´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Karacao─član - I : 10


KARACAO─×LAN - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 64


Vergilerini a┼čiret beyi toplay─▒p devlete vermi┼č, su├žlular─▒n─▒ a┼čiret beyi cezaland─▒rm─▒┼č, insan ili┼čkilerinde beliren b├╝t├╝n sorunlar─▒ a┼čiret kendi d├╝zeni i├žinde ├ž├Âzm├╝┼č. Ama Celali isyanlar─▒ patlay─▒p, T├╝rkmen de devlete bir sorun olunca, o vakit Osmanl─▒, konarg├Â├žerleri bir yandan yerle┼čmeye zorlam─▒┼č, bir yandan Anadolu'dan alarak Rumeli'ye s├╝rm├╝┼č.
B├Âyle bir asayi┼č sorunu olmasa bile, yerle┼čik d├╝zenle konarg├Â├žerlerin d├╝zeni aras─▒nda ├Ânemli ayk─▒r─▒l─▒klar var. G├Â├žk├╝nc├╝ konup yerle┼čince bar─▒nam─▒yor; hastalan─▒yor. Yaz─▒ y├╝cesi karl─▒ da─člarda ge├žirmeyince T├╝rkmen sa─čl─▒─č─▒n─▒ kaybediyor: ÔÇťDa─ča ├ž─▒ksam ay─▒s─▒ var kurdu var, d├╝ze insem s─▒tmas─▒ var derdi var.ÔÇŁ Yerle┼čik imparatorluk d├╝zeninde idare eden askeri s─▒n─▒fla, idare edilen reaya aras─▒nda hem k├╝lt├╝r hem de gelir bak─▒m─▒ndan b├╝y├╝k bir u├žurum var. Konarg├Â├žerlerde ├Âyle de─čil. Bu d├╝zende kara il de, bey de ├žad─▒rda oturuyor. ─░kisi de ayn─▒ s├Âzl├╝ edebiyat k├╝lt├╝r├╝ i├žinde ya┼č─▒yor. ─░l ├╝yeleri kendilerini beyle ayn─▒ k├Âkten gelmi┼č, onunla akraba say─▒yorlar. Hepsinin soyu ya ortak bir mite veya eski bir a┼čiret kurucusuna ├ž─▒km─▒┼č oluyor. Sonra yayla da, otlak da ki┼činin mal─▒ de─čil, orda ilin fukaras─▒ da zengini de, yani be┼č koyunlusu da, be┼č y├╝z koyunlusu da hayvan─▒n─▒ otlatabiliyor. Bu k├╝lt├╝r ve ekonomi ili┼čkisi ilde yabanc─▒la┼čmay─▒ ├Ânl├╝yor. Konar-g├Â├žer, topra─ča yerle┼čerek reayaya y├╝klenen daha a─č─▒r vergileri vermek istemiyor, d├╝zde sa─čl─▒─č─▒ndan olmak ve g├╝venli─či olan a┼čiret d├╝zenini b─▒rakmak istemiyor. Bu nedenle Osmanl─▒, bu T├╝rkmen ve Y├╝r├╝kler i├žin bir yabanc─▒, bir d├╝┼čman gibi g├Âr├╝n├╝yor. T├╝rkmen halk edebiyat─▒ bu gerginli─či yans─▒tan ├Ârneklerle dolu:
Dadalo─člu konu┼čuyor:

A┼ča─č─▒dan iskan evi gelince
Sarar─▒p da g├╝l benzimiz solunca
Mal─▒m m├╝lk├╝m seyfi g├Âzl├╝m al─▒nca
Kaypak Osmanl─▒lar size aman m─▒?

* * *
Atas├Âzleri konu┼čuyor:

Osmanl─▒n─▒n piyaz─▒na, k─▒┼č─▒n ayaz─▒na inanma.
(Piyaz burada piyazlamak, ya─člamak, y├╝ze g├╝lmek anlam─▒nda kullan─▒l─▒yor.)

Osmanl─▒ yan─▒nda g├Âz├╝n├╝, katip yan─▒nda s├Âz├╝n├╝ sak─▒n.

* * *
Kayna─č─▒ belli olmayan bir d├Ârtl├╝k de ┼č├Âyle diyor:

┼×alvar─▒ ┼čaltak Osmanl─▒
E─čeri kaltak Osmanl─▒
Ekende yok bi├žende yok
Yiyende ortak Osmanl─▒.

Bu ├žat─▒┼čma Osmanl─▒ ayd─▒n─▒nda daha belirli. O da, T├╝rkmene cahil T├╝rk diyor, irfan ├že┼čmesinden nasibi olmayan T├╝rk diyor, ÔÇťK─▒rk turp bir T├╝rke, gene de yaz─▒k o turpaÔÇŁ diyor; ÔÇťYaz─▒k o k├╝rke ki bit d├╝┼če, yaz─▒k o eve ki T├╝rk d├╝┼čeÔÇŁ diyor.
1860'larda Gavurda─č─▒ a┼čiretleri ÔÇťD├╝veli EcnebiyeÔÇŁ ile ili┼čkilere girmeye ba┼člay─▒nca Osmanl─▒ ile gezginci ili┼čkileri yeni bir devreye giriyor. H├╝k├╝met Dervi┼č Pa┼ča kumandas─▒nda bir F─▒rka-y─▒ Islahiye g├Ândererek G├╝neyli a┼čiretleri zorla k├Âyler halinde konduruyor.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   ...    53   »   


´╗┐