´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Haks─▒z Y├Ânetime Kar┼č─▒ & Tembellik Hakk─▒ : 02


HAKSIZ Y├ľNET─░ME KAR┼×I & TEMBELL─░K HAKKI

HENRY DAVID THOREAU & PAUL LAFARGUE

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 43


Bir ara, k├Âleli─či s├╝rd├╝r├╝yor ve Meksika'ya kar┼č─▒ a├žt─▒─č─▒ haks─▒z sava┼č─▒ durdurmuyor diye Amerikan y├Ânetimine k─▒z─▒p onunla hi├žbir ili┼čkisi olmad─▒─č─▒n─▒ belirtmek i├žin vergi vermekten ka├ž─▒n─▒yor ve bu y├╝zden hapse at─▒l─▒yor. ÔÇťHaks─▒z Y├Ânetime Kar┼č─▒ÔÇŁ adl─▒ yap─▒t─▒, bir gecelik hapisli─čin verdi─či ├Âfkeyle yaz─▒yor. Thoreau bu kitap├ž─▒kta yurtta┼člar─▒na ┼ču ├Â─č├╝d├╝ veriyor: ─░nsan, toplumsal bir kurumun haks─▒zl─▒k etti─čini g├Âr├╝r ve buna i├žten inan─▒rsa, kar┼č─▒ koymal─▒d─▒r ona. Thoreau'nun sal─▒k verdi─či kar┼č─▒ koyma sava┼čs─▒z, ÔÇťb─▒├žaks─▒z kamas─▒zÔÇŁ bir direnmedir. Gandhi, sonradan satyagraha ad─▒n─▒ verece─či sava┼čs─▒z direnme ├Â─čretisini bu yap─▒t├ž─▒ktan esinlenerek geli┼čtirmi┼čtir. Daha Cambridge'de ├Â─črenciyken b├╝y├╝s├╝ne kap─▒ld─▒─č─▒ bu yap─▒t─▒ ana diline ├ževirip yurtta┼člar─▒na da─č─▒tan Gandhi, Thoreau'nun ├Â─čretisini G├╝ney Afrika'da, sonra da 1914'te Hindistan'da uygulam─▒┼č, b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ elde etmi┼čti. Asl─▒nda, Thoreau bu sessiz direnme yolunu Hint kaynaklar─▒ndan, ├Âzellikle Bhagavad-Gita'dan esinlenerek ortaya s├╝rm├╝┼čt├╝. K├Âk├╝n├╝ Hindistan'dan alan bir d├╝┼č├╝nce, b├Âylece bir Bat─▒ dilinde bi├žimlenerek, d├Ân├╝p dola┼č─▒p yine Hindistan'─▒ bulmu┼č oluyordu. Yaln─▒zca ┼ču ayr─▒mla ki, yurtta┼člar─▒n─▒ haks─▒z bir y├Ânetime kar┼č─▒ tek tek kafa tutmaya ├ža─č─▒ran Thoreau'ya kar┼č─▒l─▒k, Gandhi bu bireysel ├ža─čr─▒y─▒ koca bir ulusa mal edip onu ─░ngiliz ─░mparatorlu─ču'na kar┼č─▒ politik bir eylem arac─▒ olarak kullanabilmi┼čti.
Thoreau'nun ya┼čam─▒nda en ├Ânemli olaylardan biri de, topluma k├╝s├╝p bir s├╝re tek ba┼č─▒na ormanda ya┼čamas─▒d─▒r. Walden G├Âl├╝ k─▒y─▒s─▒nda kendi eliyle yapt─▒─č─▒ bir kul├╝bede, ÔÇťDevlet'ten uzakÔÇŁ olman─▒n hazz─▒ ve ├ž─▒lg─▒nca sevdi─či do─čayla ba┼č ba┼ča kalman─▒n sevinci i├žinde iki y─▒l ya┼čayan Thoreau Concord'a Walden ya da Ormanda Ya┼čam adl─▒ ├╝nl├╝ yap─▒t─▒yla d├Ân├╝yor. Bu yap─▒tta do─ča ├╝zerine yer yer ozanca, yer yer de filozof├ža e─čilen Thoreau, yurtta┼člar─▒na, bir insan─▒n Devletle bu yoldan da ili┼čkisini kesip kendi ba┼č─▒na ÔÇťbir lokma, bir h─▒rkaÔÇŁ ya┼čayabilece─čini g├Âstermek istemi┼čti.
Thoreau, Amerika'da k├Âlelik sorununu kendine dert etmi┼člerin ba┼č─▒nda gelir. Bu yoldaki as─▒l sava┼č─▒ Kansasl─▒ John Brown ad─▒nda bir dava adam─▒n─▒ tan─▒mas─▒yla ba┼člar. John Brown k├Âlelikle sava┼č─▒ ba─čnazl─▒─ča vard─▒ran bir adam. K├Âle kullanan be┼č kom┼čusunu so─čukkanl─▒l─▒kla ├Âld├╝ren bu yar─▒ deli ama i├žten adam─▒n etkisinde kalan Thoreau, k├Âleli─či kald─▒rmaya ├žal─▒┼čan Kuzey'le, rahat─▒n─▒ hatta l├╝ks├╝n├╝ k├Âle kullanmakla sa─člayan G├╝ney aras─▒nda patlak verip Amerika'y─▒ kana bulayan karde┼č kavgas─▒n─▒n birinci y─▒l─▒nda veremden ├Âl├╝nceye kadar bu adam─▒ destekliyor. Harper's Ferry diye an─▒lan bir bask─▒nla ordunun silahlar─▒n─▒ ele ge├žirip ├╝s kuran ve k├Âlecilere deh┼čet salan John Brown yakalan─▒p sorguya ├žekildi─či zaman, Thoreau b├╝y├╝k bir atakl─▒kla onu destekliyor. ÔÇťJohn Brown'─▒n Son G├╝n├╝ÔÇŁ adl─▒ savunusu Thoreau'nun en ├žok an─▒lan yaz─▒lar─▒ aras─▒nda yer al─▒r.
Thoreau, k├╝├ž├╝k bir kasabada do─čup orada ├Âlen bir ta┼čral─▒ olmakla birlikte, kafas─▒n─▒ Do─ču ve Bat─▒ k├╝lt├╝rlerine a├žm─▒┼č, yurtta┼člar─▒na seslenirken b├╝t├╝n d├╝nyaya seslenmenin s─▒rr─▒na ermi┼č bir yazard─▒r.
*
Thoreau her ne kadar anar┼čist gibi g├Âr├╝n├╝yorsa da, asl─▒nda, hi├žbir y├Ânetimi kabul etmeyenler aras─▒na sokamay─▒z onu. Onun, belli y├Ânlerden haks─▒z buldu─ču y├Ânetime, Amerikan y├Ânetimine kar┼č─▒ koyan bir tutumu var. E─čer y├Ânetimlerin her t├╝rl├╝s├╝n├╝ benimsemeyen bir tutumu olsayd─▒, ÔÇťResistance to Civil GovernementÔÇŁ ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan bu yap─▒t─▒n─▒ ÔÇťHer T├╝rl├╝ Y├Ânetime Kar┼č─▒ÔÇŁ diye ├ževirmek gerekirdi. Ama, Thoreau'nun b├Âyle kesin bir tutumu yok. ÔÇťCivil GovernementÔÇŁ s├Âz├╝ ÔÇťDevlet y├ÂnetimiÔÇŁ anlam─▒na gelmekle birlikte, buna, Thoreau'nun as─▒l d├╝┼č├╝ncesine ve yap─▒t─▒n─▒n ruhuna ba─čl─▒ kalmak kayg─▒s─▒yla ÔÇťhaks─▒zÔÇŁ s─▒fat─▒n─▒ eklemeyi ve ├ževiriye ÔÇťHaks─▒z Y├Ânetime Kar┼č─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒n─▒ koymay─▒ daha uygun buldum. Yap─▒t─▒n b├╝t├╝n├╝nden de anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere, Thoreau, ya┼čad─▒─č─▒ g├╝nlerin haks─▒z y├Ânetimine kar┼č─▒ geliyor yaln─▒zca. Nitekim, yap─▒t─▒n─▒n ba┼člar─▒nda h├╝k├╝metin ortadan kalkmas─▒n─▒ de─čil, daha iyi bir h├╝k├╝met kurulmas─▒n─▒ istiyor ve sonunda da insan sayg─▒s─▒ ├╝zerine dayanan ideal bir y├Ânetimin ├Âzelliklerini a├ž─▒kl─▒yor.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    37   »   


´╗┐