Ana Sayfa » Cumhuriyet Gazetesi Salı Kitapları » Devlet I - II : 08


DEVLET I - II

PLATON

DÜNYA KLASİKLERİ DİZİSİ: 6


“Şüphesiz öyledir.”
“O halde bir şeyin usta koruyucusu, bekçisi, aynı zamanda o şeyin usta hırsızıdır.”
“Evet.”
“Öyleyse, doğru adam, paraya bekçilik etmesini biliyorsa, çalmasını da bilir.”
“Ne diyeyim? Söylediklerimizden bu çıkıyor” dedi.
“O halde, sonunda doğru adamın bir hırsız olduğu ortaya çıkıyor. Bunu Homeros'tan öğrenmişe benziyorsun; çünkü o da Odysseus'un ana tarafından dedesi Autolykos'u <a name=“icnot13”></a><a href=“006_devlet_1_2_s38.php#dipnot13”>(13)</a> över, hırsızlıkta, yalan yere yemin etmekte bütün insanlardan üstün olduğunu söyler. Anlaşılıyor ki hem sana, hem Homeros'a, hem Simonides'e göre doğruluk bir tür hırsızlık sanatıdır, tabii dosta faydalı, düşmana zararlı olmak şartıyla… Öyle demek istiyordun, değil mi?”
“Hayır, Zeus hakkı için! Ne dediğimi artık bilmiyorum. Bir bildiğim varsa o da, doğruluğun dosta yaradığı, düşmana zarar verdiğidir.”
“Peki, sen kime dost dersin? Sana iyi adam görünenlere mi, yoksa öyle görünmeseler de gerçekten iyi olanlara mı? Bunun gibi, kime düşman dersin?”
“Tabii, insan iyi sandığı adamları sever, kötü sandığı kimselerden nefret eder” dedi.
“Peki, birçok kimseyi iyi olmadıkları halde iyi sanmakla; birçoklarını da aksine, kötü olmadıkları halde kötü bilmekle insanlar yanılmıyorlar mı?”
“Yanılıyorlar.”
“Demek ki, onlar iyiyi düşman, kötüyü dost sanıyorlar, değil mi?”
“Evet.”
“İş tersine döndü; demek ki şimdi doğruluk kötüye iyilik, iyiye kötülük etmek oluyor.”
“Öyle anlaşılıyor.”
“Ama iyiler doğrudurlar, haksızlık edemeyecek yaratılıştadırlar, değil mi?”
“Evet”
“Hah! Senin sözlerine göre, doğruluk hiç haksızlık etmeyenlere kötülük etmektir.”
“Hiç de değil, Sokrates! Çünkü bu sözler besbelli ki yanlıştır.”
“O halde, dedim, doğru olmayanlara zarar vermek, doğru olanlara faydalı olmak doğrudur.”
“Bu söz bence deminkinden daha güzel.”
“Demek ki, Polemarkhos, birçokları için, insanlar hakkında yanılan herkes için, doğruluk dosta zararlı, düşmana faydalı olmaktır; çünkü birçokları gerçek dostlarını kötü, düşmanlarını ise iyi adam sanırlar. Böylece Simonides'in demin söylediğimiz sözünün tam tersini ileri sürmüş oluyoruz.”
“Evet, şüphesiz öyle oluyor” dedi.
“O halde değiştirelim. Anlaşılan, dostu düşmanı iyi anlatamadık.”
“Nasıl anlatmıştık, Polemarkhos?”
“Dost, hem iyi görünen, hem iyi olan insandır; iyi görünen ama iyi olmayan insan ise dost görünür, ama dost değildir diyelim. Düşmanı da tıpkı böyle anlatabiliriz.”
“Bu sözümüzden iyi adamın dost, kötü adamın düşman olduğu çıkıyor.”
“Evet.”
“Demek doğruluk üzerine demin söylediklerimize bir şey katmamızı istiyorsun. Önceden 'doğruluk dosta iyilik, düşmana kötülük etmektir' demiştik; şimdi şunu, yani 'dosta, iyiyse iyilik etmek; düşmana, kötüyse kötülük etmek doğrudur' dememizi istiyorsun.”
“Bana kalırsa, böyle söylenince, pek güzel söylenmiş olur.”
“Peki, herhangi bir insana kötülük etmek doğru adama yakışır mı?”
“Evet, hem kötü, hem düşman olanlara tabii kötülük edilmelidir.”
“Ama atlara kötülük edersek, daha iyi mi olurlar, daha kötü mü?”
“Daha kötü”
“Köpeğin iyiliği <a name=“icnot14”></a><a href=“006_devlet_1_2_s38.php#dipnot14”>(14)</a> bakımından mı, yoksa atın iyiliği bakımından mı?”
“Atın iyiliği bakımından daha kötü olurlar.”
“O halde, kötülük görürlerse, köpekler atın iyiliği bakımından değil, köpeğin iyiliği bakımından daha kötü olurlar, değil mi”
“Diyecek yok.”
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   ...    39   »