´╗┐ Ana Sayfa ┬╗ Yolculamak ┬╗ Michael Kohlhaas : 03


MICHAEL KOHLHAAS

HEINRICH VON KLEIST

D├ťNYA KLAS─░KLER─░ D─░Z─░S─░: 36


Kleist, her zaman i├žin haz─▒r oldu─čunu s├Âyledi. Bunun ├╝zerine kad─▒n, bu ya┼čam─▒ daha fazla s├╝r├╝kleyemeyece─čini anlatarak kendisini ├Âld├╝rmesini diledi. Kleist s├Âz├╝nde durdu.
─░kisi birlikte Berlin yak─▒nlar─▒ndaki Wansee g├Âl├╝ k─▒y─▒s─▒na gittiler. O ak┼čam─▒ ve ertesi sabah─▒ yapmac─▒k bir ne┼če i├žinde ge├žirdiler, gece de mektuplar yazd─▒lar; ertesi g├╝n (21 Ekim 1811) ├Â─čleden sonra, Berlin'e bir haberci g├Ânderdiler ve g├Âlde bir gezintiye ├ž─▒kt─▒lar. Kleist, ├Ânce sevgilisini, sonra da kendisini tabancayla ├Âld├╝rd├╝. Cesetleri ├Âld├╝kleri yere g├Âm├╝ld├╝. Kleist, ├Âld├╝─č├╝nde 34 ya┼č─▒ndayd─▒.
Kleist'in yukar─▒da sayd─▒klar─▒m─▒zdan ba┼čka 1810'da yazd─▒─č─▒ Das K├╝tchen von Heilbronn ve Penthesilea ad─▒nda iki oyunu, bir├žok uzun ├Âyk├╝s├╝ (4) ve ┼čiirleri vard─▒r.

MICHAEL KOHLHAAS ├ťZER─░NE

Bug├╝nk├╝ ├Âyk├╝, Almanya'da Goethe ile ba┼člar. Goethe'ye g├Âre, ├Âyk├╝de ┼ča┼čk─▒nl─▒k yaratacak bir bi├žimde birbirine girmi┼č d─▒┼č raslant─▒lar ve olaylar, uyumlu bir bi├žimle g├Âz ├Ân├╝ne konulmal─▒d─▒r. Bu y├╝zden, yukar─▒da s├Âz etti─čimiz Wieland gibi, Goethe de ├Âyk├╝n├╝n konusunu, s─▒radan olaylar─▒n d─▒┼č─▒nda ama yine de her g├╝n olabilecek olaylar─▒n olu┼čturmas─▒n─▒ ister.
Kleist, ba┼čka ├Âyk├╝lerinde oldu─ču gibi, burada da Goethe'nin istedi─či gibi, al─▒┼č─▒lmam─▒┼č, garip, benzersiz olaylar─▒ anlat─▒r; fakat bunlar─▒ d─▒┼č olaylar d├╝nyas─▒nda de─čil, ruhsal ya┼čam─▒n ├Âzel, sorunlu olaylar─▒ i├žinde arar. Bu nedenle Almanya'da Kleist, psikolojik ├Âyk├╝n├╝n yarat─▒c─▒s─▒ olmu┼čtur; hatta yine bu bak─▒mdan o, ger├žek├žili─čin ├Ânc├╝lerinden biri say─▒labilir.
Kleist'in seve seve ele al─▒p i┼čledi─či konular, ├žo─ču kez ser├╝ven, ruhsal bunal─▒m ve y─▒k─▒mlarla doludur. Onun dilimize ├ževirdi─čimiz Michael Kohlhaas ad─▒ndaki bu ├Âyk├╝s├╝nde de ayn─▒ ┼čeyler g├Âr├╝lmektedir. Yukarda g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi, yazar─▒n ya┼čam─▒ kar┼č─▒tl─▒klarla dolup ta┼čar; o, ya┼čama iste─čiyle ├Âl├╝m iste─či aras─▒nda bocalar. Kleist'─▒n ruhundaki bu kar┼č─▒tl─▒─č─▒, K├Ânigsberg'de, Almanya'n─▒n yenilmi┼č, ├ž├Âkm├╝┼č durumunu g├Ârd├╝─č├╝ s─▒ralarda (1804) yazd─▒─č─▒ ve Frans─▒zlara kar┼č─▒ duydu─ču kin ve nefreti belirten bu ├žok g├╝├žl├╝ ├Âyk├╝s├╝nde de g├Ârmekteyiz. Yazar─▒n Frans─▒zlara kar┼č─▒ duydu─ču tiksinti ve nefret o kadar b├╝y├╝kt├╝ ki, b├╝t├╝n Ren'in ba┼čtanba┼ča parampar├ža Frans─▒z cesetleriyle dolup ta┼čmas─▒n─▒ istiyordu. Bu tutkulu nefret co┼čmas─▒ ancak Kleist'─▒n k├╝kremi┼č ama yat─▒┼čt─▒r─▒lmam─▒┼č olan adalet duygusuyla anla┼č─▒labilir. Kleist her ┼čeye dayanabilir, fakat haks─▒zl─▒─ča ve adaletsizli─če asla! ─░┼čte bu y├╝zden Michael Kohlhaas'a, yazar─▒n haks─▒zl─▒─ča, adaletsizli─če kar┼č─▒ duydu─ču kin ve ├Âfkenin bir an─▒t─▒ g├Âz├╝yle bakabiliriz.
Bu yap─▒tta geni┼č bir ├Â├ž iste─čiyle adalet duygusu bir kar┼č─▒tl─▒k i├žinde ba┼čaba┼č gider; Kohlhaas, kendisinden zorla al─▒nan hakk─▒n─▒ aramak i├žin, yaralanm─▒┼č olan adalet duygusundan dolay─▒ katil olur ├ž─▒kar.
Brandenburglu bir at t├╝ccar─▒ olan Michael Kohlhaas, Tanr─▒'dan korkarak basit ve haksever bir ya┼čam s├╝rmektedir. G├╝n├╝n birinde atlar─▒ndan ikisini Saksonya soylular─▒ndan biri al─▒r ve ├žok k├Ât├╝ h─▒rpalar. Kohlhaas mahkemeye ba┼čvurur; fakat akraba olduklar─▒ i├žin, soylular─▒n birbirlerini korumas─▒ndan dolay─▒ hakk─▒n─▒ alamaz; ├╝stelik can s─▒kan bir yarat─▒k diye nitelenir, ├žok sevdi─či kar─▒s─▒n─▒ da bu u─čurda yitirir. Bundan sonra, hakk─▒n─▒ aramak i├žin ba┼č─▒na adamlar toplar ve Luther zaman─▒n─▒n az─▒l─▒ bir haydudu olur; adil bir mahkeme ├Ân├╝nde hakk─▒n─▒ al─▒nca, yapt─▒─č─▒ haydutluklar y├╝z├╝nden, dara─čac─▒nda ho┼čnut ve i├ži rahat olarak can verir.
Kleist, bu ├Âyk├╝s├╝nde insana ho┼č vakit ge├žirten d─▒┼č olaylar─▒ de─čil, insan─▒n davran─▒┼č bi├žiminde bir de─či┼čme yaratan ruhsal olaylar─▒ i┼člemi┼čtir. Bu ├Âyk├╝ ahlak, hak ve adalet ├╝lk├╝s├╝ ├╝zerine kurulmu┼čtur. Bunu yap─▒t─▒n hemen ba┼člang─▒c─▒ndaki ┼ču s├Âzlerden anlayabiliriz: ÔÇťAdalet duygusu, Kohlhaas'─▒ bir haydut, bir katil yapt─▒.ÔÇŁ
Bu yap─▒tta g├Âze ├žarpan ahlak ├╝lk├╝s├╝n├╝n kayna─č─▒n─▒, Kleist'─▒n en ├žok sevdi─či yazar Rousseau'nun d├╝┼č├╝ncelerinde aramak do─čru olur. Rousseau, Contrat social (ÔÇťToplum S├Âzle┼čmesiÔÇŁ) adl─▒ yap─▒t─▒n─▒n birinci kitap, alt─▒nc─▒ b├Âl├╝m├╝nde ┼č├Âyle der: ÔÇťHer ├╝yesinin ki┼čili─čini ve mallar─▒n─▒ var g├╝c├╝yle savunan ve
«   01   02   03   04   05   06   07   08   09   10   11   12   13   ...    43   »   


´╗┐