu-hsien wai-shih” adlı toplamdan öyküler alınmıştır. Bunlardan betimleme ve öyküleme biçimi bakımından eski öykülerden üstün olanlar az değildir, ama deyişleri eski öykülerin yetkinliğine pek erişemez.
XX. yüzyıl başlarında eski biçimde öykü, artık ölmeye başlıyor. Avrupa yazınının etkileri kendisini gösteriyor ve 1917-1918 yıllarındaki “yazınsal devrim”e ayak uydurarak bir “yeni öykü” türü oluşuyor ki, bu, büsbütün ayrı özyapıda ve deyiştedir.
3
Öykülerin konuları
Çin öyküsü belli bir takım konuları kullanmış ve işlemiştir; bunlar, yazarların ve okurların, yani yüksek tabakaların özellikle ilgileneceği ve önem vereceği nitelikte konulardır. Kuramsal kalmamak, somut bir örnek vermek için “Yen-t'an sui-lu” adlı toplamdaki öykülerin içeriklerini gözden geçirelim:
1. küme: Çinler ve tanrılar
Cin öyküleri 4
İnsanlara yardım eden ruhlar, cinler 3
Mağaradaki evliyalar 1
Evliya söylenceleri 2
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   ...    57   »