´╗┐´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Konu┼čan Kaftan : 02


KONU┼×AN KAFTAN

KALMAN MIKSZATH

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 90


ÔÇťGentryÔÇŁ betimcili─či sanat─▒n─▒n ÔÇťtragicomicumÔÇŁunu anlayabilmemiz i├žin onun, Macaristan'─▒n bu parlak, b├╝y├╝k devlet rol├╝ oynamaya ├Âzendi─či d├Ânemindeki soylu s─▒n─▒f─▒n─▒n iyi ve k├Ât├╝ yanlar─▒n─▒ ├žok iyi g├Ârd├╝─č├╝n├╝ bilmemiz gerektir. O, g├Âsteri┼č ve ├Âzentiyle ger├žek aras─▒ndaki farklar─▒ g├Âr├╝yordu. Soylular Macaristan─▒n─▒ bekleyen ├ž├Âk├╝┼č├╝ ├ža─č─▒nda ondan daha iyi duymu┼č bir Macar yazar─▒ daha g├Âsterilemez. ├ľyleyken Mikszath yap─▒tler─▒nda sonuna kadar olaylar─▒n ├╝zerine ÔÇťtragicomicumÔÇŁ ve ho┼čg├Âr├╝ perdesini ├Ârtm├╝┼č, sanki hi├žbir yerde bir k├Ât├╝l├╝k g├Ârmemi┼č, hep i┼čler gayet yolundaym─▒┼č gibi g├Âstermi┼čtir.
Mikszath'─▒n bu g├Âr├╝┼č ve davran─▒┼č bi├žimi ne tutuculuktan, ne de bir g├Âr├╝┼č darl─▒─č─▒ndan ileri gelmektedir. Ondaki bu g├Âr├╝┼č daha ├žok Macar klasik├žili─činin do─čurdu─ču ve Macar yenico┼čumculu─čunun yeti┼čtirdi─či Mikszath'─▒n Avrupa ger├žek├žili─činin pozitivist r├╝zg├ór─▒na kap─▒lm─▒┼č olmas─▒yla a├ž─▒klanabilir. O hen├╝z klasiktir, hen├╝z yenico┼čumcudur, fakat art─▒k onda ger├žek├žilik de hat─▒r─▒ say─▒l─▒r oranda kendini g├Âstermektedir. Mikszath, ├ža─č─▒n─▒n olaylar─▒na kar┼č─▒ ba┼čkald─▒racak ve onlara kar┼č─▒ sava┼č a├žacak kadar yeni, ger├žek├žili─či de o oranda k├Âkl├╝ olmamakla birlikte, ├ža─č─▒n b├╝t├╝n g├╝zelliklerinden g├Âz├╝ kama┼čmayacak kadar g├╝├žl├╝d├╝r.
Bu ├žeki┼čkili durumda Mikszath edilgen yolu se├žerek yap─▒tlar─▒nda her ┼čeye anlay─▒┼č g├Âstermeye, her ┼čeyi ho┼č g├Ârmeye ├žal─▒┼čt─▒ ve b├Âylece soyluluk Macaristan─▒n─▒ ├Âyle betimledi ki, i┼člerin pek yolunda gitmedi─či, fakat ayn─▒ zamanda Mikszath'─▒n da i├žinden kendi kendine: ÔÇťPeki ama i┼člerin yolunda gitmesi gerekli mi acaba?ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ sat─▒rlar aras─▒ndan sezilir.
Mikszath bu yolu se├žmekle sonu├ž olarak iyi etmi┼čtir. E─čer olaylar ├╝zerine yarg─▒lara varma yolunu tutmu┼č olsayd─▒, Macar yaz─▒nsal ve siyasal yenico┼čumculu─čunu y─▒kan ÔÇťBat─▒ OkuluÔÇŁnun m├╝jdecisi olabilirdi. Fakat o kadar. Oysa b├Âyle, anlay─▒┼čl─▒ ho┼čg├Âr├╝rl├╝─č├╝yle en b├╝y├╝k Macar g├╝lmece yazar─▒ olmu┼č, Macar g├╝lmecesi onun sayesinde Avrupa ve insanl─▒k ├Âl├ž├╝s├╝ne y├╝kselmi┼čtir.
Deyi┼čteki sanat─▒ da g├╝lmece yazarl─▒─č─▒n─▒ onun yazg─▒s─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Ger├žekten deyi┼činin en g├╝├žl├╝ yan─▒ f─▒krac─▒l─▒k g├╝c├╝d├╝r. Zaten Mikszath'─▒n ├Âyk├╝de her zaman daha g├╝├žl├╝ kal─▒┼č─▒ ve bir├žok roman─▒n─▒n birer uzun ├Âyk├╝den ba┼čka bir ┼čey olmay─▒┼č─▒ da bunun sonucudur. Yaz─▒lar─▒nda f─▒krac─▒l─▒k o kadar egemendir ki, Mikszath i├žin ÔÇťa─čz─▒yla yaz─▒yorÔÇŁ denebilir ve ├Âyk├╝c├╝l├╝k sanat─▒ndaki b├╝y├╝s├╝ ancak yaz─▒lar─▒ y├╝ksek sesle okundu─ču zaman ger├žekten ortaya ├ž─▒kar.
K─▒rk sekiz cildi bulan yap─▒tlar─▒ndan, yukar─▒da adlar─▒ ge├žen ÔÇťSlovak Kentda┼člarÔÇŁ ve ÔÇťBabacan PaloclarÔÇŁ ├Âyk├╝lerinden sonra en ├Ânemlileri, Mikszath'─▒n ya┼čam─▒nda birer s─▒n─▒r ta┼č─▒ olu┼čturanlar ┼čunlard─▒r:
Hamiyetli Efendiler (1884), Konu┼čan Kaftan (1889), Aziz Petrus'un ┼×emsiyesi (1895), Yeni Zrinyi Destan─▒ (1898), Noszty O─članla Maria Toth'un ├ľyk├╝s├╝ (1908) ve son yap─▒t─▒ olan Kara Kent (1910).
Bu g├╝zel yap─▒tlar i├žinden biz ┼čimdi okurlar─▒m─▒z─▒n dikkatini yaln─▒zca ikisine ├žekece─čiz:
Bunlar─▒n biri, Sadrettin Karatay taraf─▒ndan burada ├ževirisi sunulan Konu┼čan Kaftan'd─▒r. Tarihsel romanla tarihsel ├Âyk├╝ aras─▒nda bir ge├žit olan bu yap─▒t─▒nda Mikszath bir Macar ova kentinin, Kecskemet'in T├╝rk ├ža─č─▒ndaki ya┼čam─▒n─▒ g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝nde canland─▒rmaktad─▒r. S─▒rmal─▒ Kaftan ad─▒yla T├╝rk sinemalar─▒nda uzun s├╝re g├Âsterilmi┼č olmas─▒ bak─▒m─▒ndan (1) konusuna geni┼č bir seyirci kitlesinin yabanc─▒ olmad─▒─č─▒ bu yap─▒t ├╝zerine burada daha ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi vermeyi gereksiz sayar ve okuru yaln─▒zca filmden edindi─či izlenimleri an─▒msamaya ├ža─č─▒r─▒r─▒z.
├ľteki roman Aziz Petrus'un ┼×emsiyesi'dir. Bu yap─▒tla ilgili olarak da burada ┼ču kadar s├Âyleyelim ki, b├╝t├╝n d├╝nyay─▒ dola┼čm─▒┼č olan ve ┼čimdiye kadar on iki dilde okunabilen bu roman Ulusal E─čitim Bakanl─▒─č─▒ klasikleri dizisinde ├ž─▒kmak ├╝zere Necmi Seren taraf─▒ndan ├ževrilmektedir.(2)
T. Halasi Kun
I
U─×URSUZ ─░┼×LER.
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   ...    64   »   


´╗┐