´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Mektuplar : 10


MEKTUPLAR

PLATON

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 76


yanda┼člar olmad─▒k├ža b├Âyle bir ┼čey yap─▒lamazd─▒; kentimiz de, atalar─▒m─▒z─▒n y├Ântem ve g├Âreneklerine g├Âre y├Ânetilmedi─činden, elde hi├ž dost ve yanda┼č yoktu; yenilerini bulmaya gelince, bunun ne denli g├╝├ž olaca─č─▒n─▒ biliyordum. Bundan ba┼čka, yaz─▒l─▒ yasalar, y├Ântemler ve g├Ârenekler bozulmu┼č; k├Ât├╝l├╝k de ├Âyle h─▒zla ilerlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒ ki, ├Ânceleri halk ├ž─▒kar─▒n─▒ ele almay─▒ can ve g├Ân├╝lden isteyen ben, bu durum kar┼č─▒s─▒nda her ┼čeyin ak─▒nt─▒ya kap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝─č├╝mdem sanki sersemlemi┼čtim. Bununla birlikte, bu durumu iyile┼čtirmek ve t├╝m y├Ânetim bi├žimini de─či┼čtirmek i├žin yollar aramaktan geri kalm─▒yor, eyleme ge├žebilece─čim an─▒ bekliyordum. Ama sonunda, o zamanki b├╝t├╝n devletlerin k├Ât├╝ y├Ânetildi─čini anlad─▒m; ├ž├╝nk├╝ y├Ânetim, uygun ko┼čullar alt─▒nda yetkin olarak yeniden d├╝zenlenemezse, yasalar─▒n─▒n iyile┼čmesine hemen hemen olanak yoktur. ─░┼čte bunun i├žin, felsefeyi ├Âverken, ancak felsefenin yard─▒m─▒yla devletlerin ve ki┼čilerin y├Ânetiminde do─čruluk g├Âsterilebilece─čini s├Âylemi┼č; bundan ├Ât├╝r├╝ de, insan soyunun, ba┼č─▒na ├ž├Âken belalardan ancak tam ve ger├žek filozoflar─▒n y├Ânetimi ele almas─▒yla ya da devletin ba┼č─▒nda olanlar─▒n, Tanr─▒'n─▒n iyicilli─čiyle ger├žekten filozof olmalar─▒ durumunda kurtulabilece─čini belirtmi┼čtim.
─░┼čte ─░talya ve Sicilya'ya, ilk olarak bu d├╝┼č├╝ncelerle geldim ve bu ├╝lkelerde ÔÇťmutluÔÇŁ denen ya┼čam─▒ (─░talya ve Syrakusa y├Ântemlerine g├Âre ard─▒ aras─▒ kesilmeyen ┼č├Âlenlerle dolu o ya┼čam─▒) hi├ž be─čenmedim. Herkes karn─▒n─▒ g├╝nde iki kez t─▒ka basa dolduruyor; gece kimse yaln─▒z yatm─▒yor; herkes b├Âyle bir ya┼čay─▒┼č─▒n a├žm─▒┼č oldu─ču yolda y├╝r├╝y├╝p gidiyordu. Yarad─▒l─▒┼čtan ne denli ├╝st├╝n yetileri olursa olsun, yery├╝z├╝nde hi├ž kimse, gen├žli─činden beri b├Âyle yeti┼čmi┼č olursa bilgeli─če eri┼čemez; ├Âl├ž├╝l├╝ de olamaz. ├ľteki erdemler i├žin de ayn─▒n─▒ s├Âyleyebilirim. Yurtta┼člar, her ┼čeylerini ├ž─▒lg─▒nca harcamak gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝r; b├╝t├╝n ├žabalar─▒n─▒ a┼čk c├╝mb├╝┼člerine vererek yiyip i├žmekten ba┼čka bir ┼čeyle u─čra┼čmamak gerekti─čini san─▒rlarsa, hi├žbir yasa, ne denli iyi olursa olsun, bir devleti rahata kavu┼čturamaz. B├Âyle devletler, tyrannosluk, oligar┼či, demokrasi gibi bir├žok y├Ânetim bi├žiminden ge├žmek zorunda kal─▒rlar; Siyasal erkin ba┼č─▒nda olanlar da, do─čruluk ve e┼čitlik ├╝zerine kurulmu┼č bir y├Ânetim bi├žiminin ad─▒n─▒ bile i┼čitmeye katlanamazlar.
─░┼čte yukarda s├Âz├╝n├╝ ettiklerimden ba┼čka, Syrakusa'ya ge├žerken bunlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordum. Ama bana ├Âyle geliyor ki, u─čursuz bir g├╝├ž, daha o zaman Dion'la Syrakusal─▒lar─▒n ba┼č─▒na ├ž├Âken y─▒k─▒mlar─▒n tohumunu atmaya ├žal─▒┼č─▒yordu. Size, ┼čimdi ikinci kez olarak vermekte oldu─čum ├Â─č├╝tleri de tutmak istemezseniz, daha ba┼čka y─▒k─▒mlar─▒n olagelmesinden de korkulur. Dion'la olan ili┼čkilerimizde (Dion o zaman gen├žti) ona insanl─▒k i├žin en iyi ┼čeyin ne oldu─čunu s├Âylemek ve bunu ger├žekle┼čtirmesini istemekle tyrannoslu─čun y─▒k─▒lmas─▒ yolunda ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒ bilmiyordum. ├ç├╝nk├╝, keskin zekas─▒yla her ┼čeyi, hele o zamanki s├Âzlerimi ├žok iyi kavrayan Dion, beni raslad─▒─č─▒m gen├žlerin hi├žbirinde g├Ârmedi─čim bir anlay─▒┼č ve co┼čkuyla dinledi; ve erdemi, zevk ve ┼čehvetten kat kat ├╝st├╝n tutarak bir├žok ─░talyan ve Sicilyal─▒dan b├╝sb├╝t├╝n ba┼čka t├╝rl├╝ ya┼čamaya karar verdi. Onun bu tutumu kar┼č─▒s─▒nda, tyrannosluk yanda┼člar─▒n─▒n duydu─ču nefret de, Dionysios ├Âl├╝nceye kadar gitgide artt─▒.
Dionysios ├Âl├╝nce, Dion, ger├žek felsefeyle edinmi┼č oldu─ču d├╝┼č├╝ncelerin ba┼čkalar─▒nda da bulunabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝ ve b├Âyle d├╝┼č├╝ncelerin ba┼čkalar─▒n─▒n kafalar─▒nda da yer etmi┼č oldu─čunu g├Ârd├╝; bunlar, say─▒lar─▒ az olmakla birlikte, yine ufak bir topluluktu. Dion, Tanr─▒'n─▒n yard─▒m─▒yla, Dionysios'u da bunlar─▒n aras─▒na katabilece─čini san─▒yordu; b├Âylece Dionysios da, ├Âteki Syrakusal─▒lar da s├Âzle anlat─▒lamaz bir mutluluk i├žinde ya┼čayacaklard─▒. Bundan ba┼čka Dion, benimle olan ili┼čkisinin, kendisinde nas─▒l en iyi, en g├╝zel bir ├Âm├╝r s├╝rme iste─čini kolayca uyand─▒rd─▒─č─▒n─▒ an─▒msayarak, i┼čbirli─či etmem i├žin, her ne olursa olsun, hemen Syrakusa'ya gelmem gerekti─čini d├╝┼č├╝nd├╝. B├Âyle ya┼čama iste─čini Dionysios'da uyand─▒rabilirse (ki bunun i├žin giri┼čimde bulunuyordu) b├╝t├╝n ├╝lkede, ┼čimdi oldu─ču gibi kan ak─▒tmalara, idamlara, y─▒k─▒mlara yol a├žmadan, ger├žek ve mutlu bir ya┼čam sa─člayabilece─čini umuyordu. B├Âyle do─čru bir d├╝┼č├╝nceyle, Dionysios'u beni yan─▒na ├ža─č─▒rmas─▒ gerekti─čine inand─▒rd─▒; kendisi de bana adamlar g├Ânderdi ve her ne olursa olsun, ba┼čka kimseler Dionysios'u etkileyerek onu en iyi ya┼čam yolundan ├ževirip ba┼čka bir ya┼čay─▒┼ča s├╝r├╝klemeden ├Ânce, Syrakusa'ya gelmemi istedi. Biraz uzatm─▒┼č olaca─č─▒m ama, bunu benden ┼ču s├Âzlerle diliyordu: ÔÇťTanr─▒ iyili─čiyle elde etti─čimiz bu f─▒rsattan daha uygun bir f─▒rsat bekleyebilir miyiz?ÔÇŁ Sonra s─▒ras─▒yla, ─░talya ve Sicilya devletinin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝; elindeki y├Ânetim erkini; Dionysios'un gen├žli─čini ve felsefeyle e─čitime g├Âsterdi─či ate┼čli hevesi ileri s├╝r├╝yor; Dionysios'un ye─čen ve arkada┼člar─▒n─▒n benim
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   ...    28   »   


´╗┐