´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ K─▒r Atl─▒ : 03


KIR ATLI

HANS THEODOR WOLDSEN STORM

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 75


B├Âylece, her ┼čeyi d├╝zenleyen bir set hukuku olu┼čmu┼čtur. Bug├╝nse, setle ilgili b├╝t├╝n kararnameler, bir ÔÇťset yasas─▒ÔÇŁ olarak toplanm─▒┼č bulunmaktad─▒r.
Storm, ├Ân├╝m├╝zdeki ├Âyk├╝s├╝nde, bu i┼čler konusunda yakla┼č─▒k olarak 1750 y─▒llar─▒na g├Âre ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi veriyor. Kendisi bir set uzman─▒ olmad─▒─č─▒ndan ve bu konudaki bilgisi de yetmedi─činden, daha ├Ânce Schleswig-Holstein'de imar m├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapm─▒┼č olan dostu Christian Eckermann'─▒n (1833-1904) bilgisine ba┼čvurmu┼čtur.
Set yap─▒m─▒nda bir├žok deneyim ve incelemeye dayan─▒ld─▒─č─▒ halde, suyun y├Ânlendirilmesi her zaman ba┼čar─▒l─▒ olmam─▒┼čt─▒r. Seller, ara s─▒ra k─▒y─▒lar─▒ y─▒km─▒┼č, her ┼čeyi par├žalayan sular, ┼čiddetli f─▒rt─▒nalar olarak yine de setleri atlam─▒┼č ve yerle bir etmi┼čtir. Belki de k─▒y─▒ ├žizgisi olduk├ža sabitle┼čmi┼č oldu─čundan, son y├╝zy─▒llarda burada b├╝y├╝k bir sel y─▒k─▒m─▒ g├Âr├╝lmemekle birlikte, ├╝lke konusundaki eski kay─▒tlar ve y─▒ll─▒klar, bize setlerin y─▒k─▒lmas─▒ ve yerel sel afetleri y├╝z├╝nden, ├╝lkenin ├žok ├žekti─čini g├Âstermektedir. ├ľrne─čin Anton Heimreich'in XVII. y├╝zy─▒ldan kalma ÔÇťNordfriesische ChronikÔÇŁinde (Kuzey Fries Kroni─či) 1634 y─▒l─▒ndaki ÔÇťy─▒k─▒c─▒ tufanÔÇŁdan uzun uzad─▒ya s├Âz edilmektedir. Storm'un, bu ve ba┼čka betimlemelerden haberi oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. Ama onun bu yoldaki co┼čku kayna─č─▒, yaln─▒zca yaz─▒nsal betimlemeler olmam─▒┼č, bu gibi afetleri kendisi de g├Ârm├╝┼čt├╝r. ├ľrne─čin daha 7 ya┼č─▒ndayken Husum kentinin u─črad─▒─č─▒ sel y─▒k─▒m─▒n─▒ ya┼čam─▒┼č ve bu ├žocukluk an─▒s─▒n─▒, sonra ├Âzellikle ÔÇťCarsten CuratorÔÇŁ adl─▒ ├Âyk├╝s├╝n├╝n sonunda ustal─▒kla canland─▒rm─▒┼čt─▒r. Ama bu olay─▒n ÔÇťK─▒r Atl─▒ÔÇŁ i├žin de b├╝y├╝k ├Ânemi olmu┼č ve ├žocuklu─čunda bir├žok masal─▒n─▒ dinledi─či Lena Wies'in K─▒r Atl─▒'dan s├Âz ederken, ÔÇťSel s─▒ras─▒nda, afetten ├Ânce geceleri g├Âr├╝n├╝r ve hayvan─▒yla seddin par├žaland─▒─č─▒ yerde suya dalarÔÇŁ (Len Wies, 1870) diye anlatt─▒klar─▒ da onun imgelemini g├╝├žlendirmi┼čtir. ┼×airin k─▒z─▒ Gertrud Storm, babas─▒n─▒n ya┼čam─▒ndan s├Âz eden yaz─▒s─▒nda, onun ├žocukluk an─▒lar─▒n─▒ anlat─▒rken ┼č├Âyle diyor: ÔÇť3-4 ┼×ubat gecesi olan o b├╝y├╝k sel y─▒k─▒m─▒, Storm'un ├žocuklu─čunda kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ilk b├╝y├╝k olayd─▒rÔÇŽ O u─čursuz gece, Husum kenti de ├žok yitik vermi┼čtir. Halk, mal ve m├╝lklerinin korunmas─▒ i├žin 1791'den beri t├╝m├╝yle yeterli olan ├Ânlemleri savsaklamay─▒p ek yap─▒mlar ve onar─▒m yapm─▒┼čsa da, bunlar yetmemi┼čtir. Deniz, b├╝t├╝n bu ├Ânlemleri y─▒karak, ancak 23 Aral─▒k 1717'de g├Âr├╝lm├╝┼č olan bir y├╝ksekli─če ula┼čm─▒┼čt─▒rÔÇŽ Su y├╝ksekli─činin, ancak ├Â─čleden sonra saat 3'te gelmesi gerekti─či halde, saat 1'de art─▒k bodrum ve ├ževresiyle 100 ev su alt─▒nda kalm─▒┼č bulunuyordu. Burada oturanlar, mallar─▒n─▒ b─▒rakarak kentin y├╝ksek b├Âlgelerine ├ž─▒kmak zorunda kalm─▒┼člard─▒rÔÇŽ F─▒rt─▒nan─▒n u─čultusu, denizin uzaktan duyulan g├╝mb├╝rt├╝s├╝, deh┼čet i├žinde kalan insanlar─▒n ba─čr─▒┼čmas─▒ ve bu ├╝rk├╝n├ž do─ča olay─▒, canl─▒ ve d├╝┼člemg├╝c├╝ olan ├žocu─čun belle─činde silinmez izler b─▒rakm─▒┼čt─▒r. ├ľnce Theodor ile karde┼čleri, b├╝y├╝kanneleri Woldsen'in yan─▒na s─▒─č─▒nm─▒┼člard─▒r. Su art─▒k caddeye varm─▒┼č, f─▒rt─▒na zang─▒rdayan pencerelere sald─▒rmaktayd─▒. ├çocuk, bat─▒ya bakan b├╝y├╝k pencereden parlak ay ─▒┼č─▒─č─▒ alt─▒nda k├Âp├╝kl├╝ sular─▒n y├╝kseldi─čini g├Âr├╝yor ve ├žukur vadideki evlerin damlar─▒na kadar y├╝kselen denizi seyrediyordu.ÔÇŁ Storm, bu sel y─▒k─▒m─▒n─▒, ÔÇťK─▒r Atl─▒ÔÇŁda 1756 y─▒l─▒na ta┼č─▒makta ve bu afetin betimine, ÔÇťEkim'de, Noel'den ├Ânceydi,ÔÇŁ s├Âzleriyle ba┼člamaktad─▒r. Bununla, tarihsel ger├žeklere uyan bir olay─▒ temel olarak alm─▒┼č bulunuyor.
Yazar, tarihsel ger├žekler gibi, g├Âr├╝n├╝m ve yerin de uygun olmas─▒na ├Ânem vermekte ve bunlar─▒ kendi ayr─▒nt─▒l─▒ bilgisine dayanarak do─čru ve olaylara uygun betimlemektedir. ├ľrne─čin, ├Âyk├╝s├╝n├╝n bir yerinde ┼č├Âyle diyor: ÔÇťSeddin kapat─▒lmas─▒ndan sonra yava┼č yava┼č ├╝├ž y─▒l ge├žti, yeni set ba┼čar─▒ kazanm─▒┼č ve onar─▒m gideri de ├žok az olmu┼čtu. Denizden elde edilen topra─č─▒n hemen her yerinde ┼čimdi beyaz yoncalar ├ži├žek a├ž─▒yor; ilkyaz yeli korunakl─▒ otlaklarda y├╝r├╝rken insan─▒n y├╝z├╝ne bol bol tatl─▒ kokular getiriyordu.ÔÇŁ Denizden kazan─▒lan topra─č─▒n zeminine Schlick ad─▒ verilir ki, bu ├Ânce ├žamur durumundayken yava┼č yava┼č sertle┼čir, burada zamanla t├╝rl├╝ otlar biterek topra─č─▒ sa─člamla┼čt─▒r─▒rlar; sonunda zemin olgunla┼č─▒nca bunun ├╝zerinde beyaz yonca yeti┼čir ve i┼čte bundan sonra bu topra─ča Marsch denir. Bu olay her yerde g├Âr├╝l├╝r. Demek Storm, beyaz yoncadan s├Âz ederken, yaln─▒zca ne┼čeli bir betimleme yapmakla kalm─▒yor, ayn─▒ zamanda deniz dibinin Marsch ad─▒ verilen bir ova durumuna geldi─čini de g├Âstermek istiyor. B├Âylece Storm'un yap─▒tlar─▒nda kar┼č─▒la┼č─▒lan ve y├╝zeysel okunursa geli┼čig├╝zel bir betimleme gibi g├Âr├╝nen bir├žok nokta, ger├že─če uygundur.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    63   »   


´╗┐