´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Gulliver C├╝celer ├ťlkesinde : 04


GULLIVER C├ťCELER ├ťLKES─░NDE

JONATHAN SWIFT

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 22


Bu ger├žekten ac─▒kl─▒ durumu, 1745'e kadar s├╝rd├╝.
GULLIVER'─░N GEZ─░LER─░
Gulliver'in Gezileri 1726 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒na do─čru ├ž─▒km─▒┼č ve hemen b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ kazanm─▒┼čt─▒r. XVIII. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒n─▒n en b├╝y├╝k yaz─▒n adam─▒ olan Johnson ┼č├Âyle der: ÔÇťGulliver, ├Âyle yeni, ├Âyle garip bir yap─▒tt─▒ ki, okuyucular zevk ve ┼ča┼čk─▒nl─▒k i├žinde bocal─▒yorlard─▒. Kitap kap─▒┼č─▒l─▒yordu. Daha ilk bask─▒s─▒ t├╝kenmeden fiyat─▒ y├╝kseltildi. Ele┼čtirmenler o kadar ┼ča┼č─▒rm─▒┼člard─▒ ki bir s├╝re ne diyeceklerini bilemediler. Fakat bir zaman sonra hemen herkesin kan─▒s─▒, birinci ve ikinci gezilerin kitab─▒n en ├žekici b├Âl├╝mleri, ├╝├ž├╝nc├╝n├╝n ├žok yavan, d├Ârd├╝nc├╝ gezinin ise ├žok ha┼čin oldu─ču yolundayd─▒.ÔÇŁ
Ad─▒ndan da anla┼č─▒ld─▒─č─▒ gibi yap─▒t, birka├ž geminin cerrahl─▒─č─▒n─▒, sonra da kaptanl─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼č olan Gulliver'in, t├╝m├╝yle d├╝┼člem ├╝r├╝n├╝ d├Ârt ├╝lkeye gezilerini, oralarda neler g├Ârd├╝─č├╝n├╝, ba┼č─▒ndan neler ge├žti─čini anlat─▒r. Bir├žok yazar, asl─▒nda var olmay─▒p salt d├╝┼člemlerinin yaratt─▒─č─▒ bir ├╝lke ya da ├╝lkelerdeki ya┼čam─▒ betimleyerek, insanlar─▒n ahlak bak─▒m─▒ndan aksayan yanlar─▒n─▒ ele┼čtirmi┼č, ├╝lkelerinin ├že┼čitli kurum ve g├Âreneklerine sald─▒rma yoluna gitmi┼člerdir. Gulliver'in Gezileri'nin bi├žimi Swift'e ├Âzg├╝ bir bulu┼čtur, denemez. Eski ├ža─člarda Lukianos ad─▒nda bir Yunanl─▒ ÔÇťGer├žek ├ľyk├╝ÔÇŁ adl─▒ yap─▒t─▒yla bu bi├žimin kaba olmakla birlikte ilk ├Ârneklerinden birini vermi┼čtir. ÔÇťGer├žek ├ľyk├╝ÔÇŁ bir ser├╝ven ├Âyk├╝s├╝d├╝r: Birka├ž gezgin, gemiyle Cebelitar─▒k'tan yola ├ž─▒k─▒yor; havalara y├╝kselip ayla g├╝ne┼č aras─▒nda, ├žobany─▒ld─▒z─▒nda yerle┼čim yeri kurmak sorunu y├╝z├╝nden ├ž─▒kan sava┼ča aydan yana kat─▒l─▒yorlar. Sonra bir deniz ejderi gemiyi de, gezginleri de yutuveriyor, fakat kurtuluyorlar. Lukianos buna benzer ba┼čka ├Âyk├╝ler de yazm─▒┼čt─▒r. Ere─či, baz─▒ inan├žlar─▒, kurumlar─▒, filozoflar─▒ ele┼čtirmek, b├Âyle geni┼č d├╝┼člem ├╝r├╝n├╝ ├Âyk├╝lerle alay etmektir. Bu t├╝r ├Âyk├╝lerinde ser├╝venin pay─▒ b├╝y├╝kt├╝r; ele┼čtiri ve hiciv ├╝zerinde pek ─▒srarla durdu─ču g├Âr├╝lmez.
XVI. y├╝zy─▒lda, bu t├╝rden daha ciddi, daha ├Âzl├╝, daha ├Ânemli bir yap─▒ta rastl─▒yoruz. ─░ngiliz kral─▒ VIII. Henry'nin bakanlar─▒ndan Sir Thomas More'un yazm─▒┼č oldu─ču ÔÇťUtopiaÔÇŁ. ÔÇťUtopiaÔÇŁn─▒n anlam─▒ zaten d├╝┼člem d├╝nyas─▒d─▒r. Bu yap─▒tta, ser├╝ven ├Â─česine hemen hemen hi├ž yer verilmemi┼čtir. Yazar, g├╝ya Portekizli bir gemiciyle tan─▒┼č─▒r. Bu denizci Amerigo Vespucci ile bir├žok geziye ├ž─▒km─▒┼čt─▒r, fakat sonunda onunla geri d├Ânmeyerek ke┼čfettikleri yerlerdeki uluslar─▒n toplumsal durumu ve siyasal y├Ânetimi ├╝zerinde incelemeler yapm─▒┼čt─▒r. G├Ârd├╝klerini yazara anlat─▒r. Do─čal olarak, b├Âyle bir ├Âyk├╝n├╝n asl─▒ yoktur. Thomas More, bu yolla ─░ngiliz toplumunu ele┼čtirmekte, ideal bir toplumun nas─▒l kurulmas─▒ gerekti─čini belirtmektedir.
Sonra XVII. y├╝zy─▒lda, More'dan ziyade Lukianos bi├žimine yakla┼čan Cyrano de Bergarac'─▒n g├╝ne┼č, ay ve ku┼člar ├╝lkelerine gezileri vard─▒r. Beline, i├ži ├žiy dolu ┼či┼čeler asan kahraman, g├╝ne┼čin ├ži─čleri buhara d├Ân├╝┼čt├╝rmesiyle ya da makineler icat ederek havalan─▒yor, ay ve g├╝ne┼č b├Âlgelerini, ku┼člar ├╝lkesini gezip dola┼č─▒yor. G├Ârd├╝klerini, birtak─▒m toplumsal ve teknik sorunlar─▒n nas─▒l ├ž├Âz├╝lebilece─čini anlat─▒yor.
Swift, bu yap─▒tlardan ve ÔÇťRobinson CrusoeÔÇŁ gibi s├Âz├╝n├╝ etmedi─čimiz daha ba┼čka gezi ve ser├╝ven ├Âyk├╝lerinden belki yararlanm─▒┼čt─▒r.
Gulliver t├╝r├╝nden yap─▒tlar XVIII., XIX ve XX. y├╝zy─▒l yazar ve okurlar─▒n─▒n da ilgisini ├žekmi┼čtir.
Voltaire'in ÔÇťMicromegasÔÇŁ adl─▒ yap─▒t─▒ Gulliver'in devler ├╝lkesine gezisine bir ├Âyk├╝nmedir. Sirius y─▒ld─▒z─▒ halk─▒ndan 8 fersah boyunda biri, yan─▒na Sat├╝rn Akademisi'nin s├╝rekli yazman─▒n─▒ alarak d├╝nyaya gelir; Balt─▒k Denizi'nde, i├žinde bir├žok filozof olan bir gemiyi eline alarak filozoflarla konu┼čur. Atom dedi─či bu insanc─▒klar─▒n fen ve bilim alan─▒ndaki bilgilerine ┼ča┼č─▒r─▒r; fakat felsefi bilgilerini, ├Âzellikle ruh hakk─▒ndaki bilgilerini pek zay─▒f bulur. Bu masal daha ├žok felsefidir ve felsefe kuramlar─▒yla bir alayd─▒r.
XIX. y├╝zy─▒l sonlar─▒nda Samuel Butler da Swift gibi ─░ngiliz toplumsal kurumlar─▒n─▒n aksayan yanlar─▒n─▒ g├Ârm├╝┼č ve bunlar─▒ ÔÇťErehwonÔÇŁ (ÔÇťErehwonÔÇŁ tersine ├ževrilince ÔÇťnowhereÔÇŁ olur ki bu da ─░ngilizce ÔÇťhi├žbir yerÔÇŁ demektir) ad─▒ alt─▒nda ├ž─▒kard─▒─č─▒ yap─▒tta belirtmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. ÔÇťErehwonÔÇŁ t├╝m├╝yle d├╝┼člem ├╝r├╝n├╝ bir
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   ...    33   »   


´╗┐