´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Devlet I - II : 02


DEVLET I - II

PLATON

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 6


Bu bak─▒mdan buras─▒ Platon'a do─čruluk ve Devlet ├╝zerine y├╝r├╝t├╝len bir konu┼čma i├žin ayr─▒ca anlaml─▒ bir yer olarak g├Âr├╝nm├╝┼č olabilir. Fakat Platon'u buna karar verdiren ba┼čka bir neden, ├Âzel bir neden olsa gerek. Konu┼čma, Polemarkhos'un evinde oluyor. Bununla Platon, bu ki┼čiye adeta bir an─▒t dikmek istemi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ Polemarkhos, bir e─črilik (haks─▒zl─▒k) kurban─▒ olmu┼čtur: B├╝y├╝k servetini ellerine ge├žirmek i├žin, oligarkhlar, yani Otuzlar, onu ├Âld├╝rtm├╝┼člerdir. B├Âylece, Polemarkhos'un ├Âl├╝m├╝ ile haks─▒zl─▒k bak─▒m─▒ndan oligarkhlardan fark─▒ olmayan demokrasinin kurban─▒ Sokrates'in ├Âl├╝m├╝ aras─▒nda bir benzerlik beliriyor. Onun i├žindir ki Platon, Polemarkhos'u Sokrates'le hep yan yana g├Âsteriyor ve ona, ancak her ikisinin al─▒n yaz─▒s─▒ g├Âz ├Ân├╝nde tutulunca anla┼č─▒labilen ┼ču s├Âzleri s├Âyletiyor: Ben seninle birlikte sava┼čmaya haz─▒r─▒m.
Birinci kitaptaki konu┼čmay─▒ iyice anlamak i├žin, konu┼čan ki┼čileri g├Âz├╝m├╝zde canland─▒rmal─▒y─▒z. Burada, birbiriyle ili┼čkiye giren ├╝├ž grup insan vard─▒r; birinci grubu Sokrates'le iki ├Â─črencisi: Glaukon ve Adeimantos; ikinci grubu, ihtiyar Kephalos'la o─člu Polemarkhos; ├╝├ž├╝nc├╝s├╝n├╝ ise sofist Thrasymakhos'la onun pe┼činden gelen ├Â─črenciler meydana getirmektedir.
Glaukon'la Adeimantos, Ariston'un o─čullar─▒ ve Platon'un karde┼čleridir. Bunlar, II'nci kitab─▒n ba┼č─▒ndan hemen sonra konu┼čman─▒n ba┼čl─▒ca ki┼čileri oluyorlar; durmadan Sokrates'in, konuyu daha etrafl─▒ca ele almas─▒n─▒ istiyor ve kan─▒t─▒n g├╝├žl├╝kleri kar┼č─▒s─▒nda ka├žamak yollara sapmas─▒na g├Âz yummuyorlar; do─črulu─čun ├Âz├╝n├╝ kesin olarak meydana ├ž─▒karmak i├žin Sokrates'in g├Âr├╝┼č├╝n├╝n tam kar┼č─▒t─▒n─▒, b├╝y├╝k bir kararl─▒l─▒kla savunuyorlar. Sokrates'le d├╝┼č├╝p kalkma sayesinde diyalektikte elde ettikleri ustal─▒k, onlara, bu g├Âr├╝┼č├╝ as─▒l benimseyenlerden daha keskin d├╝┼č├╝nce ile fikirlerinde daha b├╝y├╝k tutarl─▒l─▒kla ilerlemek imk├ón─▒n─▒ veriyor. II'nci kitab─▒n ba┼č─▒nda Glaukon'la Adeimantos'un konu┼čmalar─▒, adeta heybetli birer kap─▒d─▒r; Okuyucu bu kap─▒lardan girince, Sokrates-Platon felsefesinin i├žyap─▒s─▒na girmi┼č oluyor. Acaba Platon haklar─▒nda hemen hemen hi├žbir ┼čey bilmedi─čimiz bu iki karde┼čine Devlet'te neden bu kadar ├Ânemli bir rol vermi┼čtir? Onlar─▒, unutulmaktan kurtarmak istemi┼čtir, dendi. Fakat bu iki ki┼či arac─▒l─▒─č─▒yla kendi ├Âz varl─▒─č─▒n─▒n ba┼čka ba┼čka y├Ânlerini g├Âsterdi─čini s├Âylemek daha do─čru olur. O, kendi ad─▒n─▒ ileri s├╝rmemek i├žin b├Âyle davran─▒yor. ┼×u da belli ki, II'nci kitapla konu, Platon'a ├Âzg├╝ bir bi├žimde ele al─▒nmaktad─▒r; burada art─▒k Platon'un kendisi Sokrates'e sorular soruyor, Sokrates de Platon'un san─▒s─▒na g├Âre, ya┼časayd─▒ nas─▒l cevap verirse ├Âyle cevaplar veriyor.
─░kinci grubu, dedi─čimiz gibi, Sokrates'ten pek b├╝y├╝k bir sayg─▒ g├Âren ihtiyar Kephalos'la o─člu Polemarkhos olu┼čturuyor. Polemarkhos'un karde┼či ├╝nl├╝ hatip Lysias konu┼čmada haz─▒r, ama s├Âze kar─▒┼čm─▒yor. Kephalos, do─ču┼čtan Atinal─▒ de─čil, Siracusal─▒ zengin bir silah t├╝ccar─▒d─▒r. Perikles onu Atina'ya ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒: Attika'n─▒n o zamanki y├╝ksek k├╝lt├╝r├╝n├╝n ├žekicili─čine dayanamayan bu adam, daveti kabul etmi┼č, Pire'ye yerle┼čmi┼čti. ├çocuklar─▒na b─▒rakt─▒─č─▒ b├╝y├╝k servet, onlar─▒n felaketlerine sebep olmu┼čtur: Polemarkhos'a Otuzlar zehir i├žirmi┼čler, Lysias ise ka├žabilmi┼čtir. Platon, Polemarkhos'a 1'inci kitab─▒n ba┼č─▒nda Kephalos'un varisi olma konusunda ┼čakalar yapt─▒rarak, bu konuya, yanl─▒┼č anla┼č─▒lmayacak kadar a├ž─▒k bir ┼čekilde de─činmektedir.
Sokrates'in bu grupla olan ba─člar─▒ dost├žad─▒r. Bu gruptakiler filozof├ža d├╝┼č├╝nmeyen kimselerdir. Ama felsefeye hen├╝z ihtiyac─▒ olmayan, bilmeden do─čru davranan, do─čru duyan, hayat─▒n b├╝t├╝n temellerinin sofistler taraf─▒ndan ├ž├╝r├╝t├╝lmesini hen├╝z ya┼čamam─▒┼č olan bir ku┼čaktand─▒rlar. Onun i├žin bu adamlarla tart─▒┼č─▒lam─▒yor. Kephalos, konu┼čma filozof├ža olmaya ba┼člar ba┼člamaz kurbanlar─▒na gidiyor. Polemarkhos ise konu┼čmada bir par├ža rol al─▒yor; ama Sokrates'in as─▒l has─▒mlar─▒ ortaya ├ž─▒k─▒nca ├žekiliyor. Miras s├Âzc├╝─č├╝, ayn─▒ zamanda Polemarkhos'un, babas─▒n─▒n namusunun miras─▒na da konmu┼č olmas─▒yla ilgilidir. Fakat Platon'un a├ž─▒k├ža g├Âstermek istedi─či ┼čudur ki: d├╝n├╝n insanlar─▒n─▒n anlad─▒─č─▒ gibi namuslu olmak, yani neden iyilik etti─čini bilmeden iyilik etmek, art─▒k yetmez; Sokrates'in d├Âneminde ger├žek hayattan pay almak isteyen, Glaukon'la Adeimantos gibi filozof├ža d├╝┼č├╝nmelidir.
├ť├ž├╝nc├╝ ve sonuncu grubu sofist Tharsymakhos'la ├Â─črencileri olu┼čturmaktad─▒r. ├ľ─črencilerden Kleitophon tek bir defa s├Âze kar─▒┼č─▒yor; Kharmantides ba┼čtan sona kadar sessiz duruyor. Khalkedon'lu (┼čimdiki Kad─▒k├Ây) Thrasymakhos en ├Ânemli sofistlerden biridir. 430'da Atina'ya gelmi┼č ve 5'inci y├╝zy─▒l sonuna kadar orada ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu adam─▒n ├Ânemi, retorik sanat─▒ ile bu sanat ├╝zerindeki derslerinden ileri gelmektedir; ÔÇťperiodÔÇŁlu c├╝mleler yaz─▒┼č─▒ ve onlar─▒ ritimli sonlarla bitiri┼činin Hellen sanat d├╝zyaz─▒n─▒ ├╝zerinde b├╝y├╝k etkisi olmu┼čtur. Bu zat─▒n ahlak alan─▒ndaki g├Âr├╝┼člerini, hemen hemen sadece Platon'dan aktar─▒ld─▒─č─▒ kadar─▒yla biliyoruz. Onun i├žin, Platon'un onun hakk─▒ndaki betimlemesinin nesnel olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmiyoruz.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    39   »   


´╗┐