´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Cumhuriyet Gazetesi Sal─▒ Kitaplar─▒ ┬╗ Mektuplar : 14


MEKTUPLAR

PLATON

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 76


├žalmalar─▒na u─črad─▒─č─▒n─▒, tyrannoslu─ča ge├žmek istemekle su├žland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce, arkada┼č ve konuklar─▒na s─▒rt ├ževirmekle kalmad─▒lar; ellerinde silahlarla Dion'u ├Âld├╝renlere yard─▒m ettikleri i├žin, onun ├Âld├╝rmenleri (katilleri) de oldular. Bu ├žirkin ve dine ayk─▒r─▒ ├Âld├╝r├╝y├╝ [cinayeti] ne saklamak, ne de anlatmak isterim: bunu, ┼čimdi oldu─ču gibi, gelecekte de bir├žok kimse ├Âv├╝p duracakt─▒r. Yaln─▒zca Atinal─▒lar i├žin s├Âylenenlerle, bu iki adam─▒n kentimizi lekeledikleriyle ilgili olarak s├Âylenenlere yan─▒t verece─čim. ┼×unu ileri s├╝rebilirim ki, Dion'a s─▒rt ├ževirmekle bir├žok zenginlik, onurlu konum elde edebilece─či halde bunu yapmayan da bir Atinal─▒yd─▒. ├ç├╝nk├╝ bu ikisini ba─člayan, s─▒radan bir arkada┼čl─▒k de─čil, e┼č bir e─čitimden gelen bir dostluktu. Ak─▒ll─▒ bir adam, ruh ve beden yak─▒nl─▒klar─▒na de─čil, yaln─▒zca bu t├╝rden dostlu─ča g├╝venmelidir. Onun i├žin, Dion'un ├Âld├╝rmenleri y├╝z├╝nden (bunlar de─čerli kimselermi┼č gibi) kentimizi k├Ât├╝lemek hi├ž de do─čru olmaz.
B├╝t├╝n bunlar─▒, Dion'un dost ve akrabalar─▒na bir ders olsun diye s├Âyl├╝yorum. Bana ├╝├ž├╝nc├╝ kez dan─▒┼čt─▒─č─▒n─▒z i├žin, ├╝├ž├╝nc├╝ kez ayn─▒ ├Â─č├╝tleri veriyor, ayn─▒ ┼čeyleri yineliyorum: Sicilya ya da herhangi bir devlet, dedi─či dedik h├╝k├╝mdarlara de─čil, yasalara boyun e─čmelidir; ben b├Âyle d├╝┼č├╝n├╝yorum. B├Âyle olmazsa, bu, ne isteklerine herkesin boyun e─čmesini isteyenler, ne de boyun e─čenler ya da ├žocuklar─▒ ya da ├žocuklar─▒n─▒n ├žocuklar─▒ i├žin iyi olur. B├Âyle bir i┼če giri┼čmek zararl─▒ sonu├žlar do─čurur; b├Âyle kazan├žlar elde etmek isteyenler, s─▒radan, baya─č─▒ ruhlard─▒r; Tanr─▒l─▒k ve insanl─▒k ┼čeyler aras─▒nda, bug├╝n de, gelecekte de iyi ve do─čru olan ┼čeyleri ay─▒rdedemeyen kimselerdir.
─░┼čte ├Ânce Dion'u, sonra Dionysios'u, ├╝├ž├╝nc├╝ olarak da bug├╝n sizi inand─▒rmak istedi─čim ┼čeyÔÇŽ Zeus hakk─▒ i├žin, bu ├╝├ž├╝nc├╝ kurtar─▒c─▒m─▒z─▒n hakk─▒ i├žin beni dinleyin; sonra Dionysios'la Dion'a bak─▒n: birincisi bana inanmad─▒; bug├╝n onursuzluk i├žinde ya┼č─▒yor; ikincisi bana inand─▒, onuruyla ├Âld├╝. ├ç├╝nk├╝ kendisi ve ├╝lkesi i├žin en g├╝zel olacak ┼čeyi ara┼čt─▒ran kimse, bu y├╝zden ac─▒lara bile u─črasa, do─čru ve g├╝zel bir sona erer. Hi├žbirimiz ├Âl├╝ms├╝z de─čiliz; bir kimse ├Âl├╝ms├╝z olursa, bilgisizlerin sand─▒─č─▒ gibi hi├ž de mutlu olmaz; ├ž├╝nk├╝ ruhu olmayan bir ┼čey i├žin s├Âz├╝ edilmeye de─čer iyi ya da k├Ât├╝ yoktur; yaln─▒z ruh, gerek bedenle birle┼čti─či, gerekse ondan ayr─▒ oldu─ču zaman, k├Ât├╝ ya da iyi olabilir. Ruhun ├Âl├╝ms├╝z oldu─čunu, bedenden kurtulunca sorguya ├žekilece─čini; b├╝y├╝k cezalara ├žarp─▒laca─č─▒n─▒ bildiren o eski kutsal geleneklere ger├žekten inanmal─▒y─▒z. Onun i├žin, b├╝y├╝k ├Âld├╝r├╝ler, b├╝y├╝k e─črilikler i┼člemektense, bunlara u─čramak daha az k├Ât├╝ say─▒lmal─▒d─▒r. Zenginlik pe┼činde ko┼čan, ruhtan yana yoksul olan bir kimse b├Âyle s├Âzleri dinlemez; dinlese, akl─▒ s─▒ra alay etmek i├žindir; kendisine yiyecek, i├žecek bulmak ve insan─▒ k├Âle eden, ad─▒n─▒, yanl─▒┼č olarak Aphrodite'den alan o onursuz zevklerini doyurmak i├žin, hi├ž utanmadan, t─▒pk─▒ y─▒rt─▒c─▒ bir hayvan gibi oraya buraya sald─▒r─▒r. O, eylemlerinin dinsizli─čini, ├Âld├╝r├╝lerinin getirece─či k├Ât├╝l├╝─č├╝ g├Âremeyen bir k├Ârd├╝r. Bu dinsizli─čini, yery├╝z├╝nde de yer alt─▒nda da, o binbir d├╝┼čk├╝nl├╝kle dolu, y├╝z k─▒zart─▒c─▒ yolculu─čunda hep yan─▒nda s├╝r├╝kler.
Bu ve buna benzer ba┼čka s├Âzlerle Dion'u inand─▒rd─▒m. Onu ├Âld├╝renlere k─▒z─▒yorsam, bu, en do─čru nedenlerden ileri gelmektedir. Dionysios'a k─▒zg─▒nl─▒─č─▒m da bir dereceye dek gene bundan dolay─▒d─▒r; Dion'u ├Âld├╝renler, do─črulu─ču ger├žekle┼čtirmek isteyen bir adam─▒ ├Âld├╝rmekle, Dionysios da saltanat─▒ boyunca do─čruluktan uzak kalmakla, bana ve diyebilirim ki b├╝t├╝n insanl─▒─ča en b├╝y├╝k k├Ât├╝l├╝─č├╝ etmi┼člerdir. Oysa Dionysios'un erki vard─▒ ve felsefeyle erki ayn─▒ ki┼čide ger├žekten birle┼čtirerek, ┼ču do─čru kan─▒y─▒ Helen olsun, barbar olsun herkese parlak bir bi├žimde g├Âsterebilir; herkesin kafas─▒na iyice yerle┼čtirebilirdi. Devletler ve ki┼čiler, ya┼čamlar─▒n─▒ do─čruluk yasalar─▒na g├Âre bilgelikle ge├žirmezlerse, ister bu erdemleri yarad─▒l─▒┼čtan elde etmi┼č olsunlar, ister dinli ├Â─čretmenlerin y├Ântemleriyle do─čru olarak yeti┼čmi┼č olsunlar, hi├žbir zaman mutlulu─ča eri┼čemezler. ─░┼čte Dionysios'un etti─či k├Ât├╝l├╝k. ├ľteki ettikleri bununla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lacak olursa, bence ├Ânemsizdir. Dion'u ├Âld├╝rene gelince, o da bilmeden ayn─▒ k├Ât├╝l├╝─č├╝ etti. ├ç├╝nk├╝ bir insan─▒n ba┼čka bir insandan olabilece─či kadar eminim ki, Dion eline siyasal erki ge├žirseydi, devleti bundan ba┼čka t├╝rl├╝ y├Ânetmezdi: ├Ânce, Syrakusa'y─▒ k├Âlelikten kurtar─▒r, temizler, ├Âzg├╝r bir kad─▒n gibi giydirir; kenti en iyi, en uygun yasalarla s├╝slemek i├žin elinden geleni yapard─▒. Sonra bunun ard─▒ndan yap─▒lmas─▒ gereken ┼čeye ge├žer, bir├žok kimseyi Hieron'dan daha kolayca kovarak, ba┼čkalar─▒n─▒ egemenli─či alt─▒na alarak Sicilya'y─▒ yeniden kurmak ve barbarlardan kurtarmak yolunda hi├žbir ├žabay─▒
«   01   ...    04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23   24   ...    28   »   


´╗┐