´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Karacao─član - I : 03


KARACAO─×LAN - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 64


Karacao─član ┼čiirlerine gelenek derken, de─či┼čir olman─▒n yan─▒nda, elbet, bir s├╝relili─čin de var oldu─čunu belirtmek istiyoruz. Bu s├╝relilik, ┼čiirin T├╝rkmen konar-g├Â├žerlerinin toplum d├╝zenini yans─▒tmas─▒nda, do─čaya bak─▒┼č─▒nda, din ve kad─▒n anlay─▒┼č─▒nda, en sonra da, bu a┼čiretlerin diliyle kurulmas─▒nda g├Âr├╝l├╝yor. Gelene─čin bu yanlar─▒n─▒ koruyarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan ┼čiirler Karacao─član ┼čiirlerine ├žok yak─▒┼č─▒yor. Gelene─čin bozulmas─▒ ise, daha ├žok, ┼čiirin T├╝rkmenlerin ├ževresinden kopup uzak diyarlara ya da k├Ât├╝ s├Âyleyicilerin diline d├╝┼čmesiyle oluyor. O vakit T├╝rkmenin ar─▒, duru dili dahil, gelene─čin ├Âzellikleri kayboluyor. Chodzko'nun 1930'larda Azerbaycan'dan toplad─▒─č─▒ t├╝rk├╝lerden ve benim 1978'de T├╝rkmenistan'da derledi─čim Karacao─član hik├óyesinden al─▒nan a┼ča─č─▒daki par├žalar bunu a├ž─▒k├ža belirtiyor:

Serin ├že┼čmeler ba┼č─▒ndan
Yarim g├╝le g├╝le gelir
On d├Ârt on be┼č Suna bilen (ile)
Vermi┼č eli ele gelir
* * *
Karacao─član der haline
G├Ây├╝nmez d├╝nya maline
Serin koymad─▒m yoluna
┼×edde ├žalm─▒┼č bele gelir.
(A. Chodzko: 1842, 386)
* * *
Sallan─▒p gelgen ┼čol civan
├ľlg├╝nce g├Âzler men seni (├Âl├╝nceye kadar g├Âzlerim ben seni)
Etim gidip s├Ây├╝klerim (kemiklerim)
Kalg─▒nca (kalana kadar) g├Âzler men seni.
(Ba┼čg├Âz: 1979, 4)

Bu ┼čiirlerden birincisi art─▒k Azeri ├ó┼č─▒klar─▒n─▒n dili, nak─▒┼člar─▒ ve d├╝nya g├Âr├╝┼čleriyle ├Âr├╝lm├╝┼č, ikincisi ise T├╝rkmen dilinin ├Âzelliklerini ├Âylesine kendile┼čtirmi┼č ki, bunlarda art─▒k Karacao─član gelene─činden izler bulunam─▒yor.
Bir ┼čiir gelene─činin s├Âzl├╝ olmas─▒ ├╝├ž nitelik i├žerir: S├Âzl├╝ yaratma, s├Âzl├╝ ├žal─▒p s├Âyleme (icra) ve s├Âzl├╝ yay─▒lma. ├é┼č─▒k ┼čiirinde s├Âzl├╝ yaratma ya do─ča├žlamayla (irtical) oluyor; yani ┼čirini yarat─▒rken ├ó┼č─▒k, uzun boylu d├╝┼č├╝nme ve haz─▒rlanma olana─č─▒ bulam─▒yor. Bir dinleyici kitlesinin ├Ân├╝nde, hemen saz─▒n─▒ ba─čr─▒na bas─▒p, tellerle bir iki oynayarak ┼čiirini yarat─▒yor. Burada yeri gelmi┼čken s├Âyleyelim, ┼čiire ko┼čulan m├╝zi─čin en ├Ânemli i┼člevlerinden biri, ├ó┼č─▒─ča, d├╝┼č├╝nme ve yaratma s├╝recinde zaman kazand─▒rmas─▒ oluyor. Bir ├ó┼č─▒k t├╝rk├╝ye ba┼člamadan veya iki d├Ârtl├╝k aras─▒nda m├╝zi─či uzat─▒nca, anl─▒yoruz ki, t├╝rk├╝y├╝ akl─▒na getirmekte zorluk ├žekiyor.
Do─ča├žlama yoluyla yarat─▒lan ┼čiirler, ├ó┼č─▒k edebiyat─▒m─▒zda b├╝y├╝k bir yer tutmaz. B├Âyle do─čan ┼čiirler, ├žok defa, belli bir g├╝zellik d├╝zeyinin de alt─▒nda kal─▒r ve kolay unutulur.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    53   »   


´╗┐