´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Karacao─član - I : 11


KARACAO─×LAN - I (─░nceleme)

─░LHAN BA┼×G├ľZ

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 64


Her yeni kurulan k├Âye de, Osmanl─▒ d├╝zeninin yap─▒sal elemanlar─▒ndan olan bir okul, bir cami, bir de hapishane yapt─▒r─▒yor.
Bu f─▒rkaya kat─▒lm─▒┼č olan tan─▒nm─▒┼č tarih├ži Cevdet Pa┼ča, Tezakir adl─▒ kitab─▒nda, bize bu konar-g├Â├žerler hakk─▒nda de─čerli bilgiler veriyor. Diyor ki: ÔÇťBuralar cevelang├óh-─▒ a┼č├óir -a┼čiretlerin dola┼čt─▒klar─▒ yer- olmak hasebiyle hi├ž bir yerinde ziraat ve insan eme─čine del├ólet edecek emare ve al├ómet yok idi. Her taraftan kalk─▒p u├žan tura├ž ku┼člar─▒ ve ceylan s├╝r├╝leri bu ku┼č cennetine letafet verir idi.ÔÇŁ (Tezakir, Ahmet Cevdet: 1959, Defter 21-39, s. 170) Bu a├ž─▒klama, Karacao─član gelene─čini anlamak i├žin pek ├Ânemli bir ger├že─či veriyor bize. Konar-g├Â├žer toplumunda, insan do─čayla al─▒┼čveri┼činde asalakt─▒r, s├Âm├╝r├╝c├╝d├╝r. Do─ča tek yanl─▒, boyuna verir, insan do─čaya hi├žbir ┼čey vermez; ne bilgi, ne de emek. Tek yanl─▒ boyuna do─čadan al─▒r. Yayla ve ova otunu ├žimenini yetirir; il halk─▒ hayvan─▒n─▒ otar─▒r; orman a─čac─▒n─▒ bitirir, insan keser g├Ât├╝r├╝r; p─▒nar suyunu getirir, T├╝rkmenin kendi de, hayvan─▒ da i├žer, oturur.
G├╝neyde pek seyrek g├Âr├╝len kurakl─▒k vurmad─▒k├ža, bu d├╝zen b├Âyle tek yanl─▒ i┼čler. Otun bitmedi─či y─▒lsa, a┼čirete sadece ÔÇťO da─č olmaz, bu da─č olsunÔÇŁ, barhanas─▒n─▒ y├╝kletip g├Â├žmek d├╝┼čer. ─░nsan bu d├╝zende topra─č─▒ tarla tarla b├Âl├╝p mal edinmemi┼čtir daha. Toprakla sava┼ča ba┼člamam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ toprak hen├╝z ki┼činin mal─▒ de─čildir. G├Â├žebe d├╝zeninde toprakta ki┼čisel m├╝lkiyet yoktur. Yayla ve k─▒┼člak ise b├╝t├╝n a┼čiretin mal─▒ say─▒lmaktad─▒r. G├Â─čs├╝ kabaca otlu yaylalarda herkes hayvan─▒n─▒ otlatabilir. Hayvan ki┼čilerin mal─▒d─▒r ve konar-g├Â├žerin serveti hayvan─▒n─▒n say─▒s─▒yla ├Âl├ž├╝l├╝r. Bir ki┼čiye mal olan toprakla didi┼čme daha ba┼člam─▒┼č de─čildir. B├╝t├╝n vaktini ve g├╝c├╝n├╝ topraktan ├╝r├╝n s├Âkmeye veren, eme─činin kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ alamay─▒nca da elleri b├Â─čr├╝nde kalan k├Âyl├╝ - ekinci insan─▒, konar-g├Â├žerlerin belirgin tipi de─čildir. Bunun i├žin ┼čiirde ÔÇťzal─▒m toprak, kara toprakÔÇŁ gibi deyimler daha g├Âr├╝lmez.
Yerle┼čik k├Âyl├╝ k├╝lt├╝r├╝n├╝n temeli olan ├Âk├╝z ve ├žift Karacao─član ┼čiirine girmez. Hele Pir Sultan'─▒n dedi─či gibi ÔÇťDa─čdan k├╝t├╝r k├╝t├╝r hezen indiren, indirip de ate┼člere yand─▒ran ve her evin devli─čini d├Ând├╝renÔÇŁ, ekonomik hayatta ba┼č yard─▒mc─▒ ├Âk├╝z bu i┼čleviyle ortaya ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. Bir sava┼č ve ta┼č─▒ma arac─▒ ve bir binit olarak at g├Â├žebe hayat─▒nda ├Ânemini korumaktad─▒r.
Do─ča, Karacao─član'─▒n ┼čiirinde bu nedenlerle, istemeden, zora ko┼čmadan veren bir c├Âmert ana gibidir. Karacao─član ┼čiir gelene─činin do─čaya bak─▒┼č─▒ s─▒cak, ayd─▒nl─▒k, duru ve sevecendir. Arada bir, sevgilisiyle aras─▒na girdik├že, kavu┼čmalar─▒na engel olduk├ža Karacao─član do─čaya k─▒zar, ilenir ÔÇťOd d├╝┼če de d├Âne d├Âne yanas─▒n, balta vursun ormanlar─▒n kurusunÔÇŁ diyecek kadar ileri de gider; ama bu pek seyrektir. Onun sevgilisi do─čayla sarma┼č dola┼čt─▒r; ÔÇťSana derim sana Beyler P─▒nar─▒, ne taraftan ince belli yar gittiÔÇŁ diye Karacao─član konu┼čmaya ba┼člay─▒nca, Beyler P─▒nar─▒ ile ince belli yar aras─▒nda, benzetmenin ├Âtesinde bir birlik kurulur. Onlar─▒ ayr─▒ d├╝┼č├╝nemeyiz. ÔÇťDaha ileri giderek diyebiliriz ki, do─ča Karacao─član'da bir iyile┼čtirici, koruyucu, kirden pastan yuyup ar─▒t─▒c─▒, s─▒k─▒nt─▒lardan kurtar─▒c─▒d─▒r. En umutsuz zaman─▒nda, sevgilisinden uzak d├╝┼č├╝p, onun gelmesinden umudunu kesince Karacao─član do─čaya s─▒─č─▒n─▒r, teselliyi onda bulur:
Karacao─član der ki devran─▒m d├Ând├╝
G├Ânl├╝m y├╝cedeydi engine indi
Seherin yelleri ┼čafa─č─▒n bendi
Hani usul boylu sunam gelmedi
Karacao─član ┼čiirinin ├žizdi─či tablonun bir yerlerinde, ├žimeni ├ži├že─či, ard─▒c─▒ ├žam─▒, kekik p─▒narlar─▒ ve yayla yollar─▒yla, ├žo─ču zaman bir do─ča par├žas─▒, ayd─▒nl─▒k renkler i├žinde g├╝l├╝mser. Sevgiye de, umutsuzlu─ča da, gurbete, y─▒k─▒lm─▒┼čl─▒─ča da bu do─ča par├žas─▒ bir ferahl─▒klar, y├╝celikler nak─▒┼č─▒ vurur. Co─črafyan─▒n ┼čiir yap─▒s─▒na b├Âylesine etkin giri┼či, onunla b├Âyle b├╝t├╝nleni┼či ba┼čka ├ó┼č─▒klar─▒m─▒zda g├Âr├╝lmez. Bu yan─▒yla Karacao─član gelene─či sava┼č t├╝rk├╝lerinden daha ├žok birle┼čtiricidir; vatan co─črafyas─▒n─▒ kurucudur.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   ...    53   »   


´╗┐