´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Karacao─član - I : 02


KARACAO─×LAN - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 64


Ama b├╝y├╝k usta kendinden sonra gelenlerin dilini, d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝, kad─▒n ve din anlay─▒┼č─▒n─▒ ├Âylesine etkilemi┼č, onlara ├Âyle bi├žim vermi┼č ki, onlar da usta gibi konu┼čup s├Âylemeye ├Âzenmi┼č, onun gibi yazmay─▒ marifet saym─▒┼člar. Karacao─član ulu bir ─▒rmak, ├Âtekiler k├╝├ž├╝k ├žaylar gibi gelip bu ─▒rma─ča kat─▒lm─▒┼člar. B├Âylece usta kim, ├ž─▒rak kim ay─▒rman─▒n kolay─▒ kalmam─▒┼č. Kendinden evvel ya┼čayan Karacao─član'a gelince, 16'─▒nc─▒ y├╝zy─▒lda ya┼čayan bu Karacao─član bir Yeni├žeri ┼čairi ve Bekta┼či. ┼×iirlerinde bu iki ├Âzellik yer ald─▒k├ža onu ├Âteki Karacao─članlardan ay─▒rmak m├╝mk├╝n olacak. Ama o da ordudan ve Bekta┼čilikten s├Âz etmedi─či ┼čiirleriyle ├Âteki Karacao─članlara kar─▒┼čm─▒┼č; Karacao─član gelene─činin i├žinde akmaya ba┼člam─▒┼č, halk da kendi katk─▒s─▒yla bir yandan Karacao─član ┼čiirlerini d├╝zeltip, bir yandan bozarak g├╝├žl├╝klerimizi art─▒r─▒yor. Ya┼čar Kemal yaz─▒yor:
ÔÇť├çukurova'da ya┼čam─▒┼č bir Kul Halil var. Ben ├žocukken bir├žok ┼čiiri Toros'ta, And─▒r─▒n, G├Âksun k├Âylerinde bilinirdi. Bu iyi ┼čairin b├╝t├╝n ┼čiirleri Toros'tan ovaya inince hemen Karacao─član'a mal ediliyordu.ÔÇŁ (Ey├╝bo─člu-Y. Kemal: 1978, 14) Bu g├Âzlem do─črudur ve ├ó┼č─▒k ┼čiirinin s├Âzl├╝ yay─▒lmas─▒ndan kaynaklan─▒r. Bir ┼čiir gelene─činin s├Âzl├╝ olmas─▒ onu de─či┼čir k─▒lar. Karacao─član'─▒n ┼čiirleri de, bunun i├žin yeni dillerde, yeni tellerde s├Âylenirken de─či┼čir. Bu de─či┼čme k├╝├ž├╝k olur, b├╝y├╝k olur. Bilerek, isteyerek bir dinleyici kitlesinin isterlerini kar┼č─▒lamak i├žin yap─▒l─▒r yahut haf─▒zan─▒n oyunuyla olur; b├Âlgenin a─č─▒z ve leh├že ├Âzellikleri nedeniyle olur. Karacao─član ┼čiirini incelerken kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z ikinci g├╝├žl├╝k bu. Bu ┼čiirler bize, 400 y─▒ll─▒k bir zaman diliminin ard─▒ndan y├╝zlerce telde ve y├╝zlerce dilde arta eksile, azala ├žo─čala, d├╝zele bozula, incele yo─čunla┼ča bir karma┼č─▒k tomar halinde geliyor. Bu yumaktan Karacao─član'─▒n olan ┼čiir dizelerini bulup ├ž─▒karman─▒n kolay─▒ yok. Ger├ži 1930'lardan bu yana kitaba ge├žerek de─či┼čmez hal alan Karacao─član ┼čiirleri bu s├╝reli yenilenmeye bir duraklama getirmi┼č g├Âr├╝n├╝yor. Ama kitapta ak k├ó─č─▒t ├╝st├╝nde dondurulan bu ┼čiirlerin de, uzun bir de─či┼čme s├╝recinden ge├žmi┼č olarak, 1930'lardaki bi├žimini ald─▒─č─▒n─▒ unutmamak gerekir.
├é┼č─▒k ┼čiiri bize, s─▒─č─▒rdili yahut c├Ânk dedi─čimiz tepeden a├ž─▒lan defterlerle, yani yaz─▒l─▒ olarak da gelir. Ama son elli y─▒la gelene kadar, bunlar─▒n hi├žbiri ├ó┼č─▒─č─▒n kendi kaleminden ├ž─▒km─▒┼č de─čil. Bunlar─▒n ├žo─ču, 18'inci y├╝zy─▒ldan sonra, okuryazarl─▒k halk aras─▒nda yayg─▒nla┼čmaya ba┼člay─▒nca, merakl─▒lar taraf─▒ndan yaz─▒ya ge├žirilmi┼čler. Onlar─▒n da as─▒l kayna─č─▒ s├Âzl├╝ gelenek. S├Âzl├╝ gelenekte yay─▒lma s├╝rd├╝k├že, kayna─č─▒ isterse yaz─▒l─▒ olsun, halk ┼čiiri de─či┼čir olmak niteli─čini s├╝rd├╝recektir. Bu nedenle Karacao─član ┼čiirleri, ├že┼čitli Karacao─članlar─▒n ve halk─▒n elbirli─či ile dokudu─ču bir kuma┼č, imeceyle yap─▒lm─▒┼č bir halk kilimi say─▒lmal─▒d─▒r. T─▒pk─▒ Pir Sultan Abdal gelene─či gibi, bir Karacao─član ┼čiirleri gelene─čiyle, bir Karacao─član ┼čiir okuluyla kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. Karacao─član ┼čiirini b├Âyle bir gelenek olarak inceleyece─čiz.
Karacao─član ┼čiirine gelenek derken, bu ak─▒m─▒ kuran, yaratan ustan─▒n ┼čiire vurdu─ču bask─▒n rengi ve nak─▒┼č─▒ k├╝├ž├╝msemek istemiyoruz. Gelene─či ba┼člatan onun yarat─▒c─▒ ki┼čili─čidir. Sanat eseri ki┼čisel bir yaratmad─▒r. Halk─▒n el ele vererek ortakla┼ča yaratm─▒┼č oldu─ču bir sanat eseri yoktur. Masal─▒ da, bilmeceyi de, halk hik├óyesini de bir ilk yaratan insan vard─▒r. Bu sanat├ž─▒n─▒n esere vurdu─ču ki┼čisel damgay─▒ ancak yaz─▒l─▒ k├╝lt├╝r koruyor; s├Âzl├╝ k├╝lt├╝r koruyam─▒yor.
El yazmas─▒ k├╝lt├╝r├╝ de bunu tam olarak koruyam─▒yor. Divanlarda yer alan nice gazelin ve kasidenin kar┼č─▒m─▒za ├že┼čitlemelerle ├ž─▒kmas─▒ bundand─▒r. Sanat├ž─▒ ki┼čili─činin korunmas─▒ ancak matbaan─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ ve kitap basma tekni─činin geli┼čmesiyle m├╝mk├╝n oluyor.
S├Âzl├╝ k├╝lt├╝rde yarat─▒c─▒ sanat├ž─▒n─▒n m├╝h├╝r├╝ pek kuvvetli de─čil. O yaratmay─▒ tekrar edenler titizlik g├Âstermiyorlar; kendi damgalar─▒n─▒ esere, belli ├Âl├ž├╝lerde, vurmaktan ├žekinmiyorlar. B├Âylece ilk yarat─▒c─▒n─▒n damgas─▒n─▒n yan─▒nda, hemen, ba┼čka s├Âyleyicilerin de m├╝h├╝rleri ortaya ├ž─▒k─▒yor. Biz bu ilk yarat─▒c─▒y─▒ da, onun ├ževresinde yer alan ├Âteki s├Âyleyicileri de bilmedi─čimiz i├žin, halk edebiyat─▒na anonim diyoruz. S├Âzl├╝ edebiyatta kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan ├že┼čitli ki┼čilikler ayn─▒ eserde bazen yan yana, bazen ├╝st ├╝ste, bazen de birbirlerine iyice kar─▒┼čm─▒┼č olarak beliriyorlar.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    53   »   


´╗┐